Literarishe bleter · 1928-01-06 · 1 (6.1.1928) · p. Seite 7

7 לינזערנריוז נלוסור ו זא די פ ריװ י ל־־י ע ג יע פרן דיכטער (*ו דער דיםקוסיע װעגן דעם ליםעראסן־גוזאמענסןןס א. דמשה '׳װארשע ןןריענטאגיע און שיגס קעגן דעם װידןירװילן םון די אר בעטנדיקע מאסן צו זײן שטאנדםונקם. אין םך־הכל באקומט זיך לויט י. כמורנערן, אז ש. אש איז צװײ־דריטל, לןןמיר זןןגן, אויף דער זײט פון די ״קעלער־שטובך און אײן דריטל גים י. כמורנער אים אלײן נאך ,די געזעלשאסטלעכע װאג פון אט דער ארבעסנדיקער מאםע, — שרײבט ער װײטער, — דארף נאך באדײטנדיק אויםװאקסן, כדי זי זןןל אנסגילטיק איבערװעגן אויך אין דער שטימונג םון דיכסער״... בי גריבלען מיר זיך אזוי אויך אין דער נשמה םון דעם קעגנערישן םאליטישן םירער און זוכן זכװזן פאר זײן אנדעױש־דענקעןז נײן. אזא סענדענץ סון ,פסיכאלןןגיזירך אץ ,פארענטפערן• בילטע קעגן־מײנונגען איז אנגענומען נןןר בנוגע צו דיכטער, און אםילו אלס ענטםער אויף זײערע קלאר־םארמולירטע שטעלונגען און פובליביםטישער שקלא־וטריא. עם איז, װײזט אויס, א םריװילעגיע דעם דיכ־ טער םאר זײנע דיכטערישע לײםטונגען, אין װעלכע ער םירט סוף־כל־סוף װידער אדורך דעמזעלבן שטאנדסונקט. י. ל. פרץ האס, װי באװוסט, געהאט זײן פובליגיםטיש .װינקעלע׳. אין א רײ ארסיקלען .װאם פעלם אונזער ליטע־ ראטורי, ,װעגן, װאס םירן א■ םון ײדישקײט* א. אנד. סיגו- רירן בײ אים דיזעלבע םארמולירטע סינטעזן פון ,העכערער ײדישקײטי, .ײדישן גײםטי און ,ײדישער װעלט־באנעמונגי ביז בו זײן בארימטן רוף ,אין שול ארײך און גו דער מאנונג םון ,רמב*ם און םעדיה־גאון׳-ײדישקײט, װאם סון ירושה־ פרוכת הןןט מען אויםגעטעפעס אלע גאלרענע פעדים׳ א.אז.װ. נישט דא איז דזןם ארט ארומבורעדן די קןןמענטארן, װןןם די ראדיקאלע פןןליטישע פירער האבן אין זײנער בײט נעגעבן אויף אס די ארטיקלען, װןןם װידערשפרעכן אין גרונט דער װעלט־אנשויאונג םון די ארבעטער־מאסן. האבן זײ באװארפן פרצן מיט זײערע קאמםס-םײלן װי א פאליטישן קעגנער, ןןדער זײ האבן נושא־פנים געװען דעם דיכטער, װעלכער איז, לויט דער אנגענומענער מײנונג, סרײער אין זײן װארט און םראגט עפעם אן אנדער מין אחריות םאר זײנע ארויסגעזאגטע גע• ראנקעןז אלענפאלם, אין דער .מסורד,' װעגן פרבן איז מען בײ אונז עד־היום פארזיכטיק ארויסצוברענגען אט די אומ־ צװײדײסיקע שסעלונגען םון פרצן אין א געהעריקער סאציא־ לאגישער באלײכטונג. טוט דאס װער. װי דאס איז דער פאל מיט די ײרישע קריטיקער אין ראטנסארבאנד, קיקט מען אויף זײ װי אויף די פארשװעכער פין קונסט. אז>) באצױנג איז צו דעם דיכטערס קלארער פיבליציס־ טיק, װןןם איז, אײגנםלעך. דער אםיציןןז םין זײן געזעלשאםט־ לעכן דענקען. ציליבן דיכסער־פאס איז מען אםטסאל מוחל דעם דיכטער זײן פערזענלעכע אויםפירינג אין צי־ מאל—אסילי—מאראלישע געפאלנקײט. (בײשפילן זענען באװוסט פיל םון דער אלגעמײנער ליטעראטור, בײ אוגז איז דאס נאך אין דער סטאדיע סון .רכילות״). פון די ד י כ ס ע ר י ש ע ש א ם ו נ ג ע ן איז שוין אפגערעדט, אז מען מעםט זײ נישט מיט דער מאס סין קלאסן־אנאליז. דןן איז םאראן שוין א םאר־ טיקע םארמיל — ל נ ו י, אומבארירבארקײט םון דער קונסט. .װזיל *יז דסס *ןיק, װןס הןם *ין זײן נזוזיססזײן ניסס נןי ןננ*ז99נ9 *ןליםיעע סי*ר *ין םיסיקע מיליסאר־• *ירער, נןר *ײך נר1ים? דיכםער־. (*. גןרגמעלר—,חכלי״לידח *ין װןרם״). .רער םןדארנאר קינםסלער ק*ן #ין?יך ןלײן ני*ם *ױים און נישס!ייבער, ער װיל זיך גלים*ן איעערן לעבן, װי ן לןכנייקער ליכס״^סרןל אינער ן װעסער-םםיגל״. (י. ל. ירץ-״געדןנקען און אידעען״). עם סרעסס, אז דער דיכסער גײט ארריס סון דץ שאסונגם־היכל און נעםט א װןןרס אין די שטרײט־םראגן םון געזעלשאפטלעכן לעבן. ער רעדס דאן םיט דער פובליציסםי• שער שפראך. װאס לןןזט ױך צװײדײטיק נישט טײםשן, און זײנע װערטער טראגן דעם שסעמסל םון א באשטימסער אידעא■ לןןגיע. עם װאלט געװען נאםירלעך, אז דער קעגן־צד זןןל די ארויסגעזאגםע מײנונג סון דיכסער באקעמםן נישט װײני־ קער, װי װען ער הערט דןןם םון די פאליסישע םירער םון דער באשסריםענער אידעןןלןןגיע. צו דעם חות־דעת םונם דיכטער, — מעג עס זײן אין דעם קלארן און אוםצװײדײסיקן פובליציםםישן לשון,—באציט מען זיך דןןך םיל מילדער, אויב מען םארשװײגט עס אינגאנצן נישט. ןןט איז שלום אש נישט לאנג ארויםגעטראסן אין װארשע אויף אסריםןןרגן, װןןם איז אײנגעוןרדנט געװןןרן לכבוד אים דורך דער צישא, און הןןט ארױםגעזאגט זײן אני־םאמין װעגן דער ײדישער דערצױנג. ער האס געזאגט: ,איך בין קעגן א קלאםן־שול און פראלעםארישע קולטור. איך װיל א ײדישע שול מיט אן אלגעםײנעם ײדישן אינהאלט. איך װעל זיך נישט לאזן ארײנציען אין א באשטימטן קלאס. איך האף צו דלם טאג, װען עם װעט געבויס װערן אײדישע שול מיס אן אלגעמײנעם ײדישן אינהאלם, װו מען װעט לערנען אונזער גרױסע ,עטיק״ (לויטן באריכט םון ,הײנט•). אין דער רעדע זענען אױך געװען װערטער געװענדעט קעגן אסימילירםן ציוניזם, קעגן העברעאיזם און דער העברעאישער שול, װאס ,לערנט נישט קײן מדרש, פרק און בכלל די אלטע עסיק, נאר םון נײע כרעםטןןמאטיעס׳ (דןןרטן). שלום אש רעדט דא קלארע װערטער אין נאמען םון .פאלקם■ אידעע׳. .ײדישע נשמד.' און .ײדישער װעלט־ןןנשױאונג*. םונ־ דעסטװעגן האבן םײ דער ,הײנ*' און סײ די ,םאלקסצײטונג׳ באםיט זיך צו סאררונדיקן די רעדע, יעדע אױף איר שטײ־ גער, ארומגעהאקם די שארםע שפיצן, עם זאל נישט שטעכן זײער קלאםן־אויער און אזױ עס אונטערגעטראגן זײערע לעזער. איז װ״ניק, איז ארויס י. כמורנער מיט א פירוש: .דער דיכטער הןןס נאך נישט געסונעןזײן ארט צװישן די געזעלשאפטלעכע כחות, װןןם םירן א קאמף םאר העגעמןןניע אין אונזער לעבן, ער װ א ק ל ס ז י ך צװישן קלאסן, צװישן ןןריענטאציעס. ער לעבס איבער א געװאלטיקע אינטערװענץ םון דרויסנדיקע כחות, ער ר א נ ג ל ט ז י ך םיט װידערשפרוכן און װיל זײ לײזן אין עפעם א העכערן סינטעז*. י. כמורנער פסיכאלאגיזירט דןן און סארענטםערט דעם שרײבער םאר זײן בםירושער קעגן•