Literarishe bleter · 1927-12-23 · 51 (23.12.1927) · p. Seite 1001

11)01 ייטורןויזי נ לז ם ז ר 51 זא בער באראכאװם נישט. פארעפנטלעכטער בריװ דליקער יארן םאר דעם. װי .דער םרײנד׳* איז געבוירן גע• װןןרן: אנדערש, םונװאנען האבן זיך די אמעריקאנער אויס געלערנט ײדיש,—װןןם זײערע טאגבלעטער זענען דןןך םיל עלטער, װי ״דער םרײנד׳ז דער חילוק צװישן דעם אמעריקאי נישן אויםלײגן און אונזערן איז דאך מינימאל. £ איר װעט אפשר זאגן, אז איר הןןם דעם הײנטיקן סיססעם םארמולירס, קאנקרעטיזירט, דורכגעםירס. *ןןפולער געמאכטז װידער א טעותז דאס אלץ האם גראד געמאכט אונזער גרויסער דיכטער שלום• עליכם, און דער .םרײנד״ הןןט זיך פונקט אזוי געלערנט אין ה׳ שלום-עליכמס חדר, װי דער ״םןןרװערםס־ אין ניו־יןןרק, ןןדער דער װןןכנבלאט .דער ײד״ אין קראקע. אגב, דןןם אויס לײנן אין .דעפ ײד׳ איז געװען פיל־םיל םער אויםגעהאלסןז און קלאר, װי אין .דעם םרײנד׳. און אויב איר װילט, פײן איך״ אז ה׳ שלום עליכם הןןט געשאםן און דערצויגן אויך פער, םיל פער, ײדישע לעזער און שרײבער, װי .דער פרײנד״. יענע בללים סון אױסלײגן, װאם אונזערע דיכטער הןןש אזוי דײסלעך םארפולירט מיט פינסונצװןןנציק יאר צוריק, זײנען 2 םןןל עלטער םאר אײער ןןרגאן און זײ הערשן אצינדאין דער ײדישער שפראך. פיר, ײדישע סילאלאנן, קאנען זןןגן א גרויסן און הארציקן ײשסגח יעגעם, װאס האש אזוי װונדערבאר פאפולאריזירס די ײדישע שפראך, זי אזוי שםארק בארײכערט און אונז אלעמען אויםגעלערנט, װי מיט איר זיך צו באגײן. איצט אבער איז געקומען די צײט ארײנצוטרןןגן א רעפארם אין שעיס װערק, און םיר הוןםן דערמיט צו ענרערן זײן היסטןןרישע ארבעט, צו ברעכן מיט זײנע טראדיציעס. קוקט זיך;ןבער צו, - אונ■ זער אמתער רבי שטערט גארנישט זץךע תלמידים, ער לאזט אונז רויק טאן אינזער חוב, ער בײזערט זיך נישט, ער פרוװט נישט אונז אויסלאכן. פאר זײן געלעכטער, פאר זײן װיץ און רוגז װאלטן םיר זיכער געהאט א ביסל מער דרך• ארץ, װי םאר אלע םעליעטאניםטן םון די םאג׳בלעטער. נןןר דאס איז דער אמתער חילוק צװישן װירקלעכער גרויםקײט און אײנגעבילדעטע ,םארדינסטן•. איר האט זיך אײנגערעדט, אז אײך קומט אונזער דרך ארץ: ער קומט אײך נישט. דריטנס, װאלט איך אײך געבן אן עצה אײנצוהאלסן אין די גרעניצן םון לײטישקײט און ןןנשטענדיקײט געװיםע מיטארבעטער אײערע. סישטײט מיר נישט אן צו פאלעמיזיין מיט ג.ו;אזוינע פעליעסןןניםסן ע נ ט ם ע ר ט מען נישט, פ׳ש מ ײ ם ט ז ײ א פ. איך װעל דאס נאך אםשר טון•) — נישט אין אײער בלאט. פארשטײט זיך, נןןר א׳ך דארף זיך ערשט מײשב זײן, צי ס׳לוינט. אודאי זענען םאראן מענטשן אן קולטור און דערציונג. •) נער נןרןכןװ הןמ שיעסער אין .ײדיעע װ*לס• עןרסן ןרסיקל װעגן דעםזעלנן ענין. רעד. איר מוזט שוין אבאנירן די ל־־יטערארישע בלעטער אויב איר װילט באקומען די נוםערן ןןן איבעררײס. א ביױו אין רעדאלציע*) מיך װונדערט נישט די פאזיציע, װאם אײער ארגאן הןןט פארנומען בנוגע םײנע םילןןלאגישע ארבעםן. איר הןןט דאך די פעםטע איבערצײגונג, אז איר הןןט געשאסן דןןם אײנציקע אויסלײגן אין ײדיש, אז .דער סרײנד״ האט דער ערשטער םארװאנדלס דעם ײדישן זשארגאן אין א ײדישער שפראך, נישט נאר איר, אויך םיל זײטיקע מענטשן טײלן די דןןזיקע איבערצײגונג, און ה־ רײזין האט אין זײן ,ײדישע גראמאטיק• אםילו בפידוש ארויסגעזאגט זײן דאנק דעם ,פרײנד׳ םאר דעם היםטןןרישן םארדינסט. און דא קום איך מיט מײן ארטא• גראםישער און לינגװיםסישער רעפןןרם און װיל לגמרי איבער• קערן דעם סיםסעם, װאס איר האס אים, לויט אײער מײנונג, געשאפן און פארשפרײט. דאס איז, זאג איך, גאנץ סאר• שםענדלעך, און איך האב צו אײך קײן טענות נישט דערםאר. פיר זענען אבער לחלוםין אומפארשטענדלעך יענע םאר■ מען. אין װעלכע איר דריקט אויס אײער נעגאטיװע באצױננ צו מײנע חיםנשאפסלעכע ארבעטן. ערשטנם, סארװאס עפעס הןןם איר דוקא מיר אנגעסון דעם בבוד צו שענקען םיר פערזענלעך אזוי םיל אויסמערקזאמקײט און אזוי פיל היץז איך בין דאך נישט דער אײנציקער אפיקורס אין הלכות אויס• לײגן, ם׳זענען פאראן נאך ײדישע פילןןלאגן, װי די ד,'ה זשיטאמירסקי, נח פרילוצקי, און פעדאגאגן. װי די ה׳ה גאר• דין, האכבערג, ל. יפה, װעלכע הןןבן גאנץ זעלבססשםענדיק באטראטן דיזעלבע װעגן און געקומען צו זײער ענלעכע רע■ פארמאסארישע רעזולטאטן. סארװאם׳זשע סאלט איר ןןן מער פאר אלעמען אויף מיר און םיט װאם האב איך זוכה געװען, איר זןןלט מיר אזײ שטארק רעקלאמע מאכןז צװײטנס, װונדערם מיך טאקע די האסט, דער שארפער טאן. װןןס גײט אריבער צו דער העכססער רײן־פערזענלעכער חוזק־סאכערײ —דוקא אין אזא םראגע, װי גראמאטיק, אויסלײגן. װןןס פארלאנגס מער םאר אלץ ערנסם, װיםן, גרינדלעכקײט און בילדונגז כ׳מײן, איר נעמט צו שטארק צום הארצן די באלײדיקונג. װאס פיר ,רעסארמאטארן׳ טוען אײך אן. װײל, דעם אמת געזאגט,—דא םעגס איר מיר גלויבן (ה־ בעל• מחשבות האט אלײן צוגעגעבן, אז איך װײס, װאס איך זאג)— ם׳איז א גרויםער טעות, אז אײער ארגאן האט כלומרשט גע• שאםן דאס איצסיקע אויסלײגן אין ײדיש. די טאג־פרעסע רעדט זיך אײן, אז זי שאסט עפעס, אין דער אםתן אבער איז א טאג־בלאט גןןרנישט מסוגל עפעס צו שאפן. א טאגבלאט קאן העכםטנם סארשפרײטן דאס, װאס אנדערע הןןבן געשאםן. די יםודות םונם ײדישן אויםלײגן זענען געשאפן געװןןרן מיט א פיר־פינף הונדערם יאר צוריק, דורך ײדישע רבנים און דורך דעם אנאנימען איבערזעצער פון ,סםר־המדות•. אלע װײםערדיקע רעםןןרמען זענען געװען נישם מער, װי אויסבע• םערונגען סון אײנצלנע פרטים. דןןס הײנסיקע סיסטעם, װןןם איז אויך נישט םער, װי א פרט, איז געשאםן געװןןרן צענ• •) דער יןזיקעי .*ריװ *ין רעדןקזיע• הןם נןר נןרןכןװ גזשיקס *ין סעםערנירנער ,דער *רײנו• *רום 1912, װו ס׳זענען געװען געדריקס סןיסע ורסיקלען קעגן נןרןכןװם ןרסןנרןםיע-רעסןרם, וער נרימ *יז ניס• געוריקס נעװען.'_דער נריװ נעסינס ז־ך *ין נןרןנןװ״ןיכיװ, װןס *יז *יעס *ינערגעגענן *ין רסית <ונס ײויסן װיסנסןפםלענן *ינסטיסוס *ין װיינע. רעד•