Literarishe bleter · 1928-01-20 · 3 (20.1.1928) · p. Seite 50

3?א ל־טערארישע בלעםער סצ פון װיג ביזו קבר (פון מײן רײזע איבער כינע) ײ ן / װ א ר ש ע זאל נאכן טויס נישט קענען ארומשפרינגען. מען גים אים מיט אויף יענער װעלט א םך פון זײנע באייבטע זאכן. נאר װי גרויס איז דער אפנאר דערבײ! םאקסיש װאלס מען אים באדארפט מיטגעבן זײן ביסל געלס, זײנע םערד, זײנע קי. זײנע עוםות, זײן׳הויז און אלץ, װאס ער האס געהאט אויף דער װעלם און איז געװען בוגעבונדן דו דעם. און בו װןןס דען בינדט זיך נישט צו דער מענטש מישטײנם געזאגסז אין די אלםע צײטן האבן זיך די קנעכט באדארפט לײגן אין דער ערד ארײן אינאײנעם מיט זײער האר. די װײבער ה$בן זיך געװארםן אין קבר מיטן מאן. איצטער איז א װעלט פון במקום. פון ״ערזאץ״. װי די דײטשן רופן עס אן, און אויב אפנארן. איז דאס אויף א גרויםן כינעזישן אופן. די ערשטע לויה. װאם איך האב געזעען אין פעקין, האט םיך נאך אמאל געצװונגען זיך ארײנטראכטן אין דעם, אפשר זענען מיר דאך עפעס װערס אויף דער װעלט. אמת, דןןס הזןט געסוזט זײן א נבירעשע לויה. נאר דורך דער שםויביקער גרויקײט, װאס ליגט אויף דעם גאנצן גאסן־לעבן, װען עס קומס אן פון ערגעץ א מאםקעראד, װ$ם ציט זיך אן א סוף דורך די גאסן פון דערשלאגנקײם, הונגער און אלער• לײ פורעניותן. דורך שורות םאלדאטן און אונטער דעם עכא פון װײטע קאנאנען — די אויגן װערן קינדערש םארװונדערט, און דו װײםס נישט, אויף װאם פאר א װעלט דו געפינםט זיך. הונדערסער מענטשן האבן געטראגן דאט פלומרשטע פאפי• רענע ״םארמעגך פון געשטארבענעם, הונדערטער לאפאצאנעס אפגעריסענע מיט בלאסיקע פיס און פארשמירטע פנימער, אנ• הײבנדיק פון זעקס יאריקע יונגלעך ביז אלסע לײט, איבערגע־ טוענענע אין גרין־רױסע!?'קאפאסעס. אין דער ברענענדנקער זון פון האלבן טאג האבן זיך געמינעס די רויםע און גרינע קא■ לירן צװישן דעם טרײעריקן װײם אינםיםן. א הונדערט קינ־ דער האבן געטראגן שװערע בראקאדענע חפות אויף שטאנגען. אהינטער זײ, קינדער םיטן גרויסן פארמעגן: פאפירענע הײזער, פאפירענע פערד, פאװעס, ענדיקעס, גענז און הינער, גןןרטנ■ װארג, פרוכסן — און אלץ, אלץ םון פאפיר. רויט פאפיר, געל פאפיר, גרין פאפיר, אפילו פאפירן־געלט טראגט מען םיט. דעם גאנצן םארםעגן םארברעגט םען פאר קבורה. עס גײען געדונגען באװײנער און קלאגער און רײסן אײן די װעלט. מען טרובעט אין שוסרות, םען שיםס מיט םײערװערק צו פארטרײבן די רוחות. בילד אײן, בילד אויס. אלע װײלע שטעלט זיך אפ די פראצעםיע און מען גיט די סרענער צו פאר גראשן. מען גיס סון א טשײניק יעדן אײ• נעם עפעס א זופ צוטון ער זאל זיך דערקװיקן. אײנער װארפט צום אניערן א בלאטיקן האנםוך אפצוװישן דעם שװײס. עס קומען אן שורות בלומען טרענער. פאפירענע בלומען פאר■ שטײט זיך, דאכט זיך, אט באלד איז א סוף צו דער פראצע־ סיע און, װידער ה־יבט זיך עם אן פון דאם נײ: װידער חופות, װידער פארמעגן. װידער בלומען, װידער לאפעסוםן און װי• דער מאסקעראד. אט באװײזן זיך שוין די נושאי המסה, די װאם םראנן דעם ארון. נאר נישט קײן ארון טראגט מען — נןזר א גאנצע שטוב א געשניצטע, באדעקט מיט רױט און גרין, און סיט פר ץ הירענ געבוירן װערן, חתונה ה$בן, שטארבן— דרײ עסאפן אין לעבן פון מענטשן. און דרײ עסאפן מיט אזויפיל גלויבן און אבער• גלויבן ארומגערינגלט בײ די, װאס לעבן נאך מיט פרימיטיװע נײגונגען. דאס כינע■ זישע פאלק. װאס האט אזויפיל קילכורעלע אפנײגונגען פון פרי• מיטיװן. איז פונדעםט־ װעגן אזוי שטארק פארקויפט צום אבער■ גלויבן. די גײסםער־ װעלט האס איבערן כינעזער די גרעםטע ממשלה. עס האטנישט געהאלפן די אפ־קורםישע געדאנקען פון בודא, די במעט רא־ ציאנאלע תורה פון קאנפוציע און מענסױם. זײער תורה, װי יעדע תורה, איז פארקריפלט געװארן. װאס בײ די פירער האט געהײםן בלויז אכטונג — האט זיך ביים פאלק פארביטן אויף םורא. דער מענטש אין כינע, אז ער װערט געבוירן איז ער שוין א יאר אלס. אויב ער װערט געבוירן אײן טןג פאר נײ■ יאר. איז ער שוין אויף מארגן ארײן אין דעם צװײםן יןך פון זײן לעבן. אין לעבט דעריבער מיט א יאר װינציקער, װי מיר. אין לויף פון זײן גאנצן לעבן םוז ער פםדר שלום מאכן מיס די גײסטער און נשמות פון די אבות. געבוירן װערן װי געצױרן װערן, םען באדארף אונטערלײגן א מעסער, אדער א שער דער קימפעטארין צוקאפנס, פדי דערמיט צו פארטרײבן די שדים. מילא, דאס איז נישס פיל ערגער פון אונזערע שיר המעלות, װאס סען הענגט אויף נאך עד־היום איבערן בעט פון קימפע• טארינס. פון חתונה האבן מאכט מען אויף דער גאנצער װעלס נאך א םך װעזן. כאסש עס קוםט נישט צו דעם. װאס עס טוס זיך בײם כינעזער. נאר לויות — נישםא אזעלכע לויות אין ערגעץ, װי בײ די כינעזער. נישט אײן פאמיליע רואינירט זיך אינגאנצן םון א לויה. פארשטײט זיך, אז דא רעדס מען נישט פון אן ארימאנס סויט. איבער דער גאנצער װעלט דאם אײ■ גענע. אפילו אין כינע טראגט מען אים װאכעדיק, צומאל נישטא, מ׳ט װאס צו םארטרײבן אםילו די שדים. נאר א רײ־ כע לויה, אז זי באװײזט זיך אין גאם — הימל און ערד בא■ געגענען זיך• דאכט זיך, אין לעבן האט גארנישט דער מענטש אזא גרויסע װערדע. נאר, נאכן טויט — שוידער• דאס פאלק גלויבט, אז אויב מען פראװעט נישט די לױה מיט גענוג פא־ ראד, קומס דער בר-מינן שפעםער און טוט אן צרות. עם מאכס נישס אוים, װאס דעם בר־מינן בינדט מען די פיס, פדי ער פרץ הירשבײן פקיליסור 6ין חנה אי־ל$װ