Literarishe bleter · 1928-01-13 · 2 (13.1.1928) · p. Seite 39

39 ליםערארישע פלעסער 2 א סיל לײכםערע אויםגאבע. פארן בורזשואזן קינםםלער איז געװען םיל לײכםער *ו קומען אין באריר מיט די קעמערלעך םונם בורזשואזן רעזשים און דער בורזשואזער קולטור. דער בורזשואזער רעזשים און די בורזשואזע קולטור איז געװען קאנבענטרירט אין יעדער םאמיליע, אין יעדער געזעלשאסט. אין יעדן םאלאן, װאם דער שרײבער איז געװען אן ארגאנישער גליד זײערער. דער שרײבער הןןט געקאנט אויספילן זײן קינםט׳ לערישע קלאםן־םונקביע, נישט ארויםגײענדיק אםט אםילו םון זײנע ד־ אםות. װײל די דןןזיקע ד־ אמות זענען געװען םארפולס מיט דער אטמאספער סון דער בורזשואזער קולטור. גאר אנ- דערש איז עם בײם רעזשים םון םראלעטארישער דיקטאטור. ד$ם איז א רעזשים און א קולםור נישם סון אינדױױדועלע. יחידישע ד־ אמות, נןןר םון גרויםע קןןלעקטיװן. די שאפונגס־ קעםערלעך םונם פראלעט.:דיאט געפינען זיך נישט בײ אים אין דער הײם — די הײם און די סאמיליע זענען נאך ןןפט נעםטן סון בורזשואזן אלטװארג,—נאר אין זאװאד, אין פאבריק אינס פארײן, אין דער *ארטײ, אינם ראט א.א.װ. די שרײבער זענען ןםם וןפגעריםן םון ןןט די קאנאלן. םון אט די טראנםמיסיעס און קעמעדלעך פון קלאםן-מאכט, קלאסן־שאםונג און קלאסן• קולטור. ם׳איז שװער, אבער דןןם שטעלט נאך שארסער פאר די קינםטלער, װעלכע װילן שאםן פראלעטארישע ליטעראטור .און קונסט, זיך צו באהעפסן ענגער מיט די קלאסן-קאלעקטיװן, זיך טוקן אינם איבעטער-קלאס און זײנע ארגאניזאביעס און קע• מערלעך. דןןס װעט זײ העלםן זיך איבערגרופירן פםיכאלאגיש און איבערבאװןפענען אידעאלןןגיש. גאר אויף דעם װעג קןןן און װעט געשאםן װערן פראלעטארישע ליטעראטור מיס א הויכער קװאליפיקאביע. און דזןס, װןןס די ײדישע שרײבער אין אוקראינע, װעל• כע ןןריענסירן זיך אויםן פרןןלעטאריאט, טרעטן ארײן אין ,װאוספ״ איבט, װען די פארטײ גײט סארװירקלעכן די קולטור• רעװןןלוביע, הןןט א קאלאסאלע באדײטונג. דאס װעט שטארק מיטהעלםן די שרײבער בו באנעמען און פארװירקלעכן די אויבן אנגעבײכנסע אויפגאבן און װעס ■בכלל ״אינטערנאביןןנאליזירן׳, אזוי בו זןזגן, די ײדישע ליטעראטור, זי ארײנםירן אין קרײז פון אינטעדנאביאנאלע אינטערעסן און מאטיװן און װעט פאר• שטארקן די װירקונג פון דער ײדישער פראלעטארישער ליטע• ראטור אויף דער גאנבער סאװעטישער ײרישער ליםעראטור. אט אזעלכע אויםגאבן שטײען םאר דער פרןןלעטארישער ליטעראטור: 1. ירשענען, װןןם עס דארף געירשנט װערן םון דער ײדישער קלאסישער ליטעראטור. 2. םעסטשסעלן און רעאביליטירן די פרןןלעטארישע םסורה אין דער ײדישער ליטעראטור. 3. אריבערגײן םון סוביעקטױוער אריענטאביע אויפן פרא• לעטאריאט בײ די שרײבער בו אביעקטיװן פראלעסארישן אינ־ האלס אין די װערק. 4. םארברײטערן די סעמאסיק םון די װערק מיט ארײנ- םירן די דריטע ארענע םון סןןביאליסטישן איבערבוי אין דער ײדישער סביבה—דעם װארשטאט, די פאבריק און איר בענטראלע םיגור, דעם פראלעטאריער. 5. די שרײבער דארםן זיך באהעפטן מיט די גרויםע קןןלעקטיװן און קעםערלעך םון קלאםן מאכט, קלאסן־שאפונג םונם פראלעטאריאט. די ןןביעקטיװע ןןריענםאביע פון די שעםער א גענוג םעםטע און אויסגעהאלסענע. אין דער ײדישער סביבה הןןבן םיר דרײ ארענעם. אויף װעלכע עם קומט סןןר די סןןביאליסטישע איבערבוױנג םונם ײדישן לעבן: שטעטל — קוסטארן, נישט פראלעטארישע הןןרע■ פאשנע ןןרעמקײטז דןןרף — פױערסום, און שטאט — ד. ה. די פאבריקן און זאװןןדן, װו עם ארבעטן שוין און װוהין עם װערן ארײנגעבויגן ײדישע מאסן. פאר די לעבטע יןןרן איז אויםער די פארגעזונטערונגם פראבעסן, װןןם קומען םןןי אין שסעטל גופא, אויסער דעם, װאס עם איז אויםגעקומען א ײדיש פויער• טום,—אויםער דעם אלעם הןןבן מיר אזא אומגעהויער װיכטיקן פרןןבעס, װי דער אויםקום פון קאדרן ײדישע אינדוםםריעלע פראלעטאריער. װי זעען אויס די דאזיקע פרןןבעסן אין דער ײדישער ליטעראטור, דערין אויך אין דער. װןןם דעקלארירט זיך םאר א פרןןלעםארישע, און בי זעען מיר זײ איבערהויפט אין דער ליטעראטורז אויב אראפרעכנען די פויערשע דיכסונג, װאס ןןםט הערן זיך אין איר נאביןןנאליסטישע טענער, םארנעמט זיך די ײדישע ליטעראטור דער עיקר מיםן שטעטל — די שטאט, די פרןןלע- סארישע שסאט פעלט אין איר. אבער װי גײט בו די ליטערא• טור בום שסעטלז האלטנדיק אין איר אויםמערקזאמקײט־בענטר בלויז דןןם שטעטל, זעט אין איר אונזער ליטעראסיר ם׳רוב אײן נלויז חורבן און בעפאלונג. פרעגט זיך: פון אלע דרײ ארענעס סארן םאביאליסטישן איבערבוי זעט די ליסעראטור נןןר דאס שטעטל, און אין שטעטל גופא געסינט זי נאר חורבן, איז װי שטעלט זיך די ליסעראטור פאר איר אײגענע בוקונםטז װו און אויף װעמען װעס זי זיך בויעןז אויף װעמען ןןריענטירט זי זיך אביעקסיװז דןןם הײסט אבםןןלוט נישם, אז סיר פאדערן םון דער ײדישער ליסעראטור ,פןןזיטיװן נאביןןנאליזם׳. םארקערט. ןןט האט פאראיארן די אלפארבאנדישע באראטונג סון די פארטײ• אישע ײדםעקביעס דרײסט געשטעלט די פראגע סון אםימילאביע און קאנסאלידאביע. טוער, װאס שאפן שטענדיק נײע פאקטן פון נאציאנאלן איבערבוי, האבן דאך נישט מורא געהאט בו שטעלן דאס בראבלעם פון אםימילאציע. םארװןןסז װײל זײער אײנביקער ענדביל איז נישט נאציןןנאלער איבערבוי, נאר קןןמוניזם. אבער װען די ליטעראטור זעט אבםןןלוס נישט דעם פרןןלעטאריאם, װען ױ שליםט אוים דןןם שטעטל םונם פרןןבעם םין םאציאליסםישן איבערבוי, און די אנדערע ארענעם םון דעם דןןזיקן איבערבוי, דער עיקר די םאנריק־ארענע, םעלן בײ איר אינגאנבן, םוז זי קומען בו ירידה־שטימונגען, בו נאביןןנאליזם, אין בעםטן סאל בו םןןװעטישן םןןלקיזם — נישט מער. דעריבער שטײט איבט םאר דער ײדישער פרןןלעטארי• שער ליטעראםור די אויםגאבע בו באנעמען דעם לעניניזם. דעם תוך פון דער דיקטאטור םונם פראלעטאריאם, װעלכער פירס נןןך זיך די גרויסע נישט פרןןלעטארישע מאסן, דער עיקר דאס פויערטום — ערשטנם, און םארברײסערן איר טעמאםיק, ארײנ• פירן אין איר דיכטונגם־קרײז די דריטע, אםשר די װיכטיקםטע ארענע םון םןןביאליםטישן איבערבוי אין דער ײדישער םכיבה — די םאבריק. דעם זאװאד, דעם פרןןלעםאריאס — בװײטנס. נןר בײ אזעלכע באדינגונגען קןןן געשאפן װערן די פרןןלע• סארישע ליטעראטור. מיר װײםן. אז ארײנפירן די דןןזיקע ארענע, די נײע םיגור — דעם פראלעטאריער, אינם דיכטונגס׳קרײז איז זײער א שװערע זאי. די בו־זשואזע ליטעראטור הןןט םאר דך געהאס