Literarishe bleter · 1927-12-23 · 51 (23.12.1927) · p. Seite 1002

51 זא ליטערארישע גלעטער [002 אונזער צעשפאלטענע צרנג פ ר ץ ד־ז י ר ש ב ײ ן , װ א ר ש ע א־ך כין או־ך ••״:ער £ון די, תאם זענען ם״ט פ>ןר*לענד־ טע אוינן געקוםען זװם ת$רט, װ־ א םך אנדערע £>ןרשטײןר £ון אונוער ליט״ראםור, אין נעזיטםע רייד. דער ב־ח־הםררט האם אוי£נעעפנט די םירן און נישש נעקענט זײ זיוריק פארםאצן, יעדער אײנער, װאם איז פון רןןרבן םים סענשיםענכאלע לירער אי־ויםגעקוםען זנו דער גאם, הןןט נעקוקט אין לענן ארײן און נעםײנט, אז אלן א תילר־װאלד איז ער נעקוטען £וינלריק אוים־ זנוז־נגען. ארויםנעבראצם אויף די ליפן ד>ןם לשין־קודשדיקע אק נישט דערהערט די שפראך £ין £>ןלק, ת>ןם הןןם נענליט אויף די ליפן. דןן הןןם ד$ס לענן נערוישס און בים דלכםער הןןבן מוינן נעתארקעם. נםעט אלע ה^נן זיך םיטן פנים זנום םזרח נעשטעלט און נעתארקעם זװ דער םוטער זוױן, 8אר םיר, תי £אר £יל אנרערע, איז נענונ געתען זנו פארנעםען דעם נעתײן £ין די םאםעם, װעםענם ק־נדער םען האט אתעקנעשיקט אין די םאנדזשירער פעלרער, שלןןנן זיך םיט יאפאן, נענ נ געתען זײעי נעתײן, כרי זנו דערהערן £ון אײנענעם בלים אװים דעם אײנענעם נעתײן. און שפעטער — תיםן םיר תאם שפעטער אלז נעװארן. די ײרישע ליםעראטור הןןם אננעה־יבן דו נליען. נא־ װויל און װײ איז זיו רער םוםער ציר, װאם אירע קינדער זענען נעקוםען זװ א־ר £ון נלית ם ט כללים £ין נרןז־ םאשיק אויף די ליפן. אוטנעקערט האבן ז־ך זװ אי־ נעלי־חלוטײז, װאס הןןנן בבױן זיך ןןפנעװענדמ 6ון 6אלק אין שפראך. נענאנ־ נען ק״ן אר׳ן־לשראל, םיט העברע שע ל־רער, נערי£ן רעם נלית ער זןןל ם־טנין. דער נלית הןןט וין פנים איםנעװענדט און װיל נישש נײן, ער ניט נדמת און נלײבם אי; אײנענעם פארכשו£םי קי״ז. תײל אין אר*ן ישראל נו6א הןןט םען אין רער פ־ײהײט בא־-אפן א שפראכן־נלות. א יאך א־נערן לעבן. ארין*ישר>.ל קניט אונפער דעם דראננ ארױ6זװעװיננען הלכרע־ש אײ6ן לעבן. ניצער װאלש עם הײםן םיט נעתאלד אױיםגונרינן ײריש 6ון לעבן. די אלע. װאם האנן כסרו־ נערעדם רוסיש אין נעפ־ײ־ ד ל,ם העירעיש: װי א ח ר ה ע ם אין זײן גלײלי, זלן הזןבן נישט פא־שטאנען דגם זנעי פין פא־^ק פונקש, תי זײ האבן נישט £אישםאנען די טראנעדיע פון א פאלק, װאם איי שו־ן םיד 6ון ב ו ך אין תיל ייך איםקערן *ו דער ערד. זײ הןןבן אױך נ־שט פא־שםאנען, אז םאמע־ערר האט 6ײנט נראטאםיקע און נײן םאס ריד. רארס;, תו די ארגעט הןןט זיך נאדאר6ט א:הײבן ם־ט א שװײגן — דארם איי קײן ארם נישט נעתען 6אר לער־ נען א שפ־אך, תאם איז, לו־ט ביאליקס א; אויםדרוק, נאך נאר נישש לאננ נעװען טוים 6;זר די פשיםע לעננםינאנריפן, בול־ גינגען אין נ־ואנם;. נאר װעז ניאליק זאנט ״נעװען׳ — וןע איך: אלױ איז דאם נעבלינן כיז א־זםער. דזר ה בןאיר זילב;ערבערג האס 6ון אוני קײז לולמ־כש נישס איױציניםלן נאשסעלינגען און זינא• ניזמיזנט וי בוזששנלזנען ייעלן נישם אויםגע6ירס װ;רן אין די אבאנן.ם־ נכן ױ?ין נ שש אננענ םען װערן. ם ר בעם־ דעם ה׳ פאיר זילבעדבערג גי רענולירן זײנע חשבידת ק א אפ . .־יבער״, אדכ־ניסררדצד ,ליד, בלעסער*. איצםער קום איך צו דער פײנלעצסםער װונד אין אונזער נאציזזנאלן א־גאניזם—צו רער צעשפןןלטענער ציננ אונועױער. צײםנװײו ראצם ױך םלר, אז אונזער צוננ איז צעײםלש או ף אזוי פיל םײלן, װיפיל שפראצן די װעלם איז־פאגם, שסים־ קים איו נישם קײן אייםררוק, װאם זאל צאראקםעריזירן אונזער לעבן. םאצן םים די הענם און װירבלען א־וס דך א װינם — ראם אײך נ־שט. אץ ארין־ישראל זעם םען א־ייס די װונד קלאר, זי האם שיין אפנענלוםיקט און איצטער אײטלרש שײן אינזער צעשפאלםענע צוננ. װאם נאך האט נעקענם אוגזע־ הא־׳ן £ארלאנגען, תען צום צתאנציקםטן יארהינרערם האנן םיר רערװאצט םים א ױנ־ גער, צאפלריקער פאלקם־שפ־אך? דרײ 6ערםל קון אונזערע זעכצן םיליאן אטעםען איצםער אײן די ווניקײם, װאם נאר די 6רײריקײט 6ון א £אלקם־שפראך שםראלט 6ון זיך ארוים, ײדיש האס ארױםגעששראלם £ון אונזערע אױנןן א שפ־אך םיט ױננן הוםאו־, צאפלריק און םיט ייננםלעכן קאלאריט. ײ ד י ש האט לשון־קורש נעפ־רט בײם הא:ט. נעפירם £ארזיצםיק צו די װניקע 6לעקן, אײסגענאםן איכער אונזער קל־נשםעטלדיקער הארכםטיקײם. איצטער איו נישם נא־ אונזעי־ צינג צעשפאלט־, נאר דאם נאנצע לענן איו צע־יםן או־ף צװײען. אינזער פאלק איגעד דעי נארער תעלם םיאנם נישש ק־ן שוס פאראנטװאײטלעצקײם, נישם נאר 6אר זײן אײנענער שפראך — 6אר קײנעטם שפראך נישם. צו גײנג קיפם עם אונז אן אין יערן לאנר צו פארגעסן אונזערס אין פאררא־בן יענעםם. םיר יענען שפראך־פארדארנערם אױף דער תעלט. אין װאלם םען נעשפירט דעם תײ £ון ששים־נעװא־ענעם, 6ין דעם שםאםלער, תאלט עס געקענם אנדערש זײן. 6ילן מיר עס נישר. קײען םיר און שפײען צום.דרײסן אמיס אלע שבעים לשונות. שטײנם אויף א שפראצן־געשםאנק אין אונזערע כחנית. װי נאך אויף דער װעלם קען םען הערן אזא שפ־אך־ שטאםלעניש, װי אין ארץ׳ישראל, דארמ, תו א ױננ לדכ; צא־ פלט זיך און װיל געכזירן װערן... די נרעםשע ששאםלער זענען די העכרעער. צי ם־ט ניטן או*£ן שפיין צעריםלטן צוננ אננעשםאבן עטלעצע העכ־עלשע םארנרײזיקםע תערטער און, סײ רי ת>ס טים נוטן האבן זײ נעלאזן די צוננ 6ארנתאלםיקן. אין איםק־יי־ טיק האש םיר דאס לעכן אײםנעזעען אץ אזא גיײםער לשין־ 6ארנרײזלקשקײם. א ן ציליב תעםענם זינדז צוליכ װעשענם נא־ רעשקײםז ש־וער ראש אלץ אנצולײנו אויף רי שםאלע פלײצעם פון £ארששא־בענעם בן־יהידה, אויף תעםענם נאםען תל־אב־כ פארמאגט א־נע £ץ אירע נרױסע נאםן... דער ח׳ מיכל ראביז װןם באזוכן אים אינזןר פאדשרןטןד דל שטעם פולםיםק, םא- קאװ, אראםניש, אסם־אלענקא, אכםראװ, נאשןלכק, םלא־ון א.א, םיר נעסן א־ם שעיקען דעם פולסרן צוטרוי און אים מיס־ העלפן בײ זײן א־בעס. די פרײנט םונם ײדישן בוך דארפן נישם אדורכלאזן די געלעגנהײט םון זײן קומען און ױך אײנשאםן אונזערע א־יםנאבן קאאפ: ״ביכער״, .לימ• בלעטער׳