Literarishe bleter · 1928-01-06 · 1 (6.1.1928) · p. Seite 8

ליוןר*רי*? 6 1 זא איך האב זיך ןןיגעשסעלט איבערהױיט אײף דער ב#• בױנג בײ אונז בי די גװײ גרױסע שרײבער־קינםסלער ארץ און אש, בײ זײ איז דאס ליכם העלער און רוםנדיקער. עם איז אבער אויך ריכםיק םאר דער ןןםשאבונג, מזןם םען האם לעגסנם געגעבן נןןמבערגן אין דער םרעםע (זע די םאר• הערלעכונג אין די ארסיקלען םון ב. םיכאלעװיטש און ב. שעסנער אין דער .פאלקםגײטונג״), עם איז אױך אנגע&ןןםסן פאר דער םראקםירונג םין אנדערע קינסםלערישע םערזענלעכ• קײסן און ליםעראסור בכלל. דער םרינבים םון דער קריסיק פוז זײן דער םאביאלא• גישער און קלאםן־אנאליז. לוים אס דער םןןם קוםם די ןנער• קענינג םונם דיכסער דורך באשטיםטע קלאסן. אוםםארסײד• לעכקײס פין לאגערן אין א קלאסףגעזעלשאםם,—דיכטינג נישם אויםגענופען.—אזױ דארף מען אויך *וגײן גי דער םראגע װעגן ײדישן ליםעראםור־קןןנגרעם און בו דער קןןןןרדינירונג פין דער ארבעם בװישן די םארשידענע שריםטשטעלער. א גיזאמענפאר םון ליםעראסור־קינםםלער, א געםײנזאםער זשור־ נאל װעט דעם סראנט נישס אויםגלײכן, װײל דןן קען נישס זײן קײן רײד פון ,אנטװןןסענונג׳. דיכםער, װןןס סארלאנגען ןןרעןןל אין| ןןנערקענונג םון דער ארבעסנדיקער געזעלשאםס, מוזן, װי אירע יןןליטישע סירער, קלןןר םארםרעםן און אױסדריקן אין זײער קונסס די שסימונגען, געסילן און געדאנקען םון ןןס דער געזעלשאםם. סאר קעגנער װעלן די קאמפם־םענער נישם םינאנדער• װיקלען זיך אין סרײדיקע ױבלען און נישס ארןןםבױגן ױך אין טרױער־מינוםן. װערק פוז ,טונקעלער״ ־עמ *דרןם: •2 *'•ו116סע8| פארלאג ״אחיםפר׳• װארשע ערששי% םייל — קינדעד״יארן 1901-1888 ויש בילדןר) •רױז 2 נײדן אדרעם: •2 ,*■**■•••ז•^ אארלאנ ב. קלעגהין, װארשע ••ר נןלם: 13.196 .0 .א .ק פרײז גיל־ידן הויפט־םארקויף ןןבער גי דארף םען נןןך זןןגן, אז .שטעסל׳ און ,חםידות׳, למשל, זענען א קאנסעקװענטע דורכםירוננ פון די אויבנדער־ מאנםע שטאנדפונקםן, װעלכע די דיכסער אש און םרץ האבן ארויסגעזאגס אסן אין זײער פובליגיסטיק. װעגן אויםגעקוםענעם ר׳ יחזקאל גאמבינער, — די יום• םובדיקע אידעאליזאגיע אין אשם ,שסעטל׳, — דערגײלם דער דיכטער בלויז םארבײגײענדיק: ,געזןןגס הןןם מען, אז ר׳ יחזקאלס פערד זענען נשמות פון אלםע בעלי־חובות, װןןס זײערע װעקסלען ליגן נאך בײ אים אין שאנק און זײ קענען נישם קײן רו אין קבר האבן ביז זײ װעלן אים דעם חוב נישם אםגאלן׳... אש האס םונדעסםװעגן אם די זײס פון יחזקאלס פערזןןן נישס געגעבן. די ,שסע׳ פון ר׳ יחזקאלען איז װי א גאס־געבענםשטקײם פארן שטעםל. איבערן .ליקל׳ און .קעלער-שסוב׳ הענגם א רויקער הימל, װי א סאמעםענער םרוכת. שטיקער .שיר־השירים׳ און ,שלום־עליכם׳־שםימונגען, רןןפאנסישע אידילישקײם בילדן דעם פאן פון .שםעםל׳ און סארװישן שפורלאז דעם רושם אפילו פון די קלײנטשיקע רמזים װעגן די מענטשן, װאם שמאכן אין דער ארעמקײס אין ,שסעסל׳. ה ל ל גום אפגעגאנגענעם לעבנסשטײגער. פ א ר• הערלעכונג םון געחלומםער ײדישקײם, — עס איז אן אויםדרוק פון אשס װעלס״אויםסאםונג. װאם האם געזען אין דער ײדישער געזעלשאםט אן הארמאניש־אידילישן גוזא• מענלעבן םון די קלאםן. י. ל. פרץ האט אם דעם רעםרןןםיעקםיװן קוק נאך םיסער און םולער£געגעבן. אױף דער שסראך פון דער ארבע• םער־לאגיק באדײט עס: .פרץ איז געהומען מים זײנע שסארקע און אםאליקע ײדן״און האס גוריק גוזאםענגעשסיקעװעס אין דער נשפה דאם געםאלענע ײדישקײם׳• (סון אן אנקעטעיגװישן ארבעםער דורך דער ,םאלקסגײםונג׳). די װערק, סענהס מען, פארםאגן אבער א קינססלערישע םןןרם, דיכםערישע װארם־שאםונג—אבער דערפאר טאקע זענען זײ נןןך״געםערלעכער, װײל עס איז אױסװירקנדיקער, װײל עס איז א שטארקערע אגיסאגיע סאר די אידעען, פאר דער װעלס־אנשויאונג, װעלכע דער דיכםער פארסרעס. דער דיכסער דריקט דא אוים די מײנונב סון א ב א ש ם י מ ס ן קלאם ןןדער שיכס. אבער די קריםיק פאדערם פאר זײ די ןןנערקע• נונג פין א ל ע קלאסן, א פריװילעגיע םאר דיכטונג,— ןןם די ,םםראםעגיע׳ קען נישם גילםן. בײ פרגן און בײ אשן זענען געװיס םאראן ןןפװײכונגען׳ װען זײ האבן געהערם די שטים פון די ארבעםער־לײדן, אבער דאס געהערם גי אנדערע סעריאדן אין זײער לעבן, גו אנדערע גושםאנדן אינם געזעלשאסםלעכן ארום. םים זײן קלאםן־אנאליז װעט דער קעמפנדיקער ארבעסער־קלאס קלאר פאשטימען דאס ארס אין באדײסינג פין געגעבענעם דיכטע• רישן םכום אין געזעלשאפםלעכן קאםף, װי ער םוס דאם מים אלע לעבנם־דערשײנונגען. דורך א םאגיאלאגישן קװער־שניט אין דער קינםט קוםט דער דיכטער ארױם פיל גאנגער אין זײן םןןגיאלער נאטור, און מסילא אױך אין זײן שאםונגס־ װעזן. מען רעדט אים גארנישט אײן אין מען .פאראײגנט׳ אים נישט סתם אין דער װעלס ארײן. עס איז פארםײאישע דאגמע—זאגס מען,—געזעלשאםםלעכע ,שמאלקײם׳. עס איז ןןפער די אײנגיק־ריכםיקע און פילע אפשאגונג םאר דער דיכםינג. װאס איז אויך נישס םרײ םין א קלאסן־שםאנדסינקם, װעלכן דער דיכסער םארטרעט, אפילו װען ער זאגט עס נישט ןןפן.