Literarishe bleter · 1928-01-06 · 1 (6.1.1928) · p. Seite 5

5 ליםערארישן בלעםע ז זא פלאקערדיקע אויװנם, װי עס װערן געבוירן םזןלאמאנדראס. אלטע חורבות מיט םארקלאפטע סענםטער הינטער שטעטן םאר• װןןרפענע אײנזאמע ישובים א. א. װ. םיאיז אםשר אומבאװוםם םאר אים אלײן, ס׳איז אםשר דערםאר, װ$ס אין הונדערט■ םראגענטיק-רעאליםטישע ראמען װןןלט זיך מאסטבוים מים זײן סטיכישן באראקטער נישס געקןנס אײנםאסן. דערגו װן$לט אים נויטיק געװען עםישע רויקײט, װןןם אים םעלט אויס. װערן בײ אים געבוירן אזעלכע דערעײלונגען, װי .םאלאםאנררא*, ״א חלום םון פערעלעם יןןרן״ א. א.. װו סםור-הםעשה איז אויםגעמישט מיט ברויזנדיקע שטימונגען, און עס באקומען זיך געשםאלסן דעמערנדיקע, צװישן־טןןג־און־נאכטיקע. אםילו אינם מאלן סון א פײזאזש, בי סון א זון-אונטער■ גאנג, שפירן מיר בײ םאססבוימען אזעלכע ליריש־אומרויקע סענער, אזעלכע אויםרעגנדיקע אקארדן. װי ערב א שטורם. װען מיר לײענען מאםטבוימען, װירקס ער אויף אונז םיט זײן שטענדיקן םטיכישן אומרו. ער רײסס אונז ןןפ פון דער, כיװןןלט געזאגט, .נארמאלערי װירקלעכקײט און םארטראגט אונז װי אויף אן אנדער פלאנעט, גװישן אנדערע מענטשן מיט אנ■ דערע םעמפעראמענטן, בװישן אנדערע טענער און קלאנגען״ עם עםנט זיך די װעלט םון װיזיעס. גלײך װי איבער אונז װןןלט געשסאנען עמעגער און געמורםלם: ,אמןןל... אמןןל... ערגעץ-װײס... ערגעץ־װײט*... פערט דעם אונטערגאנג םון אן עפןןכע אין ײדישן לעבן. אין דאזיקן װערק זעען מיר װי מאסטבוים קןןן נישט געװעלטיקן איבער די שאפונגם-שסרןןמען, װןןס רײםן אים מיט. אויך אין די שפעסערדיקע װערק זײנע. אין די קירגערע, װי אין די גרעסערע נאװעלן — אומעטום פילן מיר אט די םפעזײםישע שטראסיקײט. מעג ער זײן אויסן םאן םון זײנע גלןןז׳הוטעס (מאםטבוימס באליבטער םןןןז), מעג עס זײן אין שטאטישן .סאלןןן*—אומעטום רײסט זיך רורך זײן ברויזנדיקער אימפעט, װאס טײלמאל יאגט עם אים גוםא איבער... ןןפס מאכט אויף אונז מאםטבױם דעם אײנדרוק, װי אן אומרויקער טײך, װאם האם אדורכגעריסן די שלוזן און גערוישס זיך, און בעזינגס זיך אין ססעפישער םרײקײט... דעםןןלט םארלירט מאסטבוים די ןןנגעגײכנטע גרענעץ (אםט אסילו די רײן-גראמאסיקאלישע...) און ס־םארטרןגט אים אן אוממיטלבארע קראםס, און םיר גע• םינען זיך װי אין רױע, נישט-פארענדיקטע װעלסן... ־ םאסםבױמם העלדן םארמאגן אין זיך עפעם אײגנארטיקס, אויססערלישס. אין זײערע נשמות רעגן זיך האלב װילדע עמןןגיעס. עפעם גײען זײ ארוים פונם גדר סון אונזערע גע■ װײנלעכע לעבנם־םארםען, עפעס דרײען זײ זיך אום אויף דער ערד װי נעשפענסטער, אין א סארכשוםטן קרײז. מיר זעען זײ ןןנ• געגײגן אין א לבוש םון םאנםאםטישע שטאםן. אםילו דער םאן. אויף װעלכן מאסטבוים װײזם אונז זײנע העלדן. איז על פי רוב א האלב־לעגענדארישער: גלןןז־הוטעס מיס אײביקע רייט־ מאקם ליבערמאו יצחל ליכםענעזמײן / פאריז קינסטלער םונם גרויסן מעכםיקן קאליבר. בלינד, םויב און שטום זענען מיר אין באגוג גו דער קונסט, װעלכע הןןם זיך באםרײט םון דעם לאקרעגדיקן גלות־און געטןן-םענטימענםאליזם. םאקם ליבערמאן, נישט רעדנדיק שױן װעגן זײן קונםט. איז םארן ײדישן געמיט א פערזןןניםיגירעג םון װײטע. םרעמדע און גןןרנישט ײדישע באגריםן. םארן ײדן איז ליבערםאן א װײטע ערשײנונג, ןןבער נישט דערסאר, װײל ער איז אונז סרעמד — פשוט: ליבערמאן קומט נישט אנטקעגן. ער גײס זיך אױף זײן אײגענע װעגן. אויף העכערע םון די דורכ• שניסלעכע, און הײסם אױך אונז מיטגײן — שסײגן העכער. אבער נישט אויף איבערערדישע, נישט אין די הימלישע, אויך נישס אויף די פןןעסישע סירמאםענטן רוט ליבערמאנם גײסס. ליבערםאן איז סעםט בוגעשמידט בו דער פרןןזאישער מיסטיקער ערד. ער סלעגט עם אלײן זןןגן: ,איך װעל אזוי דןןס מיסט מןןלן, אז איר װעם אײערע סינגער לעקןי... ליבערמאן קען זיך זײער גום, ןןבער נןןך בעםער קען ער די מאכס םון זײן פענזל, װעגן װעלכן ס־הןןט דער הןןלענ• דישער ײדישעד מאלער איזראעלס געהאט געזןןגט: ,אין לי■ בערמאנם פענזל שסעקט די קראםט סון שמשון־הגבורם הןןר׳. איבם, װען דער גרויםער טומל ארום דעם ליבערמאן יובילײ איז שוין אריבעס איבס, נזןך דעם, װי די ײדישע קונםט-געזעלשאםטן און אױך אנדערע ײדישע קולטור־אינםטי טוביעס הןןבן שוין אפגעטון זײערע םליכס און נישט קןןם• פרןןפיסירס זיך מיס קײן שום .מאקס ליבערמאן־ױבל׳ - איבט נןןך דעם אלעמען הןןט זיך ענדלעך יןן עסעם באװיזן, װןןם נאך דעם װי בערלין האט אפגע• םײערט דעם סא־יןןריקן געבוירנסןןג םון םאקס ליבערמאן, נןןך דעם װי פאריז הןןט שױן ןןפדעבאםירס דעם פראיעקט םון א גרױסע רעטראספעק■ םיװע אױסשטעלונג פון ליבערמאנם װערק אין פאריז, און ענדלעך — נןןך דעס, װען מיר װײםן נןןך נישט גענוי בי די םראנבויזישע קונסס־דיפ■ לןןמאטן װעלן באגליקן ליבערמאנען מיטן גרױםן כבוד בו װערן געפײערט אין פאריז און דערמיט שוין אויך אנעדקענס פאד אן ערשט־ראנגיקע קינםטלערישע פערזענלעכקײס. נןןך דעם אלעם פאסם עם גארנישט, אז םיר זאלן םארשװײגן דעם יובילײ םון דער גרויסער ײדישער קינםטלערישער פערזענלעכקײט. ם־איז װײניק ארױםבוזאגן שײן■ געשליסענע און סײן.געסאקטע ױבל• םראזן. אונזערע אנערקענונג, באװונדערונג, אכטונג. ליבע און נןןך ענלעכע געםילן דארםן מיר נישט דערשטיקן אין זיך, מיר דארפן נישט קארגן דןןס בעםטע םאר אונזערע זעלםענע גרױסע, סאר אזעלכע. װי מאקס ליבערמאן. םיר ןןבער הןןבן נישט נור געקארגט, נישט נור נישט־ ארױםגעװיזן אונזערע ליבע, באװונדערוגג אדער אכטונג, — םיר אלע, םײ די קינסטלער, סײ דער ברײסער ײדישער עולם, הןןבן אלע געשװיגן. סרעםד זענען מיר ײדן בו קונסט און פ*ק• יינװמוז (נײננינג)