Literarishe bleter · 1927-12-16 · 50 (16.12.1927) · p. Seite 976

$0 זא ליטווורי<ז 1ל?ס*ר 976 דער הײמישער בלאטע םון דער אײגענער ,טעריסןריע׳־, — — זיץ דא אין געהאקטע װונדן... װוהין שטופס איר זיך, צו אלדע שװארצע יארז װער דארף אײך — דןןרטן, אין דער ברײטער װעלס, װוהין עס געלוסט זיך אײך אזוי שטארק, װו־ הין דאם חשקל טרײבם אײךז ח. לערנט אײך מענדעלע א לעקביע: — אײנגעװארצלט װערן אין דער ײדישער ליטעראטור קאנען בלויז אט יענע ײדישע שרײבער, װעלכע זענען אלײן שםארק אײנגעװארצלט אין דעם אמת-ײדישן. אין דעם ײדיש־ ײדישן לעבן — אײנגעזאפט אין די ,בליענדיקע םיסטן׳ ארײן. — געדײען בײ אונז קאנען בלויז די יעניקע שרײבער, װעלכע ארבעטן .פארן פאלק״ — שרײבער קלזןרע און ■שוסע און פראסטע — װי פראםט און ארעם עם איז דאם לעבן סונם םאלק, שרײבער קאלעקטיװיםטישע, דיכסער פונם כלל בי פון קלאםן (אבי פון א נרעסערן קבוץ), באױנגעד םון מאםן־לעבנם... ב ײ א ו נ ז, הײםט עס, זענען פארמשפט בו פרעםדקײט— אויב נישט גאר זיו פארגעסן: יחידישע שרײבער, אלערלײ עסטעטיקער־שלעק, אינדיװידואליסטן * קרענק, אײנרעדענישן־ פראבלעמאטיקער, שמײ־דרײ־סימבןןליקער״• ט, און נןןך א פאר לעקביעס דערמאנם אונז םענדעלע. — לעקציעם, װאס יעדער ױנגער שרײבער זןןל פארקריצן בײ דך אויף אײביק אין זברון: — קײנע ממשותדיקע קינסטלערישע דערגרײכונגען זענען נישס מעגלעך, םײדן מען ארבעט נאכאנאנד אויף זיך. — מען ארבעס, און ארבעט, און ארבעס... און נאך אז דאס שעדלעכסטע פאר א קינסטלער איז דאס אזוי־ גערופענע ״קינסטלער־לעבן׳, דאס אומנויסיקססע םאר אים — דאס .סרײע׳ באהעמיע־לעבן. אדרבא: אײנגעגעסנקײט און אײנגעסונדעװעטקײט — אויף אײן ארט; אנשטאט דער אילוזארישער ״פרײקײס״ — צוגע־ שמידקײט.- צום ארבעטםיטיש. בקיצור: דאס ,פרײע״, ,באהעםישע׳, קינסטלעריש לעבן— פארן פרעטענצ־עזן קלײנבירגעח דןןס .קלײנבירגערלעכע׳ לעבן — פארן אמתן און עכטן קינססלער, דעם שעםער םון דויערנדיקע און װןןניקע קונסס־װערק. $מר ר׳ סענדעלע — זןןגט מענדעלע םוכר־ססרים: — ,אין מײן שפילן האט געװײנטלעך אײן םסרונע געברומט טרויעריק און געמאכס אויף די צוהערער א שטיקל מרה,שחורה. א טײל האבן מיך געהערס בערן מיס א םארקלעםט הארץ, װידער א סײל הןןבן זיך געקרומס, פשונה זיך געקראצס, נישס צופרידן געװען, װןןם איך ריר זײ $ן בײ דער לעבער און דערמןןן זײ נישט קײן סרײלעכע זאכן... נאר, װי די מעשה איז, איך האב מיר געשפילט און געטון פײנס׳. און איך מײן, אז דער מוםר־השבל דערפון איז קלןןר. — .איך בין ארך א היסטאריקער... אז איר װעט קומען צו דער געשיכטע פונם נײנצנסן יארהונדערט, װעט איר מ ו ז ן זיך באנוצן מיט םײנע װערק, כדי צו שילדעדן דעם לעבנס־ שטײגער פון די דאמזןלםדיקע דורות׳. ו. איך שלןןג פןןר א ליםערארישן פריז. — — דעם שרײבער פון יענעם ארטיקל איבער םענדעלען, װעלכער װעס נישט באנוצן דאס װארס ,דעמב׳. מענדעלע — דער דעמב, — איז עם — ריכטיקז אדער גלאט אזוי א שײן, בכבודיק װןןרט — א װארס מיט א הדרת־ פנים און םיט א לאנגער םױוער בארדז א װארס א זאטס מיט עלטער — א װארס, װאס פאסט זיך אזוי אין באצוג צו םענ־ דעלעןז אלנפאלס, עס איז טאקע דא, װאס צו מקנא זײן: א דעםב װארפס א ברײסן, ברײטן שןןטן... און דער עיקר: א דעסב שלאגט זײנע װארצלען טיף, טיף אין דער ערד ארײן. דערסאר האט דןןך אבער דער דעםב גוטע װוקס־בא־ דינגונגען: טיםן בןןדן, פעטע און ארגאניש־אנגעזעטיקטע ערד. ןבער קאנען דען װאקסן דעמבן בײ די באטאנישע בא־ דייגונגען פונם איצטיקן נײ־לעבן אונזערס — אויף א קוים־ אנגעשאטענעם דינינקן שיכסל ערד איבער הארטע פעלזןז קןן־ נען דען װאקסן דעסבן אויף שװאך־צענויפגענומענע זאמדן, פון װינטן אנגעװײעסעז — קוםטעס אםשר... אדער גאר בלויז — גראז. אבי כאטש זאסטיקם. ז. קזןן אפשר אויך זײן: אויך בײ אונזערע נײע, בײ אונזערע איצטיקע לעבנס־ באדינגונגען — כסעט אומעטום, אין אלע װינקעלעך םונם ערד־קויל, אומנארםאלע און אוםגינסטיקע - אויך אין אט דער איצטיקער הארבםס־צײט פאר דער ײדישער ליטעראסור קןןנען אױםװאקםן גרויסע בויםער. איז נישס קײן דעמבן — איז אנדערע, נײע, נאך־נישט־ געװעזענע בוימער, הארבססיק־בליענדע בוימער, פאר װעלכע צזןטאניקער װעלן ערשט העט־שפעטער צענויפשטעלן לאטײנישע צעסלעך, — אויסגעװארצלטע ײדישע מאסן־לעבנס. אבער לײענענדיק און סראכטנדיק װעגן מענדעלען, װעלן דיך מםתמא שוין נישס אפלאזן אויך אנדערע סםיקות: — םענדעלעס ,ײדישקײט״ — >ןדער גאר: ײדישלעכ• קײט... — דערװארט נישט קײן קינםטלערישע שטראף — חנק — די יעניקע ײדישע שרײבער, װעלכע רײסן זיך מיט אלע זײע־ ערע כוחית צו פארלאזן דעס, װי די מליצה זאגם, ײדישן גןןרטן, און פרוװן אים אויסבײטן, אין די אינשערעסן סון אן אפגעפרישט ײדיש־קינססלעריש װןןרס, אויף די ברײסע רחבות־ דיקע אײראפעישע פארקן. װאס לאקן אזױז און אט די .אימפעריאליסטן׳ אונזערע, װעלכע שטיקן זיך אין די ענגע גרענעצן פון דעם בלאסעדיקן גארטן פון .ײדישלעכקײס• און לןןזן זיך ארוים איבער דער ברײטער גאטס װעלס. צו פארכאפן און אײננעמען פארן ײדישן קונסט־ װןןרט נײע סעריטאריעס, — — דערװארט זײ שוין ערגעץ נישס א הארט־בײזע, א קנןןכנדיקע און גרויזאםע האנט, װעלכע נעמט זײ ןןן סוף־כל־ סוף. די דןןזיקע אימפעריאליססן, אוםברחםנותדיק םארן קארק, גיס זײ א שלײדער צודיק אינם ,ײדישן גןןרטן׳ ארײן, גיט זײ א װארףיאנידער און א שטורכע ארײן סיט די נעזער אין