Literarishe bleter · 1927-12-30 · 52 (30.12.1927) · p. Seite 1025

1025 ליסורןרױי נלוסןר 52 .ויז םקואנדאליעזע באצױנג צו ײדיש און ײדישע שרײבער ל. פד־^ומענפעלד/פאריז יןן, װער איז דער דןןזיקער גיןן דע סע. ס־איז 6 קא■ בארעטן-שאנםאניע, א מחנר םון טןןרנןןגראםיש-םלאכע לידלעך און נו דערזעלבער נײס א כל נו... װןןס איר װילט הןןס ןןס דער נעדרײטער גיןן דע סע שוין געשריבן. ער הןןס איבער■ געזענט םון איטאליעניש, שםאניש, רומעניש, םערקיש, סעדביש, םון דראמעם געםאכט רןןםאנען און—םארקערט. כאםט נישסז מײנם נישם. אז ןןס דער בערך יונגער מענסש איז אין אלץ באהאװנם, איז א שפראכן־קענער, א דיכםער א. אז. װ. נײן. גיןן דע םע קאן אזוי טערקיש פונקם װי ײדיש—א װןןרט נישט. ער הןןס תמיד א געהילף; יענער איבערזעבס, ער אדןןפסירם. איז עם א מעשה—װערט דערםון א דראמע, םון א טראגעדיע— םאכט ער א מעשה. מיט א יאר נוריק איז גיןן דע סע אנגאזשירס געװןןרן אין א נײעם קאבארעט, ןןבער בתנאי, אײדער ער הויבם-ןןן .ארבעטן׳. מוז ער עפעס אויםטון. איז לײענט םען אין אײן שײנעם םרימןןרגן: .א שוידערלעכע אטאקע אין בוליןןנער װעלדל׳. דער דיכטער גיןן דע םע איז געגאנגען שפאנירן אין װעלדל און בײם לבנה־שײן נןןטירט םיס א בלײםעדעד זײנע לירישע אימפרעםיעס. און פלוגים איז אויםגעװאקסן אן אפאש הןןט אים א שטארקן זעץ געגעבן איבערן קןןפ און בײ אים ארויםגעשלעפט דעם פןןרטסעל מיט... א גאננן םינף־םראנק־שטיק די גאננע פרעםע הןןס דערמיט געשסורעםט: אנקעטע. אויםםןןרשונג, אינסערװױען, װןןם נישטז אלע נײםונגען הןןבן געדרוקט רןןס בילד םון גיןן דע סע, די מעשה איז געװען. נאסירלעך, אן אויסגעסראכסע. און דער עולם איז נײגיריק גע• װןןרן נו הערן װי אזוי דער שאנסאניע דערנײלם אין קאנא־ רעט די מעשה מיסן ןןנםאל... םיט א פןןר יןןר נוריק הןןבן אײניקע ײדישע שרײבער דערהאלםן א בריװ, אונטערגעשריבן: רובינשטײן און גיא דע סע.אין בריװ האט מען געבעטן א דערלויבניש אויף אן איבערזענונג אין דער פראננויזישער שפראך. דער רובינשטײן גיט זיך ןןן פאר .א פויל־ש־ײרישן שריםטשםעלער און זשורנאליםט• און ער מאכס די גאננע ארבעט םאר גיןן דע סע, װעלכער שלײסט, פונט, רײניקט און... סארװאנדלט... .דער מאן סון דער ניגי איז... אנו טרעםט! שלום״עליכמס .אן ענה׳ו שלום־עליכםם .אן ענה׳ הןןב איך לענםנם ןןפגעדרוקס אין .רעװיו בלעו״, א גוט באקאנטע פאריזער נװײ״װןןכנשריםט. דעם ארויםגעבער איז עם שטארק געםעלן געװןןרן, ם־איז א מײסטערװערק, הןןט ער םיר געשריבן. איז גיא דע סע, םאר• שטײט זיך, נישט נוםרידן מיט דער באשײדענער רןןלע םון א האלבן איבערזענער און םאלס אויף א המנאה: רובינשטײן הןןט אים די זאך נוגעשטעלט אין םןןרם םון א מןןנןןלןןג, און סיאיז געװןןרן .א קןןםעדיע אין 1 אקט םון גיןן דע םע. נןןך שלום־עליכםי. דרײ פערזןןנען טרעטן דןן אויף: ראבינןןװיסש אדער שלום־עליכם 50 יןןר, רבקה, זײן סרוי, יוסף גןןלדרײך 22 יןןר. די סנןנע — אן ןןרעמע װוינונג, א שרײב־טישל סאר• װןןרםן םיט פאפירן. אזא הםקרות, אזא געמײנהײט. ם׳װןןלט געװען א ױשר, אז אין אזעלכע םאלן זןןלן אינטערװענירן אונזערע ןןנגעזעענע ליכערארישע אינסטיטוניעס. זענען ײדישע שרײבער און ײדישע ליםעראםור הםקרז 20 ד*1**1*ר, 1927. בנוגע נו אונזערע שריםםשםעלער און נו דער ײדישער שפראך בכלל דערלויבט מען זיך דןן װאס מען װיל. און מען רעכנט זיך םיט גןןרנישט. ם־האט שוין אין די .ליט. בלעסער- אסןןל געשריבן מפח דער הםקרדיקער ארבעט סון עדמאן םלעג, װעלכער הןןט ארויםגעגעבן .טוביה דער מילכיקער/ איבערגעזענט אין עלזאםער ײדיש-פראננויזיש. דער דןןזיקער שריםטשסעלער■ מיליאנער, נישט קענענדיק א װןןרט ײדיש, הןןם באשטעלט בײ זײנם ,א מענטש• א װערטלעכע איבערזענונג םון שלום־עליכםם װערק. און אט םון דער איבערזענונג הןןט םלעג געמאכט א .איבערדיכטונג׳ און אונז מזכה געװען מיט א הקדמה, װו ער בארעכטיקס דןןס באנונן םון עלזאםער דיאלעקם. װען ײדיש װןןלט געװען אין זײנע אויגן א שפראך. װןןלס ער נא• םירלעך .טביה דעם מילכיקן׳ איבערגעזענט אויף גוםן סראננויזיש. אבער ײדיש איז בײ אים א .נענויםגעשטיקעװעטער זשאדגןןן. א געםרײ און חוזקדיק בילד םון ײדנס שטענדיקן נע׳ונד זײן. םלאװישע םארקריפלטע װערסער מישן זיך דא אוים םיט סארדרײסע העברעישע ׳ױיסדרוקן. ןןדער גןןר סיט דײטש, װאס די פןןרם איז ןןרער נישט קזןרעקט, ןןדער םאר• געסך. און כדי איבערנוגעבן ןןם דעם דןןזיקן װערסער מיש• םאש, הןןט נעבעך סלעג געמוזט ןןנקומען ,נום זשארגןןן, װןןס פאסם זיך זײער גוט נום ײדישן, דןןס איז דער עלזא• סער דיאלעקט״. סלעג האט געװוסס, אז בנוגע נו ײדיש איז אלץ מותר. קײנער װעט אין דער םראננויזישער פרעסע נישט אויםהויבן א פרןןסעסט. אין זײער לענטן בוך שרײבן די גוט־באקאנםע ברידער טארןן: ״הגם ײדיש הןןט ארויםגעגעבן אין געטןן א שםעדיקע ליטעראטור, םונדעסטװעגן איז עם מער א פאםוא (מונדארט. דיאלעקס) װי א שפראך׳. דערויף רעאגירן װןןלט באדארםט נןןר א קערפערשאםט םים אן אפיניעלן נןןמען, א ליטערארישע געזעלשאםט, א קול• טור׳אינםטיטוניע, א חברה, װןןס איר אויסגאבע איז שסײן אויף דער װאך אין אזעלכע םאלן. דער אונטערנײכנער םון די דןןזיקע שורות הןןם געפרוװט עפעס נו סון. םיר הןןבן אין עםלעכע סעגלעכע נײטונגען, אין דער רובריק םון ליטערא• רישער כרןןניק, געענטםערט סאראן און נונישס געמאכט זײערע םײנונגען װעגן שפראך און דיאלעקם. א חוץ דעם װידמע איך אין דעם נװײ־װאכן זשורנאל .זשעונעם זשװיװ׳ דעם ענין א גרעםער ארטיקלו ןןבער גוט װןןלט געװען אין אזא םאל, נו םארעםנטלעכן אין דער פרעםע א דעקלאראניע םון א ליטע• ראסן־םארײן, אי. ל. פרץ־םארײן, א ײדישן פען־קלוב, וכדומה. אט אינט הןןבן מיר אנײע הםקרות. און רןןםמןןל איז דער קרבן װידער שלום־עליכם!... עפעם חאס דער געניאלער הומןןריסט קײן מזל נישס אין פראנקרײךו אין פאריז גײט שוין ארויס דןןם 9־טע ביכל םון חודש• זשורנאל ,רעװױ ליטערער זשװיװי (ײדין׳ליסערארישער רעװי). איז אין נומער ארײן א זאך, װןןם אױסן םיטלבלאס איז עם אזױ סארנײכנט: ,גיןן דע סע׳. דער מאן םון דער ניג, נןןך שלום״עליכםס מעשה׳. םראכט סען. װןןס איז עם םאר א ,מאן םון דער ניג׳ז עפעס געדענקט זיך נישט אזא מעשה סון שלום״עליכם. נעםם םען לײענען כדי שוין ענדלעך נו װיםן, װןןס איז עס םאר א םעשה.