Literarishe bleter · 1927-12-16 · 50 (16.12.1927) · p. Seite 979

979 ליסןרןריון נ ל ן ס? ר 50 זא א פעקל־־ בריװ פון מענדעלע מוכר םפריכמ נדזמן מײזיל װארשע און גו נישסערן א װארט, אן אויסדרוק. ער הןם אייך זעיטן• װען געשריבן בריװ, ער הןןט געהאט אן ענגן קרײז פון נא• ענטע און באקאנטע, און בכלל זיך זײער שװער צוגעלאזט צו מענטשן. אין דעם זין איז ער געװען דער גרעסטער ה־כיך פון שלום־עליכמען, װעלכער האט זיך שטארק ״געקלעכט׳ בו מענטשן. שלום עליכם האט שי.ענדיק געהאט די באדערפעניש אױסצוגיסן פאר עמעצן זײן םול, איבערגעפולט הארץ און ער הזןס דעריבעד געשריבן ןן אזיפהעד צו אלעמען ברױו און בריװלעך. אויב שלום-עליכם איז דער ה ל ל אין דער ײדישער לי• טעראטור, װאס איז גרײס געװען מים יעדן אײנעם צו װערן גלײך .פאן־בראט״, איז מענדעלע דעי ש מ א י, דער קפדן, װאס האט נישט געקאנט אזוי גרינג זיך בא• םרײנדן מיט מענטשן און דעריבער נישט געםילט קײן באדערפענ־ש צו שרײבן בריװ.אין א בריװ צו שלוב■ עליכמען, קלןןגט זיך מענדעלע: .איר םארװארםט מיך מיט בריװ*. און אין א צװײטן בריװ שרײבט ער: .איר קיצלט און קיצלט מיך אלץ מיט אײערע בריװלעך אזוי. אז איך מוז לסוף מיך אנרוםן מיט א װזןרט*. דעריבער איז באזונדערס װיכטיק אויםצוקלײבן די װײניקע בריװ, װןןם מענדעלע האט געשריבן. ביזאהער זענען פארעפנטלעכט א קלײנע צאל מענדעלעס בריװ. אין די העברעישע זאמלביכער ״רשומות״ (באנד 11 און ב. ^), װאס װערן ארויםגעגעבן אין תל• אביב, זענען אפגעררוקט 14 גרע־ סערע העברעישע בריװ פון מענ■ דעלען צו פארשײדענע פערזאנען. אין .צוקונםט׳ 1923 איז געװען זײער א אײטערעסאנטע אפהאנד■ לונג פון ש. גינזבורג װעגן סענדע״עס קנאפע הינדערט בריװ (םון זײ דרײ אין ײדיש. די איבעריקע - אין העברעיש און רוסיש). װי ש. גינזבורג שרײבט מיר אין זײן לעצטן בריװ םון לענינגראד, דערשײנט איצט א טײל פון די בריװ אין א רוםישער איבערזעצונג. צװײ גרעםערע ײדישע בריװ סון מענ־ דעלען צו יעקב דינעזאן זענען אפגעדרוקמ אין זשורנאל ,דער חודש׳ (װארשע 1921, 1). י. ד. בערקאװיטש דערצײלט אין זײן ארטיקל אין ,שלום־עליכם־בוך• .מיט דער משפחה םון שריםטשטעלער׳ — .אז אין שלום־עליכם־ארכיװ זענען אפגעהיט אין פולער ארדנונג די בריװ סון מענדעלען צו שלום־עליכמעך. אין א בריװ צו מיר שרײבט י. ד. בערקןןװיטש, אז עס זענען דןן .ארום םערציק גרויםע בריװ״. מיר ברעננען דא א בינטל בריװ םון םענדעלען, װאס זענען נאך ביז איצס :ישט םארעםנטלעכט. מענדעלע םוכר םםרימם לעבנס־און שאפונגם־װעג האט זיך געצויגן איבער דורות און תקופות. מענדעלע איז געבוירן אין ןןנהױב פון די םערציקער יארן פונם 19־סן י*ה און גע• שטןןרבן סוף 1917. זײן ליטערארישע סעטיקײט האט זיך ןןנ• געהויבן אין דער גאר פריסטער השבלה־עפןןכע, םון די 60־ער יארן פון םאריקן יארהונדערט. און זיך ארײנגעשניטן ביז דער גרויםער רוםישער רעװאלוציע, אין די 20־טער יןןרן םון הײנ־ טיקן יארהונדערט. צענדליקער יארן איז עד געשטאנען אין דער ײדישער ליטעראסור במעט אײנער אלײן װי אין א װיםטעניש און שפעטער דערלעבס אײניקלעך און אוראײניקלעך,—א גאנצע משפחה קינססלער און דיכטער אין גאר דער װעלס, פאר װעלכע דער זײדע איז געװארן דער שטאס, דער יחוס, דער שםןןלץ. צען יאר זענען שוין פאדי־ בער זינט דער זײדע איז אין טיםן עלסער אװעק םון אונז, און ער האם ביז איצם נןןך נישט זוכה גע• װען, מ־זןןל אויפקלויבן צוזאסען אלע םאטעריאלן, װןןס האבן א שײכות צו זײן לעבן און צו זײן פערזענלעכקײט און װעלכע זאלן קןןנען באלױכטן זײן לאנגן שא־ פונגס־װעג. מיר הןןבן נאך נישס קײן םולשטענדיקע סענדעלע־מאנא־ גראםיע, ס׳איז נןןך נישט ארוים־ געגעבן געװןןרן קײן אקאדעמישע מענדעלע־אויםגאבע מיט די אלע װאריאנטן פון די םארשידענע װערק. מים די נויטיקע אויםפירלעכע דער־ קלערונגס־ארײנםירן, װאם זןןלן דער■ צײלן װעגן די צײסן און אוםשטענדן, װען ■ענדעלע האט זײ געשאםן, בדי םיר זןלן קאנען נןןכסאלגן די אלע ענדערוננען, װןןם מענדעלע הןןט ארײנגעבראכט אין די כסדר• דיקע װײסערדיקע באארבעםונגען פון זײנע װערק. די מענדעלע־ליטעראטור איז זײער א רײכע. איבער פאר־ שידענע צײטונגען און זשורנאלן זענען צעזײט און צעשפרײט הונדערסער ארטיקלען, זכרונות און נאטיצן. א מײל פין אם די ארטיקלען זענען געזאמלט אין די פיר בענדער, װאם זענען צוגעגעבן צו דער םענדעלע־אױםגאבע סון .מענדעלע׳־םארלאג. ס־איז ןןבער שוין געקוםען די העכסטע צײט םון אט דעם גאנצן סארשידנארטיקן מאטעריאל אויםצובויען דעם גרויסן מענדעלע־בנין,—די םולשטענדיקע מענדעלע־מןןנןןגראסיע. אבער דןןס איז אוממעגלעך, פל־זמן עם זענען נישט אויםגעקליבן געװןןרן מענדעלעס בריװ. מענדעלע בכלל איז נישט געװען פון די סלינקע, רירעװדיקע שרײבער. ער איז, כידוע, געװען שװער אויף דער פען, געװיינט געװען צו זיצן שבעה״נקײם אויף יעדער שורה, ער האט ליב געהאס צו זוכן *יי ־•יי י~ .. ־־ ־יי״ו י ש ע ר ־ ב ל א ט ני אן קלסערער׳אייסנןב? פין י6**קע ד?ןר קריםזנר״ (1989)