Literarishe bleter · 1927-12-16 · 50 (16.12.1927) · p. Seite 981

981 ליסערזריין נלייער 50 זא ב א ג ע ג ע נ י ש ן וזנוווותן םארשטערן דעם עונג־ױם־טוב םים ריםיש. מײנע װערסער האבן ארײנגעטרןגן א פארלײכסערונג. סען האט זיך אויפגע• הויבן םון די ערטער, גערוקט די טישן און אנגעהויבן גו טאנבן א ,סרײלעכס׳, זינגענדיק דערבײ סארשײדענע פאלקס׳לידער און איבערהויפט ,װאס םיר זענען, זענען מיד, אבעד ײדן זענען מ־ר׳. ם׳איז געװארן םרײלעך, מען איז אװעק אין א קאראהאד. באלד זענען אויםגעקארקעװעט געװארן די םלעשער װײן, מען האט געבראכט די לאטקעס. און די שמתה איז געװאקסן און הןןט דערגרײכט די העכסטע שטוםע. אויך מענדעלע איז גאר אן אנדער מענטש געװארן. זײן שלאנקע םיגור האט זיך נאכמער אויסגעדויגן, זײנע אויגן האבן זיך אנגעצינדן מיט א באװנדער סײערל און ארומגערינגלס םון דער יוגנט, הןןט ער בוגעבאמקעט די פאלקס־לידער... מיס זיבן יןןר שפעמער, אין 1909, אין א פראסטיקן װינטעריןוװנט, הןןט װארשע מקבל־פנים געװען דעם 75>יאריקן םענדעלע אין גרויסן זאל ,נאװא הארמאניא׳ אויף גזשיבאװ• םקע 11 סױגט געהערס עם גו דער חברה ״עזרוז־חוליס׳). נישט קוקנדיק אויף זײנע אלטע יןןרן, איז נאך דער .זײדע׳ געװען גענוג םונטער. ער איז געװען שטארק בופרידן מיט דעם קבלתיפנים. ער האט זיך געװים דערמאנט דעם טאג, װען מיט עסלעכע גענדליקער יןןרן צוריק (אין 1886-1885) הןןט םען אין דער זעלבער װארשע א דא;ק זײן פױלישן איבערזעצער קלעמענס יו.אשא (װעלכער האס איבערזעגט די ,קליאטשע׳ און .מםעות בנימין השלישי׳), םאר אים געמאכט א באשײדן באנקעטל אין א קלײנעם קרײז פון בוילישע שריםטשסעלער. דעמאלט הןןט קײנער םון די ײדישע ליטעראסן, שוין אפגערעדט םון סוזם־ײדן, אין דעם באנקעט קיין אנטײל נישס גענומען. און איגט: די גרױםע זאלן זענען איבערגעפולט מיט א סויזנט ײדן, סןןרשטײער פון סארשײדענע שיכטן און נאך מער האבן געמוזט אױעקגײן אהײם, װײל ס׳איז נישט געװען קײן ןןרט םאר די אלע. װעלכע הןןבן געװןןלט בײיזײן אויף דער שמחה. מענדעלע איז געזעסן אויבנאן, ארומגערינגלט מיט די עלטערע און יונגערע שריפסשטעלער, נעבן אים זענען געזעסן: פרץ, דינעזאן, סיעקסאר, סאקאלאװ א. א. ס׳האבן נישט אויפ• געהערט די סארשײדנארטיקע רעדעם לכבוד דעם גרויסן מײסטער. נאך מײן װןןרם הןןט מענדעלע מיך מיט א װונק צוגערופן ־גו זיך. ער הזןט זיך^איבערגעבויגן צו מיר און אײנ• גערוימט אין אויער: — איר װײסט, זינט יענעם חנוגה־ןןװנס אין אדעס, האב איך אויפגעהערט גו רעדן רוסיש. איר האס מיך דעםאלט ןןזוי סארשעמט, אז איך װעל שוין םארזןןגן א צענטן צו דינען עבודה־זרה... מ. י• פרײד פארל־־יאג ב. קלעעקיז ס-בארײשא (מנחם) דער גלגול (ייאלןןג אין צװײ באגעגענישן) •ר-ז 8.60 נירדן אין 1902 האב איך געהאט דןןס גליק צום ערשטן מןןל צו זען דעם .זײדן׳ םענדעלע. םיר איז דאן אױםגעקוםען צו זײן אױף א דורכרײזע אין ןןדעס. הןןב איך אפגערעדם םיס י. ח. ראװניצקי צו גײן שבת בײטאג פיס א װיזיס צום זײדן. דעם אםת זןןגנדיק, האב איך געהאט א שטארקע ,טרעמע׳. אבראמאװיטש איז געװען באקאנט אלם ז׳יער א שטרענגער, װעלכער שאנעװעס קײנעם נישט און איז סכבד יעדערן מיס זײן גןןב. מיד האבן געסראפן דעם אלטן נישט אין קײן גוטער שטימונג, און אונזער שמועס איז געװען נמעט א שטומער, איך הןןב םורא געהאט אן איבעריקן װןןרט אויסצורערן, און אױף ראװניצקין איז דער אלסער אנ• געםאלן עפעם מיט א סענה װעגן אן ןןרטיקן ענין, אזוי, אז די באגעגעניש איז געװען א קאלסע. מיר ה$בן זיך מיט ראװ• ניצקין איבערגעװןןרםן מיט די אױגן, אז די בעססע זאך װעט זײן, װען מיר זאלן באצײםנם נעמען דעם װעג. שבתיצונאכםם איז אין אײנעם םון די גרויםע ןןדעסער זאלן באשטימט געװען א חנוכה-ןןװנט, אײנגעארדנט דורך די ײדישע נאציןןנאלע סטודענטן. אין ןןדעם הזןכן זיך דעמאלס קזןנצענטרירט די בעסטע ײדישע שריםטשטעלער. אויף ןןט דעם אװנט הןןם םען געלײגס גרויםע הןןםנונגען, עם הןןט בארארםט זײן אן התחלה סאר א רײ נאציןנאלע םײערונגען. בײ די טישן זענען געזעסן די ױנגערע שריםסשטעלער: י. ח. ראװניצקי, ביאליק, יהודה שטײנבערג, א. דרױאנןןװ, ד*ר קלויזנער, בן׳צױן גוםמאן, ד*ר ש. פען א. א. םון אויבנזןן הןבן זיך ברײטלעך צעזעצס אחד• העם, דובנאװ, בן־עמי, מענדעלע, ליליענבלום, לינעצקי, לעװינ• סקי, םלעקסער, םנשה מרגלית אין םיל ןןנגעזעענע כלל־סוער נןןך דעם בענטשן םון די חנוכה־ליכסלעך דורך דעם חזן פנחס םינקןןװםקי, הןןס זיך זןננעהויבן א םדרה םון דרשות, דער ערשםער הןןט זיך אװעקגעלזןזס אין א לאנגער דרשה אױף רוםיש דער זײדע מענדעלע, אויםטײטשנדיק מיט א ײדישן ניגון און אין א ײדישלעכן רוםיש דעם פשט און דעס םור םון דער שבתדיקער נשםה-יתירה, װעלכע מוז זיך געזעגענען מים דעם זינדיקן גוף, װען ס׳הויבן זיך ןןן די װןןכעדיקע דאגות און צרות. נןןך אים הןןט אחד־העם איבער א שעה אויך אויף רוםיש זיך םארסיפס אין די אקטועלע פרןןבלעםען. דערנןןך הןןבן געהאלטן רוםישע דרשות בן-עמי און דובנןןװ. דער עולם איז געװןןרן אומגעדולדיק. דער טיש איז געװען געדעקט מיס כרםל־װײן און ארץ־ישראל־םרות, םון קיך הןןם זיך געטרןןגן דער רײצנדער ריח םון חנובה־לאטקעס. ביאליק הןןט ןןנגעהויבן נערװעז צו שירײזן איבערן זאל. דערװײל הןןט מען םיר, אלם גאםט, געגעבן דןןם װןןרט. כ׳װײס נישט םון װאנעט בײ מיר הןןס זיך דעםןןלם גענוםען די *חוגפהי קעגן די ,גדולים*. איך הןןג םיך אויםגעשטעלס, געבעסן אנטשולדיקונג, װןןס ,אחד בא לגור וישפט שםוט׳ (אײנער איז געקוםען אויף א װײל און װערט א ריכסער). איך הןןב אויסגעדריקס םײן םאדװונדערונג װןןס אין א גאציזןגאלן ױם־טוב זןןלן זיך אונ• זערע ןןנגעזעענםסע שריפםשטעלער באנוצן פיס א םרעםדער שפראך. און דער גרױסער ״זײדע*, װןןס םארםןןגט צװײ נןןז• לעכער םאר די בײרע ײדישע שיראכן, באנוצט זיך גרןןד פיס א דריםער םרעםדער שיראך. און אחד״העם און דובנןןװ, װןס חןןנן סארשסארקט די יסודות סון ס$לק, זײ נײרע