Literarishe bleter · 1928-01-20 · 3 (20.1.1928) · p. Seite 59

י>5 ליסורזריז? נלוסזר 3 .זא קריטיה. -רעצענזיעס. ביבליאגואפיע.-נואניה. ▼ ־ ▼ װאס מען שרײבט װעגן ביכער. 20^11 דער פארלאג ש. גאלדםארב האס איצט פאר״ענופען ארױס• צוגעבן אלע װערק פונם גרױסן פ־אנצויזישן שריפהשכעלער. עס װעט זײן א נרױסע םתנה דעם ײדישן לעזער. א. מ. י. סוייערג-יתןװ — אין ײניקן לזוגי. ■ייעםסינע-ייידער, 6*רל*נ ,נײז קילשיר״. װאישע. ,נישסן נןך ןן ןרם, נימײן נןך * ל*נד. װו מען *װי םןנזון געזיבש *ין ן כך,״ אןן אט איז א ײנגער ײדישער דיכטער געקיבען אין דעם לאיד אין זיך פארכלינעט מיסן טאנץ; אײליק צתאמענגעקליבן אבינטל םערזן, האלז-זילבן, בעת א הלולא א פרײד, הימנען םון א ײדן, װאס דערזעט דאס ערשסע באל א ײדישן פאסטוך, א ײדיש פעלד, ײדישע פויערףױן, װאס םארברענגען ביז האלבע נאכט ביט געזאנג און סאנץ- עס איז דער איאסעאזי אין די^לידער םעלם פארקלערטקײט; ס׳איז א געזאננ נישט פין אײנעם, נאר םון א םך. איז עם א כעלהז אויף אבאשםיבט ארס, בײ באשטיפטע באדינגוננען — יא. לידער צ ם מארשירן דארםן נישט האבן דװקא קײן זין, עס איז גענונ דער ריטם, די װערטער זענען םער אויסגעשרײען, אײדער סטיבולן סון באגריפן. די פאעזיע אבער, װאס רײםט זיך ארויסצוװאקסן םון צײט און רוים, די״ ■אעזיע, װאס ניס איבער די אידעע םון א זאך מיס דער זאך גופא—זי טאר״נישט זײן צו אקסועל און לאקאל. אגו• טע באשרײבוננ םון אן עקזאטישן בוים לאזט זיך גיכער איבעד• פלאנצן אויף א פרעמדן באדן, װי דער בוים גופא. אפנים, אז דאס רוחנױתדיקע םון א קעגנשטאנד האט פונקט םארקערמע געזעצן ױי דאס חומרדיקע. און עם איז אינטערעסאנט, װאם ס׳האבן זיך איס םער אײנגענעבן טאקע די לידער, װו ער באזיננס; װיל ער ש י ל ד ע ר ן, פאלט בײ אים די טעמפעראטור און עס קומט ארויכ—פראזע. פאפיערניקאװ זעס נישט מיס זײנע אײגענע אויגן. נאר מים די אויגן פון די, ראס ער באזינגט, און כלל־אויגן זענען בטבע שװאך אויף דער ראיה. .כ־האב םײן אײגענעם צער דערמרונקען אין צער סון די ברידער*. .כ׳האב םײן אײגענע םרײר דא דערטרונקען אין פרײד םון די ברידער׳ ער האט אבער זײער פרײד נישט אינגאנצן באװיזן צו פאכן םאר זײן אײגענע. ם׳איז פאראן בײ אים א מאנגל אין קינסטלערישע םארמיפונג און דאס איז גורם א געװיסן אומצוטרוי• ען בעת ער שרײט אויס םון פרײד. אבער װען מיר לײענען בײ איםל![אז די שעה זאל נישט זײן אין א קינד שטארבט בײ אונז, איז עם אלעפענם קינד איז עס אלעמענס צער־ — גלויבן פיר אים, אט מיס אזעלכע רירנדיקע, הארציקע שירות קען אונז דער דיכטער איבערצײגן. _ש. ז• פארלאג ב. קלעצקין אואלעס לואים ירושלים אה רוים (היםםארישע־ ראשאן) םריז 8.00 גילדן אדרעס: ■■2 ,*זסג(סז\8.׳ *נ*ס*■* 8ר*נס-דןם *ןרסרזנן *ון םייװעסטזר נןנ*ר. פון 1רןנ<1מיש מ. הןיצבלןס. *ןר9ןב ש. נןלרסןרס װןרש<, 1927, 267 ז. ,דאס םארברעכן םון םילװעםסער באנאר״ געהערט בו די עלטערע װערק פון אנאטאל פראנס, אבער אין דעם בוך זעען זיך שוין ארויס דינע גרונס־אײגנשאפטן: די גוטםוטיקע איראניע, דער צװײפל און דער עפיקורעױם פונם פײםטער. זײן סטיל װאקלט זיך צװישן צארסקײט, אםילוםענסימענםאליים, און — דער שסײ• םער ספעציאליסטן׳שפראך פון א ביכער־װארעם, װאס הא■ אינם שטויב סון די ארכיװן םארלוירן דעם נאטירלעכן חוש םאר םרײד. אם די בײדע עלעפענטן סארײניקן זיך אין דער געשטאלט פון םילװעססער באנאר, — אן אלסן, נאיװן פראפעסאר, א סילאלאג, װאס גריבלט ױך אין די פארשײדענע דיקע װיסנשאפטלעכע ״םאל• יאנסן, אלטע קירכע־טעקםטן און יקר־הפציאותן, בדי פעסטצושטעלן נאר קלײנע, אוםװיכסיקע פרטים פעם לעבן פון לאנג־םארשטאר• בענע םאנאכן אדער םץ הײליקע באשרײבונגען. דער דאזיקער זקן, באנאר, םארנעפט זיך םיט א װיכטיקער םלאכה: אפצוזוכן עפעם אן אלטן כתב־יד, װעלכן ער באקומט לםוף, נאך פיל מי און פאטערניש א דאנק דער גוטהארציקײט פון א געװיםער דאפע, װאס פארנעםס זיך, פונקס װי ער, םים קאלעקציאנירן קעססעלעך פון שװעבעלעך. אינם ערשטן סײל װערט געשילדערמ בלויז דאס, װאס עס פילט אויס דאס לעבן םון םילװעםטער באנאר—אן אונ• טערגרונט, אויף װעלכן םראנם מאלט אוים זײן העלדם שפעטער־ דיק לעבן,—אט די גאנצע גאר פשוםע און טיף-רירנדיקע, מענסש- לעכע געשיכשע: זײענדיק אײנמאל באשעפטיקט םיט קאטאלאגירן א ביבליאסעק אין עפעם א פארלאזענעם שלאס, האס זיך באנאר באקאנט םיט א ױנג פײדל, אן אײניקל פץ זײן לאנניפארשטאר• בענער נעליבטער; דאס פײדל איז געזעסן אײנגעשפארט אינם אינסערואט םון אן אלטער פעדאנסין אץ געװען אונטער דער אפוטרופסות פון א םיאוסן, םנוװלדיקן םענסשן, בײ װעלכן דער אלטער ס. באנאר בעט קוים אויס די דערלויבעניש זיך צו זען פיטן קינד. ער איז גערירם, דער םױקענער פראםעםאר, פון דער ברוסאלער באצױנג צום פײדל אין ננבעס זי לםוף ארויס םון אינסערנאט. דאס רירנדיקססע און װיכטיקסטע אינם בוך לינט אין םילװעסםער באנארס ליבע צום מײדל, — א ליבע, אין װעלכער ער װיל זיך נישט םודה זײן, און םארבײט זי אויף םאטערלעך• צערטלעכע געפילן. דעם שטארקסטן אײנדרוק מאכט דאס ארט, װ• דער ייננער םטודענס, װאס האש אמאל באלײדיקט דעם פרא• פעסאר, פארליבט זיך אינם ״פײדל. דעים אלםנס לײדן און זײן קרבן לטובת דעם ױנגן פאר איז אויסערגעװײנלעך אײדל נעשיל• דערט. דאס איז א דאקוםענט סון טיפע פענטשלעכע איבערלעבונ• גען, װאס זענען אין א םתירה צו דעם שװערן גורל; א שילדע■ רוננ םץ א טראגישן קאנםליקט, װאם איבערראשט פיט זײן אײנ• פאכקײט און םענסשלעכקײט. ״דאס פארברעכן םון םילװעסטער באנאר״ איז נעשריבן אין דער םאים פין א טאג־בוך, םול םיט סײנער איראניע און םיט דעד אײגנארטיקער פקחות פון אנאסאל סראנם. אבער דאס שסערט נישט דעם פײםטער צי אנשפלעקן די נאיװע, באמת קינדערשע און טיפע נשםה פון אן אלטן פראפעסאר א גריבלער, װאם האס זיך פלוצלינג אינם זיבעציקםסן יאר פון זײן לעבן ארוםגעזען, ״אז ער האס אפגעלעבט סאלש זײנע יארן. םאר זיין ״סילװעסטער באנאר״ איז סראנס, װי באװוסס, אנגענופען-געװארן אלס םיטנלידי אין דער פראנצויזישער ליםערא׳ טור׳אקאדעםיד. די איבערזעצ•:: פו; ם. האיצבלאט איז א׳יגאנץ׳קארעקטע.