Literarishe bleter · 1927-12-23 · 51 (23.12.1927) · p. Seite 1014

51 זא לױןרןריוו נלעוןר 1014 א סןןכםער, א פײנע, א מיוחסת, ר׳ ישראל יאנקלס אן אײניקל. הײנס, אז די געבליבענע משפחה, מחותנים און קרובים ם&רן זיך גענויף גוזאםען ןןםשפילן םיס פלי״זםר, םים רגנים, מיס משוררים און בדחנים א פרײלעכע חתונה — הײנס שםײען די עלטערן םיט אשװער, ביםער הארץ םון דערװײסנס. אך. טרויעריק, סרויעריק( *> דןןך מײנע ליבע, מײנע ליבחארציקע, םײערע, שםאיק איך מיך מיט אלע גוחות, מאך מיר הארץ גישט בו שטערן אײער שמחד״ איך הויב אויף םון דערװײםנא א כום של־נרצה, און סרינק װי גאר א נאענאער מחיתן נו אײך אלע דןןרס לתײםו לחײםו עס מאכם נישם אויס, אויב אין גוס םאלם ארײן א טרער. נעםט מיר נישט סאר אוםגוט, אױב אין םײן שטים קלינגט טרויעריק א קרעכץ. נישקשה, דאם איז אזא טרער, װי יענע חתן*כלה נו באדעקנס, דאם איז אזא קרעכץ. װי דער קרעכץ פון טאטע־םאםע סאר דער חופה. נו, לחײם, ײדישע קינדער, השם־יתברך זאל געבן דער זיװג זאר ענלה-יםה זײן, איר זאלט אײנער סון די אנדערע נחת האגן, זיך עלטערן אין גליק, אין פרײד אויף לאנגע יאר, בײרע בדדים זןןלן בוםרידן זײן. האלטן װןןרט און מקײם זײן, װזןם זײ האבן נוגעזןןגט. פון אײער זײט, קינדער, זןןלט איר דערםילן די התחײבות און די האפענונגען, װאס םען לײגט אויף אײך ארויף. איר זאלט באגערן לערנען, ןןרנטלעך האנדלען. איד זןןלם םאכן זיך א שם אין דער װעלט מיט אײערע עסקיס. סחורה זןןלם איר האבן פון דעם בעסטן, שענסטן םארטן װןןלװעלע. םוילע— םאר די פורים־שפילער: אק םנד הגלח, פון דער פובליקעם זײט. װינש איך, זאלן די מחותנים מםלק זײן כפי־הםדובר עד פרוטה אחרונה. האלטן אײך בכבוד אויף קעסט און געבן אײך אן אויסשטאםירונג כדרך הנגידים, — הכלל, ײדן, זןןל זײן וױ מיר װינשן זיך אלײן, ישועות ונחםות אויף גל ישראל. לחײם אויך אײך, ר־ ײדלז א מחותן זענט איר אםילו זײער א שײנער, א סײנער. דער עולם בײ אונז שםועםט, אז איר זענט א גביר. ״זײער״ עולם זאגט, אז איר הןןם אין הײנ* טיקער נײט פארדינט מיליאנען, איר זענס אנגעשטןןפס מיט געלט, נאר װאס דען, איר זענט — זןןגן שונאים, נישס אויס* גערעדט זאל דאס זײן א... א... מאלע װאס נןןך שונאים זןןגן. הלואי די נונג זאל זײ אפדארן, לחײםו נעגארטלט אײך, ר׳ ײדל, שונאים אויף נחענעניש, גײט ארוים מים דער םטבעה. נישקשה, דער אויבערשטער װעס אײך ממלא זײן. נישקשה. עם מעג אײך אנשטײן האבן מיך םאר א םחותן. איר זעגט אװדאי א שײנער מחותן אױף רעדן. גו זןןגן הןןם איר םהיכא תיתי א נינגל. מען קען אײך, װער איר זענט. איך בין ברוך השם אויך נישט םון די, װאס נװײ םאר א גרןןשן, אין יחום קען איך מיך מיט אײך זיך פאדגלײכן. דעד װעלט־באריםטער ר׳ אברהמנע איז מײנער אן עלטער־זײדע, געלערנט ײנגלװײז האג ׳ױך בײ ר׳ משה דעם מלםד אין חדר. אין דער ױגנט הןןב איך מיך אםילו געפרוװט אויך ןןנשרײבן עטלעכע ביכלעך. נאר נו װןןם ר׳ ײדל. װערטער, װערטער באהאלם םאר אײך און לןןזס אײך זעען מיט א גרןןשן, זײט גןןר נישט קײן ד*א... ר׳ ײדל, אם ירנה השס, אז גןןם װעס נױר שענקען געזונם און לעגן, װעל איך קומען בו גאםס נו אײך, נו די קינדער מיט נײע ביכלעך און װעל זיך לןןזן זען מיט א שײנעם גרױםן דרשה־געשאנק, װי עס שטײט ןןן אײך, ר׳ ײדל בן ר׳ ישראל יאנקל, םײנע קינדער און אויך םיר ר׳ משהס א חלמיד און ר׳ אברהמנעס אן אײניקל מענדעלע מוכר םפרים נ י מןנדעלע מוכר םפרימם בריװ צום צוזאמענפאר פון ײדישע ארטלםטן אין רוםלאנד רבותי! באדארף מען ד<נן זןןגן אײך, רבותי, װי טרויעריק, װי ביטער איז עלטערן אויסן הארנן, אז םחסת שלעכםע אומשסענדן, קרענק, אשטײגער, םאנגל, שװערע ביטערע פרנםה איז זײ אוםםעגלעך נו קעגנזײן אויף שםחות בײ זײעדע קינדער, אזן זײ םוזן גלײך װי סרעםדע זײםיקע מענסשן שסײן פון דער* װײטנס, בעת עס פארן זיך נונויף סון אלע זײטן װײטע אין נןןענטע קרובים און מחותנים ןןפשפילן אינאײנעם א םרײלעכע חתונה ז באזונדערס טרויעריק, שרעקלעך איזי דאס הארנװײסיק םון עלטערן, װאס אומשטענדן האלטן זײ אפ בו קומען אויף שמחות בײ בידנע קינדער, אזעלכע,' װאס הןןבן זיך גענוג ןןנגעליסן נעבעך אין די ױנגע יארן, פארבראכט די יוגנט אין נרות און לײד, אין נויט, אין דחקות, אין עלנד וכל המיני פורענױת. און די עלםערן - װיסיל זענען ז ײ אויםגעשסאנען פון די בידנע, שװאכינקע עוםהלעך בשעת קלײנערהײט, קײן חײ• שעה האגן זײ דאך נעבעך נישט געהאט: גערארט, געקװארט, געפאקס, געםןןזלט, — נישט אײנע |פין די קינדישע קרענק הןןס זײ דורכגעלןןזס, באקוםען גרויסע בײכלעך מיט דינע םיםלעך, נישט בו שטײן םעסט און נישט נו גײן, נזןר אלץ געקראכן, רוקנדיק זיך אויסן זײטל, געקראכן א־נטער די פיס, אומעטום, װו םען באדארף נישט, געפאלן, געשעדיקט זיך, געװײנט און געשריגן. אלץ אויף שטום״לשון — אן װערטער. װער ם׳האס נאר געװןןלט, האס דערלאנגס זײ א ניפ, א קניפ, פון װאס זײ פלעגן זיך נעבעך סארגײן אין קײכן, רײםן זיך אויף א ביטער קול, און די עלטערן פלעגס דערםון אױםרײסן א שטיק געזונט. פון רחםנות םלעגן זײ אויססראכטן עפעס א *פיל, אבי אײננעמען זײ דערםיט. דאס שפיל איז אבער נישט נעגאנגען די קינדער אין קזןפ, אזוי דערשלןןגן איז נעבעך זײ געװען דער קאפ! אך, א פינסטערע, א ביטערע, א װיםטע קינדהײט האבן זײ נעבעך געהאם, קײן רתמנות, קײן הילף פון קײנעם נישט, נןןר בזיונות פון איטלעכן, קײן גוט װארט געהערט האבן זײ םון קײנעם נישם. א חוץ געשפעט םיט רשעות, פיארװאס נישט אזוי, פארװאס נישט דאם, םארװאס נישט יענץ, פארװאס נישט װי בײ לײטישע קינדער. אז אך און װײ איז נעבעך געװען די קינדער, און װײ, װײ די עלטערן. װזןם האבן בוגעזעען אזעלכע שװערע לײדן. און הײנט, אז פון די קינדער איז ברוך־השם געװארן לײט. דאם מזל הןןס זײ געשפילס דערהויבן בו װערן אין דער װעלט, זיך משדך בו זײן מיט דער ײדישער פובליקע, ר׳ ײדלס די נןגריםינג הןם מענדכלס םיכר ם6יים בעסיקס *י דעס ײרי*ן ןרסיםםן״ניזןםנבוןד, װן• איז *ןרבשקיםנן דעם 29 אויביס• — 3 םשסזזפפשי 1917 אין קיעװ. סיאיז בעװנן דןן די קןכזנדיקנ נייס וין דזנר ריםלננײםשר ראװןליניע, דאר ןרסי*נזן״ניזןםאנ6ןר איז וןרבזגקיסאן אין דעם קימװאר סליכהיאיניװערםיםנס *ין הייליקן װלןדיםיר. ןם די ננביי־דע, װי ײדן אין ן ײדים װןרם זענען דןרני בעװען ניז דןן לחליכין םרײף, מןס רננסםםןל 6ןנינדקרבענ8נס נרייס אירע!סירן 1ןר ײדיםע קןגסנרםננן, נוזןםענ*ןח• א1יף דקר ערססזנר ןײערלעכער זינינג *ינס ניזןםענוןר וכײם נײזײן 8ין ן ןרקעססעי) איז דןן אינערגעל״יענס ביײוח ןס די ןריגינעלע, עכס״םעגדעליסע וןנריסיננ, מןס ם׳חןש גענרןכס וינס זייז יין ןועס. דער וײנדריק 6ין דער איכערגעלײענשער נןגריסיע איז בעװעזן ן געװןלדיקער, נ. ם.