Literarishe bleter · 1928-01-27 · 4 (27.1.1928) · p. Seite 69

69 ליםערארישע בלעטער 4 זא םון לײדיק גײן. אין אמעריקע איז נישטן אזוי םיל ןייניזם, װי אין אײראםע. דאס קומט םון דער אמעריקאנער אינטענסי- װער ארבעט. אין אמעריקע איז די ארבעט א ריכסיק אנגעצױגענע סםרונע, םען שסײט אויף אינדערםרי מיט דעם געדאנק פון ארבעט, מען האט א ביל םאר זיך. דער, װןןס ארבעט, איז קײנמאל נישס גיניש, װײל ער באסראכט זײן עקזיסטענץ םאר װיכסיק און איז דעריבער הײ■ ליק, װי א דערהויבענע זאך. דןןס װיכטיקםטע אין לעבן, — זןןגט יהואש,—איז צוןזײן אײםריכטיק. אויםריכטיקײט און ליבשאפט זענען די פאקטזןרן פון א מענטשלעך לעבן. איך הןןב זײער ליב מענסשן. — םארװןןס לעבסטו אזוי אפגעשלןןסן ןןנקלז—םרעג איך. — װען איך זאל זיך שטארק צולןןזן בו םענטשן,—ענט- םערס ער,—װןןלם זיך מײן טיר קײנמאל נישט בוגעמאכט. דאס װןןלט מיך אבער נישט געלןןזס ארבעטן. — איך הןןב ליב די מענטשן, װןןס נעמען םון מיר דןןס שײנע, און איך הןןב םײנם די, װאס נעםען פון מיר דןןם מיאוסע. םיט זיך קען איך װי עס איז אדורכקומען, ןןבער אין דער װעלט שטוים איך מיר שטענריק ןןן אויף עמעצנם רשעות. דעריבער מוז איך אײביק זײן״מיט זיך אלײן. װען מען װיל זײן אינגאנצן אױםריכטיק, מוז םען אװעק גײן פון מענסשן. — איך האלט — הןןט אםןןל געזןגט יהואש, — םון דעם מאדערנעם מענטשן. אין געםין, אז ער איז בעסער, אײדעלער און אמתער, װי דער אמןןליקער. דער מןןדערנער מענטש הןןט װײניקער מורא םארן טויט. ער שטרעבט צו גלײכגעװיכט, צו דער העכםטער מדרגה. אויך די םרוי איז ערלעכער, װי אםןןל. זי טום אלץ ןןםענערהײט. זי עמאנציפירט זיך אלץ מער און מער. זי שטרעבט צו זײן גלײך צום מאן, הגם אין פריװאטן לעבן קען קײן גלײכקײט צװישן מאן און װײב נישט זײן. אײנער םון זײ מוז הערשן איבערן צװײםן. — — איך האלט,—הןןט אמןןל בײ א שמיעם יהואש געזןןגס:— אז דאם אײנציקע םאלק. װןןס םארשטײט םרײהײט, זענען די ענגלענדער. נישט די םראנצױזן אין נישט די אמעריקאנער םארשסײען עם. אין אמעוײקע הערשס גלײכקײט, ןןבער נישט קײן פרײהײט. די ענגלישע ראםע געפינט אין אלץ גלײכגעװיכט. זי האט אט דעם שפיץ דערגרײכט. אן ענגלענדער שרײבט נישט אזוי, װי שלום אש אדער אן אנדערערן װןןם מער אבער די ליםעראטור דערגרײכט די גלײכגעװיכט, אלץ שװאכער װערט זי, די הײליקםטע זאכן איז זי םעיק צו םארשװעכן. הימןןר איז דןןס גלײכגעװיכט אין לעבן. דער הימאריסט איז דער, װןןם סארמןןגט גלײכגעװיכט. הימןןר איז קןןרעקטיװ, גלײכט אלצדינג אויס. ער איז װי א שפאקםיװ: זעט מען קרום, דרײט םען אים אן א זײס, װי מען װיל. עם זענען םאראן לצים, אבער ןןן א הןןריזאנט. זײ הןןבן נישט קײן פערעםפעקטיװ, זײ זענען באגרענעצט. דןןס איז שוין נישט קײן הומןןר, עס איז ןןרץ>״ (םיף קיסםז 8ארלאנ ב. קלעצקין י, אפאםאשו 3 6 18 (ראםאן) םר־יז 4.50 גללדן _אררעט• ס2 1£1*ז16ס1ו1 *ז?ו1סץ8. איך האב זיך גענומען מיט ברען צו דער ארבעט. — גיב אכטונג, - האט דער פעטער געזאגט, — א נקידה קןןן ענדערן דעם נאנצן זין פין א װןןרט. אז דו װעםם דאס ענדיקן, װעל איך דיר געבן אן אנדער ארבעט. דו װעסם אויך הןןבן א חלק אומשטערבלעכקײט. מײן סעםער ארבעט םלײםיק גאנצע טעג. ער איז אינ• גאנצן װי דערטרונקען אין דער תנ׳ךארבעס. — איך בין בײם ראנד פון קבר, — זאגם ער אײנמןןל, םיט א סרויעריקער שסים,—םײנע טעג זענען געצײלסע, דערי• בער איז סײער יעדע מינוט. עס איז מיר נאך געבליבן א םך צו טון. װען איך װןןלט געהאט נ א ך צװאנציק יאר צי לעבן, װאלס איך נאכאמאל די תנ׳ך-איבערזעצונג איבערגעמאכט. אויף מײן סראגע. צי ער איז צופרידן מיס זײן ארבעט. זאגט ער: — איך האב זיך געהאלטן שטרענג בײ דער מסורה. יעדעם װארט איז ריכטיק איבערגעגעבן. איך הןןב אײנגעםירט א סך נײע װערטער, זײ געשאםן און געפארמס. איך הןןב גע• זוכט די אלטע אויסדרוקן. איך האב צוגעלײגט מײן אויער צו דער ערד און מיך צונעהערט צו איר זאססיקער שפראך. איך װײס, אז א םך װעלן זײן אומצופרידן מיט די אלםע אויס■ דרוקן םון צאינהװראינה, אבער דאם זענען די בעסטע און די זאםטיקםטע װערסער פון דעם תנ*ך. דער כאראקטער דארף נישט געענדערט װערן. ער דארף אײנהיטן דעם זאסט פון די אלטע תקוםות. — א םך געסינען. אז מײן ײדיש איז נישט קײן ריכטי• קער ײדיש,—הןןט מײן סעטער אמןןל באסערקס. אמאל הןןס דער פעטער געזןןגט: דער עולם קאן זיך נישט םארשטעלן, אז אײן מענסש זאל האבן ןןפגעטון די גאנצע ארבעס. און זײ זענען גערעכט, עס איז א םין ארבעט װי... איבערקלויבן ארבעס. אײניקע פון מײנע הערות זענען אבער זײער װיכטיק. איך האב א חוש םון א םילאלןןג, ס׳איז זײער שװער זיך צו גריבלען אין אלט־אלטע שםות, װןןם זע• נען אין א געװיסן זין טויטע װערטן. — מײן תנ*ך װעס זיך לעזן, װי א בוך, די פסוקים. װןןס זענען אין סעקסט פארגרײזט, װעלן בײ מיר זײן קלאר צום פארשטײן. אין אײניקע פםוקים זענען םאראן גרײזן. אנ• שסאט דעם עבר, הןןט מען געשםעלט דעם עתיד. איך דער• קלער עם אלץ פילאלאגיש. מײן תנ*ך*איבערזעצונג דארף זײן דאם שענסטע ײדישע בוך. טאג און סאג איז יהואש םארטון אין זײן ארבעט. װען איך קום ארײן סרעף איך אים שוין בײם טיש, פעדאנטיש ןןנ■ געסין, מיט א קינסטלערישן קראװאט, יעדן טאג פון אן אנדער פארב. לויט דעם קאליר פון זײן אנצוג. די ליפן שמײכלען פרײנדלעך צו. םילט ער זיך שלעכט. איז דאם גאנצע הויז• געזינד סרויעריק; װערט אים עטװןןס בעסער, זענען מיר אלע גליקלעך. דער באראמעטער סון הויז איז דעם םעטערם געזונט. אינדערפרי קוקט ער איבער די צײסונגען. אלע ײדישע צײטונגען און דעם ענגלישן .טײמס*. ער איז אינפןןרמירט װעגן אלע געשעענישן, באהאװנט אין אלע ליטערארישע סלע• נער און אויםטוען, ער קען דעם ױנגםטן שרײבער, אסילו די נעמען םון אנםאנגער. בײם סיש דריקט יהואש אויס אײדל און זײער בנעימות זײנע מײנונגען. — — דער עיקר, — זןןגט ער — איז ארבעט. זי איז דער זין םון דער װעלט. די ארבעט סארהיט םון ציניזם, װאם קומט