Literarishe bleter · 1928-01-06 · 1 (6.1.1928) · p. Seite 3

3 ליסורןריון נלוסער ו *א םילן די לערער. דאס װײטיקן די עלטערן. םארװןןם טיט מען גארנישטז םין זאמלביכער דארף מען דערםאנען די ,װארשע• װער שריםטןי, װעלכע מ׳הןןט גערעכט־און-אומגערעכט םארשריען. אויפן געביט םי? ל!ונסט איז דער זעלבער םימןידי׳ות װי אלע מןןל. ס־זענען נאר דערשינען אין ■אריז 3 ביכלעך— ״ײדן-קינססלער — מאנןןגראםיעס•: י. ליכטנשטײן װעגן מארק שאגאל, לעןן קעניג — קאמיל ■יסארןן און מארק שװארץ — אי. מןןדיליאני. םין נאטז האבן מיר באקומען דעם מוזיקאלישן ■נקס םון א. מ. בערנשטײן און מער גארנישט. דעם םאריקן יאר האבן אויםער די.גרינינקע ב״מעלעך׳ (אין װילנע), .קינדער־זשורנאל׳ (אין ניו־יןןרק) און די קינדער• זשורנאלן אין ראטנםארבאנד (אהער דערגײען זײ נישטז), ןןנ־ געהויבן צו דערשײנען אין װארשע די װעכנטלעכע .קלײנע פאלקםבײטונג׳ און א חודשלעכע .קינדער־װעלס׳ (םריער ,דאס םרײע קינד׳). זשװ״נאלן. - אויסער די נױ־יןןרקער .צוקונםט׳. .דער האמער׳. ,אויםקום׳. און די פארבאנדישע (װאס דער• גײען נישם אהעת), האבן אין 1927 ןןנגעהױבן צו דערשײנען ,אונזער צײט״ (םאציאליםסישע חודש שריםט), .סרײע שריםטן םארן ײדישן סןןציאליססישן געדאנק׳, װעלט־שפיגל (פאוולער ײדיש װאכנבלאט), ײדיש־סעאטער (קװארטאל־בוך), און, להבדיל בין החײם והמתים (שויןו): — .די נײע געזעלשאםס׳ (סןןציא• ליסטישער חודש־זשורנאל), ,אילוםסרירםער מאגאזיך, .קינטע• ראד׳, .װארצלעך (ןןרגאן םארן ױנגן שרײבער) און נאך און נאך (מתיםו). אין םאריקן יאר זענען געםײערט געװןןרן ברוך שפינא■ זאס 250־סער געבוירן־טאג, מענדעלעם צענטע יןןרצײם, בער באראכװם צענטע יארצײט. ם׳איז געםײערט געװארן דער זיבעציקםטער געבוירנטאג םון מאריס װינםשעװסקי, דער 50־טער געבוירנטאג םון ד׳ר א. מוקדוני, ■ון מ. אלגין, די ליטערא• רישע יובילײען םון צביון, ז. שניאור א. א. אין 1927 האבן מיר געהאט שװערע ליטערארישע אבידות ס׳זענען געשטןןרבן יהואש, ש יושקעװיטש, יואל ענגעל, יכנה׳ז, געןןרג בראנדעס, ד׳ר חײם םפיװאק, ה. ד. נאמבערג און י. א. לײזעראװיטש. ל־יטערארישע בל־עטער ןילוםם־יהםע װ*כנשר'םט םא־ ל־םעראםור, קונםם אין םןאםןר אין 1926 נענןכן . . 892 זײטן אין 1927 נענעבן . . 1040 וייםן דןרצו האבן םיר נענעבן אין 1927 (םאר זײןר אקלײנעם *וע*ל> ראמען ראלאבס — ״זשאז קריםט>.ח״ רי נאנצע װןדק, 10 בןנרןר, הןכןר 2000 זייםן ר א מ א נ ע ז ־ ב י ב ל י א ט ע ק ־•י ב. נלאזםאן — אויף אן אינזל (רןןטאן) 436 זײטן א. םסרידנבערנ — ױדױ םון א נאר (רןןםאן) 340 ״ אק 1928 נאקוםען אלע אבןןנענםן 52 נוםערן .ליםןרארישע נלעסןר׳ 52 ביכער קנוט האםםונם װןרק העצער 3300 זײםן. ןבןניר■ ןיײן וװן זםם, ןז ןזו!ײערז *רײנם זוון חברים זןין װןם גיבזזר ןנןנירן ד• וונניקע ײוישו זיסברןריזזנ װןבנםריוס. געשיכטע-װערק: אב. קאהאנם .בלעסער םון םײן לעבן׳ (דרײ בענדער, װןןס נעםען ארום א פעריןןד סון העכער 30 יןןר אין רוםלאנד און אין אםעריקע), דער װןןגיקער זאמלבוך ,דער ײדישער ארבעסער־פנקם׳ (געשיכסע םון פ׳צ), א. קירזש- ניץ—דער ײדישער ארבעטער (כרעםטןןמאטיע צו דער געשיכטע םון דער ײדישער ארב. רעװןןלוציןןנערער און םןןציאליסטישער באװעגונג), ד׳ר ם. װײנרײך—,שטורםװינס׳, רחל םײגענבערג— .א פנקס םין א טויטער שטןןט׳, ד*ר יעקכ װיגןןדםקי — ,אין גיהנום׳ (זכרונות םון די דײטשע תפיסות), ד. טשארני — .םשפחה־כרןןניק׳, זכרונות םון הרב אליהו חײם םײזעל, בריװ פון אסתר רחל קאפינםקי, ש. רןןזענםעלד — ײדישע געשיכטע אין מןןנןןגראפיעם, ש. ל. ציסרןןנם — .אװעק םון םןלק׳ (טיפן און םילועםן םון נןןענםן עבר) א. א. װ. עס זענען אויך דער־ שינען איבערזעצוגגען פון דוד ראובנים ,סםר הזכרונות׳, שלמה םײמונם .לעננם־געשיכסע׳ און װעלם—,קורצע װעלט־געשיכטע׳. װיםנש&פט אױף ײדיש איז נןןך אלץ א זןלסנהײט. על״פי־רוב זענען עס קןןםפילאציעם, פאפולער־װיסנשאםטלעכע װערק. און אויך םון דעם םין הןןבן מיר נישס קײן שםע. אין םןןריקן יןןר זענען געדרוקט געװען: פרןןם. ד״ר פ. שניאורםןןן — ,דער װעג צום מענטש• און .םענטש געזעלשאםם׳, טוביה שאליט— ,די ספעציעלע רעלאטיװיטעט*טעןןריע', דיר י. רובין — ״דער ױנגער מענםש און זײן אנסװיקלונג׳, י. יאשונםקי — .נאסור און םעגסש׳, ד׳ר ם. לענםקי — .םאםיליען־דןןקטאר׳, ל. לעהרער—,די מןןדערנע ײדישע שול׳. פון איבעתעצונגען— עמיל קוע — .באװוםםזיניקע אױטןןםוגעסםיע׳, ל. םןןלססןןי — .װעגן םעקםועלן לעבך א. א. אױםן פאליטיש ־ געזעלשאפטלעמ געבים זענען דערשעען אין ראםנפארבאנד א רײ װערק, בעיקר — פןןליטיש־עקןןנןןםישע און פארטײאישע. ס׳איז ארױם םון דרוק אין בערלין בעל־םחשבות — .אונטערן רןןד״ (אהער נישם דער־ גאנגען), ניר — .פאלעםםינע אין ציסערך, יעקב לעשצינםקי — .די ײדישע װאנדערונג םאר 25 יןןר׳, פרןןפ. ד*ר ליבמאן־הערש — .די עליה און ירידד■'. די םאג־ורעםע און די צײטשריםטן עסן־אויף אינגאנצן דןןס בוך אויף פןןליסיש־געזעלשאםםלעכע םראגן. אין װארשע איז ארויס אן איבערזעצונג םון נ. בוכארינס —,םעןןריע פון היסםןןרישן םאטעריאליזם׳. די פןןליםישע גרו־ ■ירונגען הןןבן דאך באדארםט א סראכט געבן מבח ארויסגעבן ערנםטע סןןציןןלןןגישע װערק. ■ריװאםע םארלאגן טוען עם נישס, םוזן ז י י עס סון. פאראיןןרן אינם איבערזיכט םאר 1926 האבן מיר געשריבן: .זײער שלעכט האלטן םיר מיט ײדישע לערנביכער אױ הינדער־אוז יוגנט־ליטעראטור׳. איצט איז די לאגע בײ אונז נןןך ערגער. אין ראסנםארבאנד דערשײנען דןןך ביכער און ביכלעך םאר דער שול, און בײ אונז כ מ ע ט ג א ר נישס, און דןןס דויערט שוין עסלעכע יןןר! םיר װונדערן זיך זײער, װןןם די צענטראלע שול־ןןרגאניזאציעס אין ■וילן, אםעריקע, לעטלאנד טוען אין דעם זין גןןרנישט. די ײדישע שול און קינדער־ביבליןןטעק װערט זינט עטלעכע יןןר כםעס נישס בארײכערס םיס נײע װערק. ס׳זענען ארוים נןןר עסלעכע ביכער און ביכלעך (■רצם ,םײנע זכרונות׳ םאר ױגנס בײ דער םיטהילף םון דער צ. י. ש. ןן״ ז. װײנסערם ,גילדערנער הןןן׳, זשול װערנם אײניקע ביכער, עסלעכע ביכ־ לעך אין נױ*יןןרקער םאולאג ,םתנות״), ןןבער ס׳איז א םרןן■{ אין ים. םאראיןןרן הןןט די לערער־קןןנםערענץ אין װארשע ןןנ־ גענוםען א רײ באשלוסן םבח קינדער־ און ױגנם־ליטעראטור. לײדער, איז דער באשלוס געבליבן אויסן פאםיר. דןןם ײדישע קינד, די ײדישע יוגגט הןןט נישט װןןס ־לו לײענען, — דןןס