Literarishe bleter · 1928-01-06 · 1 (6.1.1928) · p. Seite 4

םעראריש? בלעטער 4 ו 1)>) י1אל מאס.טב1ים (צר זײן סצ־יעריקן ליטערארישן ױבל) אברהם זאק / ווארשע װי >. ליבע פולער פאסריארך, אלעמען סארײניקס אין אײן סעסחה... מען דאיף נישס *ארגעסן, אז אין יענער תקוםה ה$בן פיר נאך נישט פארםאגט אזא ברײם פארצװײגטע סרעסע װי אבינד. איבט איז שוין די פרעסע םארן ײדישן שריםםשסעלער א שטארקע אנשפארונג הן מאראליש, הן מאטעריעל. אין יענער צײס האס דער ײדישער שרײבער געמוזט זײן אין דער רןןלע םון א פיאנער. מיהאכ געםוזט אויסטרעטן א װעג גו די פאלקם• סאסן. דאס ביסל אינטעליגעגץ און דער ײדישער ארבעטער האבן דאן נישט געקאנם בילדן םארן ײדישן שריפטשטעלער א פעריפעריע, װאם זןןל אים כאםש קענען געבן די א י ל ו ז י ע פון .פאלק״. די ברי־סע ײדישע געזעלשאפט, די גרויע מאסע האט נאך בכלל נישט געהאט קײן פארשטענדניש און זין, פאר װעלכע עס איז קולסור־װערטן פון םןןלק, — סײ גײםסיק, םײ פאליטיש איז זי גערען הינטערשטעליק און בום ײדישן שרײ בער און קולטור־בױער האט זי זיך באצויגן מיט גלײכגילטיקײס און םרעמדקײט. דעי ײדישער שריםטשטעלער האס דעמאלט װויל געװוסט, אז ער איז דערװײל סארבונדן בלױז מיס א קלײנעם, אוםבאדײטנדיקן טײל םון םאלק: אז העכםםנס קןןן ער האםן און אויסקיקן אויף דעם פןןלק אױף להבא... מהאי טעמא איז םאקע דער װעג םון ײדישן שריםטשסע״ לער געװען א םארטירער־װעג: נויס און דחקוח זענען געװען זײנע פערםאנענםע באגלײטעח און מהאי טעמא האס אפילו אונזער גרויסער ■ ר ץ — בײ זײן גאנצער גלןריע — געמוזם זײן א באאמטער אין דער װארשעװער גמינע... און אויב די ײדישע ליטעראטור הןןט ד א ך דערגרײכס איצמ צו אזא הויכער םדרגה, האבן םיר עס א םך, א םך צו פארדאנקען דער פיאנערישער עקשנות, דער ליבע און גלויבן םון אונזערע בעלי־חלומות אין דער םארגאנגענער תקוםה. הןןס זיך אין יענער צײט און אין יענער םביבה באװיזן אויך ױאל מאסטבױכ. דעביוםירט האט י. םאםטבוים םיט א סקיצע אין .װעג״ (1906) און פון דעמןןלט־ןןן באגעגנען מיר זײן נאםען אין םארשײדענע זאמלביכער און פעריארישע אויסגאבן. מאםטבוים האט, װי מענדעלע דריקט זיך ערגעץ אױכ, .זיך םארקנסט• מיס דער ײדישער ליטעראטוד שױן אויף שסענדיק, און איצס םײערט ער שױן זײן צװאנציק־יעריקן יובל פון ליטערארישער םעסיקײט. צװאנציק יןןר פאר א ײדישן שריםםשטעלער — דאס איז א שװערער װעג, ןןבער יואל מאסםבוים האס איט זײן ענטו• זיאזם גובר געװען אלע שװעריקײסן. עס ברויזט אין הארץ םונם דיכםער די גרויםע שאפונגס־פרײד, װעלכע טרןןגט אים אין אנדערע עולמות — אין װעלט םון יצירה... די דאזיקע םטיכישע שאםוגגס־פרײד הןןט מאםטבוימען באהערשט און םארשלונגען. ער םארמאגט א באזונדערע םםיכיש• קײט,$א באזונדער אומרו... אנגעהױבן פיט קורצע נןןװעלן, װײזט ער זיך שםעסער אין א װערק סון א גרויםן םארנעם ,מאריסאס גליקי (.דרײ דורות*—אין די װײטערע אויפלאגעס}, װו כאםטבוים םארקער• יואל מאסטבױם האט זיך באװיזן אויף אונזער ליטערארישן האריזאנט אין דעם ב א ג י נ ע ן פון דער נײער ײדישער לי■ םעראטור. מיט צװײ צענדליק יאר צוריק איז עם געװען. אין רוםלאנד האס מען דעמאלט איבערגע• לעבס די רעאקציע־יארן. נאך דער נישט-נעלונגענער רעװאלוציע םון 1905. די רוםישע אינטעליגענץ איז ארײנגעםאלן אין אפאטיע און אנטוישונג, דער פועל• ױצא דעדפון — אין דער י 5 ם*סס*>-ם רוםישער ליטעראטור האט זיך אנגעהויבן א תקוםה פון אינדיװידואליזם און דעקאדאנם. אין דער מאדע איז דע םזןלט געװארן ארציבאשעװ מים זײן .סאניך. די יאוש־שטיםונגען אינם ברײטן רוםלאנד הןןבן אױך געםונען א טיםן אפקלאנג אויף דער ײדישער גאס: דער ײדי• שער ארבעטער און רער ײדישער אינטעליגענס האבן דאך געהאט א שטארקע שײכות צו די מןםקװער באריקאדן... א טײל סון דער ײדישער אינטעליגענץ — דער טײל, װאס האפ זיך^זי נישס נאכגעשלעפט נאך דער רוםישער אינטעליגענץ — די אינ• סעליגענץ פון די ײדיש-םאציאליםטישע איבעםער־רײען האס זיך אין איר גרויםער אומגעשטילםער בענקשאםט געװארפן בו דער ײדישער ליטעראטור.—גלײך װי בײ דעם ײדישן דיכטער װןןלט זי געזוכט דעם פתרון פון אירע פארשפילסע אפשר נישט• אויפגעגעבענע. חלומות... די ײדישע ליטעראטור בכלל איז דאן װײם געװען פון דעם דעקאדאנס און דעם ,סאניניזם*, װאס האס געװעלסיקט אין דער רוסישער ליטעראסורן אדרבא, פאר דער ײדישער לי• טעראטור הןןט זיך גאר דעמןןלט אנגעהויבן דער גאלדענער ב א ג י נ ע ן, א צעשסראלטער אויפגאנג... איר רענעסאנם! — םון אײן זײם פרץ, שלום־עליכם, אש, רײזען, נאמבערג אין זײער םולן גלאנץ, און פון דער צװײסער זײם הןןס זיך גענובען סאנאנדערבליען און אויסקריםטאליזירן א נײער דור שריםטשטעלער און דיכםער. אין דער פרןוזע: י. ם. װײסנבערג, ז. י. אנכי, ױנה ראזנפעלד, ױאל מאסטבױם. משה םםןןװםקי און נאך און נןןך אנדערעז אין דער דיכסונג: דוד אײנהןןרן, ז. סעגאלאװיטש, ש. י. אימבער, ב. לאפין, ד. טשארני, מנחם, לײב נײדום און נאך און נןןך. א גאנצע גרופע ױנגע, שוין נישט רעכנענדיק די אמעייקאנער־ײדישע שריפששסעלער־פלעיאדע. און איבער אלעמען — װו יעדער אײנער זאל נישט זײן — האט געשװעבט דער גרויסער נײסס פון י. ל. פרץ, װעלכער האס,