Literarishe bleter · 1927-12-23 · 51 (23.12.1927) · p. Seite 1004

ליסןרןריוו *לןסו ר 1004 51 ז א 7 נערןקם ברייט אין לא:נ אין די ניןנזע 6יר חרשים, װאם איך היןנ 6>ו־בײאנם א־ן לאנד האט די וװנד ז ך נעטיניעם #6ר יםײ־ נע אוינן. און באטש םען הוןש םיר שטעםער ניעם נעששערמ עו רעדן עפנסלעך דא און דן־־םן ײריש — רי װינד איו נישט 6>ןרזױנן נעװןןין. עם איו נישש נײם־ק געװען זו פארלאנגען דעם ערשםן םוןי, א*ן נעננװארט 6ין א זזןקס־כויונם קעפיקן עילם, אז די געםם זאלן רעדן א פוןר װערםער גים עולם רוקא אין העברעלש, ןןדער 5אםש אנהייבן און ענדיקן א־ן העברעיש. איך הןןג אין דעם נעיעען אינזער טײאנישן נורל אין רער זוייט, בעת מען װיל איבע־בײען א פאלקם־לעבן אײף נזןרםאלערע יםירות, רעריבןר נין א־ך נעװען ששיש. א טעית נעװען 6ון די העביעישע שיייבןר, װ>ןם זענען נאצן באנקעם א־ויםנעקיטען םים פיאשןסם; אין חושד געװען, אז די ײרישן ש־ײנער זענען נעקיםען, װי זװײ שדצנים, רןם העב־ן-ש יירישן־ז װנ זלו רערנןנשערן. א־ך בין נעװים נישם נן־ קיםע/ װי א שדצן און אויםנלײצןר. איך בין זװם ערשםן םזןל געקיםזן ט־ט םין שװײנן, װ>ןש איך האב או־םנעהזןרעװעם אין װײשן םורח. אין װען א העבװעישער דיצטער האט נעשרינן נאבן באנקעש: ״זאל זײן קלאר, אז טיי קלײבן ז־ך נ$ר. נישט זני דעיקלערן א ר>ן6:שטילששא:ד אץ אינזער שוראך־טלחםה. אנ־עשיװ ײעלן םיד זײן איזשער םעי, װי ששעגריק, אונ• זע־ פוןן װעלן םיד הײנן, װו נ>ןר םיר װיגלן קענען. םיר תןלן ש־קן אעזערע לע־ער, װ־הין נא־ ם־ר װעלן דןרגיײנן. אינז ארט נישש 6ין װעטען ט־ד װעלן טעריטא־יע 6אמעטען,. זלי 6ין רי אשים־לאשארן, זוי 6ין רי ײרישיםםן״ ״ — האב איך, ײדישער שרײבע־ און 6איקס=שענכש, איש נ־שש װאם זני ןנםפןרן. נישם אין העברעאיש און נישם א־ן ײריש. א־ך קען א־ם נא־ שבוםער־ הײט אנװײזן אייף דער גרייםער װינר, װאם די העברעער האבן שײן אוי6געשניטן אין 6אלקם־ארגאניזם א־בער גאר דןר ײדי- שעײ װ;לם. די װינד ש־ײם: ״זײט װ־ם;, אז אין גלות װעם העביע־ש נישש װערן די 6אלקש=שפ־אך. ם־ט הןנײעיש האם א־ר נאי 6א־װו:דיקש די נשםה 6ין אאלק א־ן אונשעך דעם העברעישןזיןןך װעלן אין א־ץ־יש־אל ם־ד װערן די הענט 6ון ח״יזלים, דעםאלש װןן׳די נױט װןט נישש װןלן אםטרעםן 6ון זײער שװעל״ו דעריבער זענען די ניעססן שינאים 6ין העברעאיש אץ ארץ־ישראל נןװןן־ן רוקא אויםדערװײלםע חלוזלים, ײזןם קענען קײן דזןפלטן יזןך אליף זיך נישט .טרזןנן און װילן נישם םים־ העלפןײזוי'6ארנװאלםלקן יראם לעבן םים דער שפראך פין די גניאים, ״זיןלן קיםען אהעי אינזערע ם־ליאנןן םין 6אלק, ארם ט־ך נישט, װען א6ילי א־ן איץ־ישראל מעט װערן ײדיש די נאוליאנאלן שפראך״. דאם איז א האלבן נבואה, םײן םײערןר חײם נחםן בייא־ ליקו אי־ב דאס האםשו גןזאגם אינטער דעם דרוק פןן נאזליא־ נאלן װײ, װאס האש אונז בירן גןפײניקס אלן רןם שםועם א־נער דעם קריזים אין ארץ־ישראל. נאר זי װיםן, אז די ״םיליאנןן״ קענען נאר םארשירן םיט א פאלקםישפראך. און װײ װןם זײן זוו דןר נאנזיער באװןנונג אויפזולענן ארין־ישיאל, םיםן בליט און שװײם 6זן אונזערע חלוזנים, אױב טען װןט זיך לאזן אײנװיגן איזוטער אין שעה פון קריזים םיט אחר*העםם תירה, אז כדי זלו םאבן הערשן אלן ארץ־ישיאל רי בהנים 6ון 6אלק, זענען נישם גישיק קײן טליאנען... פלאפל, פלאפל, זעשפאימלנן בוננ, אין דעם דוד 6ון אונזןר נו־עםםער גאזיאנאלער זיעטרײנלוננ! םשינעת, קאשםאר ארום און ארום. םיר, אין גלות, א־ן אטעײיקע, זלי אין פלילן, ארנענם־נן, זלי א־ן דרופ־אפריקן — דארםן זענען ם־ר ניםן העברטעי, גיםן אםעייקאנןר, ניםע פאליאקן אין ד־ום־אפ־־קאנן־ — אלץ איי6ן סשך, מאם אינזזך פאלקש־שפ־אן א־ז דע־ פא־שליםפערםער 6א־טוך 6ין דער דינסם אין קיך. דאם איו דער 6א־ברן5ן און דאם א־ז רי ששראף. איך םאל םיר אוים, װען אץ יענער בײזער נא5ש, נאך רי רדי6ות אין פאניאםןן, בשעת עס אלז אייפנןקיםען רער חשק זי בייען די נאזיאנאלע־הײם אין ארץ־ישראל, װען די אלע שאדערנן םלםדלם װאלשן ױך נ־שש אוישנןויולש םיש די ןש• לע5ן העב־עישע פ־אזן זױ קיסען בא ענןנען ד• ע־ששע חליזנים אויף די שירװענן, װען אנשםאם דןש 8לאך־םע:ם־םן:טאלן א*ן זיםלעצן התקוה--ל־ר, װאלש נעקיפען ד־ 6אלקש־שז־אך— דעםאלש, — אנששאש א־זם־קעי זנעשואלשןנןר זליננ װאלש־ ם־ר געהאש אײן נאנזן פ־אגראם א־ן אינזער קילשויעלן לעבן אין אונזעיע קינדער װאלם םען נלשש נענעבן ט־־נקען די 6ילע מאם ש*רא5י־דיאש אין םיש דעש די ש:אה זום פאלקש־םענששן. איך נלויב נ־שש, אז נאי דער װילן אײשזילעבן העב־ןיש אלם א 6אלקש־שפ־אך האש אדױםנעברא5ם די שי־רה חלוזיש. װאם האבן אזױפיל םקריכ געװןן א־ן א־ץ־ישיא/ כרי זי דער־ נרײכן דאם ב־של, װאם איז דןינ־ײבש נעװא־ץ. דער א־זש־קער ק־יו־ם אץ א־ץ־־שיאל, װאם א־ז רע־ פ־על־ױזא £ון רעי גאנ־ זע־ רעאקז־ע, װאם הןישש צי דע־ זײנ־םשישן־ בא ׳־נוננ אץ נלות, אין װאם האש איר זענש־אליוירשע קעננעישאש: אין רישלאנד, װי שען זעזש אץ תפ־םה 6א־ העב־ע־ש — ־אב איז דער פועל־ײזא 6ין זי;ר זי אינזןר £אלקם-שפ־אך. םיט זװײ באזונדערע װענן זןנען םיר אננןקוטןן אין פריליננ קײן ארץ־ישראל. שלים אש איז גןקיםען פון אײראפע אין איך בין נעקיםען נאך םינע זװי יאד װאגלעניש איבןרן װײטן םזרח. ם־ם באזונרערע װעגן געקוםען אין אזוי זןנןן םיר באזזנדער אימנן£ארן איבןרן לאנר אין זיך זוגןהןרט זום קלאננ 6ין אקער אין ניאבאײזן, זיך זונעהע־ט זום טעםפן הא־ טער קליפ־קלאפ, סין האטןר אץ האנט £ון נחזיים און םײר־ לעך בים זוגיײםן דראבנעם ששײן £אר די נײע א־ץ־יש־אל װענן. דער 6ארײן 6ין רי העברעישע שרײבןר א־ן ארז־ישראל האש אינז א־נאײנןם זענויפנעבראבס אין זײער קיײז. געםײנס אנזוםון כבור די ײרישע ש־ײבער אץ אדץ־יש־אל. אין וײ איז דאם נישט נןליננען. און װ/אזוי האם ןם דען נעקענם זײןז אנדערע האבן געםײנט, אז רורך דןם װעם קיםען א דערגענ־ טןרוננ זװישן די זװײ 6ײנרלע5ן לאנעיץ. און אױך דאס א־ז געװען איםטעגלעך. אין דןריבער האבן אויך ר־ רעדנער 6א״־ נװאלטןקם זײערן אײנענע גן£ילן אין נעזאגש, אז העניןיש און ײדיש זןנען א זװילינג־פאר. דארטן, אין ארץ־ישיאל, קען טען אזױנם נישש. דארםן קליננם ןש אישנאםידלעך. און שפעטער, װען עם זענען ארויםנעקיםען ױננע הןנרעישע די5טער אין נן־ תאלפ זעשנײדן דןם ״זוױליננ״ אויף זװיען און אױםנעלזכש ביאליקן, £י5םאנען £אר זײער פײײנרלןבקײש צו דער ײרישןר שפראך, װאם א־י אויםנעדריקש נעװארן א־ן געגנװא־ט £ין זװײ ײרישע שרײבער, נעםט — א, דעםאלם האם ױך די װונד אייפ־