Literarishe bleter · 1928-01-20 · 3 (20.1.1928) · p. Seite 56

3 זא ליםעראר שע ולוסוו 56 גלויבן זײ פארט, אז רי אמתע בוך־שפראך בײ ײדן איז (און דארף זײן) העברעיש, און אויב זײ שרײבן ײדיש, ברןןקן זײ כאטש אין דעם ארײן אזוי םיל לשון־קודש װיפיל ס־לאזט זיך נאר< און האבן דען אײניקע םון אונזערע שרײבער דך נישט באצײטנם באװארנס מיט (לאזן) איבערזעבן זײערע װערק אויף העברעיש, כדי זײ צו םארזיכערן אומשטערבלעכ־ קײטז... אבער אםילו דער םילאזאף בײקאן איז דורכגעםאלן אויין געביס פון נבואה, בפרט אונזערע הײםישע נביאים. װער שרײבט איצט ביכער אויף לאטײןז דאקעגן־זשע איז נאך זײער װײט דערםון, אז ענגליש זאל באנקרןןטירן אלם בוך■ שפראך... ײדיש, װי ם׳זעס זיך, האט אויך נישם קײן חשק צוליב צו טון שונאים און כלומרשטע פרײנם. קאאפעראטיוו ״ביכער דגם בארימטע װערק םץראמען ראלאן זשאן הריסטאף םון םראנצויזיש: אהרן םארק אױ 10 בענדער• ײ 10 בענדער, װאם זענןן נענעגז נעװארן אק 1927 י.לם ירעםין רי אנאנענםן 6ון רי .ליםערארישע בל״םןר׳ 3.30 גילק — 1 באנינען — 9 3.30 — 11 םריםארגן — 9 4.30 — 111 ױננט' — 9 7.40 — /ו1 בונט — — 5.40 — יאריד — — 9 2.80 — 1/\ אנטואנעט — 9 4.50 — 11/\ אין שטוב — 0 4.50 — 111׳\ די פרײנדינס — 9 5 — — ברענענדיקער דןורן 9 4.50 — דער סוף פון װעג אלן 10 בענדער -.45 נ. אץ יראצם־גאנר —.55 ג• אדרעס: *2 1ז¥1\816|ו] ,*ז6ג1סע8״ ' פארלאנ ש נןןלרםארב, װארשן שוין דערשינען;: װיקטןןר םארגעריט דער נייעף ךןיף ימםאן דער דױיטןד טרל *ון דןר םרילאנין — םרײז 8.50 גילדן — ה $ ל * פ ײ ז רעוואלוציאנערן — ירײז 10 גילדן — ^ה1י*^ס*רקװףן 28 ס1*31€|ז;8*$18ז8ע^ז1£זט82^12>(6ג^ פא^רלאג ב. קלעצקין, ווארשע דוד פינםפי דער אײביהער ײד (דרימאטישן יאעסע) ירײז 1 נילח אויםמײדן דעם נמאם־װערנדיקן םלפול מכח דער צוקונסט פון ײריש אין קאלאםבוסעם מדינה. װארום םײ די טענות פאר נישט־צוקונםט און סײ די טענות םאר יא־צוקונםט זענען ספע־ קולאטיװ, מערסטנס אפהענגיק םון פערזענלעכער באציונג, הנם װזןם איז נוגע דעם ,יא׳ האט דאם לעבן געװיזן, אז בעה שוין מיס 20—30 יןןר צוריק האט מען דא אפגעזונגען א פײנעם רבנן-קדיש נאך ײדיש, האט אונזער לשון, אויף להכעיס, אן אוםגעהויערן װאקם געטון; דאך איז בעסער אוים־ צומײדן נביאות אהין אדער אהער, נישס נאר װײל זינט דאם בית־המקדש א־ו חרוב געװארן איז די נבואה איבערגעגאנגען צו נארןזנים און קינדער, נאר װײל די געשיכטע האס פאר אונזערע אויגן אפגעשפילט אזוי פיל איבערראשנדיקע םפעק־ םאקלען, װאם קײן ,קלוגער םח״ האט זײ נישט געקענט סאר■ אויסזען. אבער אזוי װי איך האלט שוין בײ דער סעמע ״ײדיש און ענגליש׳ און זײער באגעגענען זיך אויף דער היסםארישער ארענע, װעס עס. גלויב איך. נישט זײן אויםן װעג צו ציען אויך אהיסטארישן מוסר-השכל פון ענגליש אויף ־ידיש. װזןרום ס איז געװען א צײס, װען ענגליש— דאם גביריש־ אדירישע—האט געהאט צו זיך אזא באציונג מצד דער אינ כעליגענץ און אויםגעהערט אזעלכע שװארצע נביאות װעגן איר צוקונסט, װי אונזער ײדיש. און דאס איז געװען ערשט ״אנומלט״. אין אנהויב פון 17־טן יארהונדערט... דער םאקט איז. אז דיזעלביקע דערפארונג האבן געהאם איטאליעניש, רוסיש, די סקאנדינאװישע שפראכן, און ם׳האבן עם נאך איצט די מאדערנע גריכיש, ארמעניש, כינעזיש, װעלכע האבן צו קעמפן קעגן די פארהײליקט־קלאסישע לשונות. אין ענגלאנד האט מען נאך אין דער ״עליזאבעטישע עפאכע׳ געקוקס אויף ענגליש װי אויף א שםחה און די גבירטע איז געװען לאסײן, מיט װעלכן מ׳האט זיך געצאצקעט. אויף ענגליש איז מען זיכער געװען, אז ס׳האט נישס קײן צוקונפש װי א ליטעראטור־ לשון. אזוי איז דער פילאזאף םרענציס בײקאן, װאס מכח אים איז פאראן א ,יש אומרים׳. אז ער איז דאס דער אםתער םחבר םון יענע װערק. װאס גײען אונטערן נאסען פון דעם אקטיאר װיליאם שעקספיר, געװען אזוי גיריק זיך צו ראסעװען אין לאסײן. אז עם האס אים םמש נישט גע• לאזס רוען ביז דער לעצטער מינוס פון זײן לעבן. ,לאסײן האס פארנוםען דעם ערשטן כבוד-פלאץ בײ אלע ז ענקנדיקע לײט, אלצאײנס װאס פאר א סימפאטיעם זײ האבן געמענט ארויסװײון א ו י ך צו ענגליש׳, זאגט ד ז ש א ר ד ז ש ה ע ר ב ע ר ט ק ל א ר ק אין זײן הקדמה צו בײקאנם עםײען. :׳:רוסנדיק לאטײן .די אוניװערםאלע שפראך, װאס װעס גע■ ד־יען אזוי לאנג. וױ ביכער װעלן געדײען׳, שרײבט בײקזןן א קורצע צײט פאר זײן טויט (1626) צו זײנעם א פרײנט, אז ער איז הויפטזעכלעך םארסון דערין, אז די װערק, װןןם ער האט ביז דאן סארעסנטלעכט אין ענגליש. זאלן ,גוט איבערגע• ז״צט װערן אין לאטײן, מחםת >ןט דאס םאדערנע לשון (ענגליש) װעס פריער אדער שפעסער באנקראסירן אלם בוך׳שפראך״. קלארק באמערקט צו דעם: ״דער דאזיקער יראת־הכבוד צו לאטײן װײזט זיך ארוים נישט נזןר א־ן אזעלכע אויסדרוקן (איבערזעצונגען), נאר אויך אין סאמע ע:נליש פון די עסײען. סײ דער טעמפר, םײ די דיקציע אין די מער אבסטראקטע פון זײ זענען לאסײניש אין כאראקטער״. דאס דערמאנס דאך אזוי שטארק אן יענע העברעיש• םארליבטע, װאס װען אפילו זײ האלסן א ו י ך סון ײדיש,