Literarishe bleter · 1927-12-16 · 50 (16.12.1927) · p. Seite 975

975 ליטעראריןזע נלעסער ס5 *ן ארופם מענדעל־״ען (אויבנאויפיקע באמערקונגעץ) ברוך גלאזמאן װילנע (גםון-אמעריקע. דרום-אםריקע אין ארגענטינע — איז אויך מערב-אײרןןפע). . ד. אגב — האט איר אמאל א טראכט געטון, — זיכער האט איר א םראכט געטון: — נישס נןןר מענדעלע — אלע אונזערע קלאסיקער. — אלץ אײנס: דער תלמיד־חכמישער, שארף־געשליםענער פרץ. זני דער װײבעריש־כארעדעװדיקער שלום׳עליכם — װי םרעמד זײ דארםן זײן (װי סרעםד זײ ז ע נ ע ן!) אונזער םיל־געגארטן און אזוי אײסגעקוקטן װעלטלעכן לײענער אונזערןן און ברענגט מיר נישט קײן פארלעגערישע ראױת... שעקספיר און דיקענס אין םקןןט א. א. װ. קאנען זיך נאך עד־הױם זײער װויל םארקויםן, — א םך מער װי, למשל, מ ע ר ע ד י ט ןןדער כ׳װײם װער< איך רעד ןןבער װעגן דער מענםשלעכער נןןענטקײט םונם שרײבער זיום לײענער. אונזער אידעאלער לײענער — דערװײל נןןך אלץ: דער געט־וימטער — א ײדיש יינגל אדער מײדל. װעלכע הןןבן גע־ קריגן דורכאוים א װעלטלעכע דערבױנג< א ,װיכןװאניעץ* םין ײדיש װעלסלעכע שולן אין הױכשילן< אין אסעריקע בי אינם נײעם רוסלאנד, — — װןןם סײנט םאר זײ — מענדעלעז און גןןר, גאר א גרויסער טײל סון שלום־עליכםז אין באװײזט מיר א ױנגן ײדישן לײענער, העלכער איז נישט דערבויגן געװןןרן כאסש םײלװײז אין אלטפרענקישע חדרים און ישיבות, און ער זןןל׳ בכלל, םארשטײן פרבן, — םײדן מיט אן א שיער אקאדעמישע קאמענטארן, גלןןםארן. אננאטאזייעס און... פשוטע שפראך• שארטײטשונגען אויף טריט און שריטז יא, זײ זענען םרעמד און אומםארשטענדלעך... ס׳איז א םאקט. א סך פרעםדער און אומםארשסענדלעכער, װי עס זענען פארן זעלביקן לײענער װערק סון א גןריםרעמד םןןלק—דןןסטןןיעװםקי, א שםײגער, בי טןןלסטןןי, זױ טורגעניעװ. און די לעבסע זענען דןןך — לוים זײער שאסונגס־דאטע און נישט װי מענסשלעכע דןןקומענטן—א סך עלטער װי די װערק סון מענדעלען, פרץ. שלום־עליכםז איז װןןם איז דןן, נעבעך, שולדיק דער הײנטיקער יונגער לײענער םון אםעריקע, םון ראטנםארבאנד, טײלװײז אםילו םון פוילן, װןןס אונזער לעבן האט אזוי האסטיק און נישט־עװא־ לוזױןןנעריש געענדערט זײנע דרױםנדיקע םארמען, זײן לעבנס■ שטײגערז װןס איז דןןם זײן שולד, אויב דער לעבנסשטײגער םון מענדעלעס װערק איז אזוי װײט, אזוי װײס םון אונז — גאגזנע הונדערסער יןןרן װײסז ה. ם׳איז דא א סך גרונדן בו גלויבן, אז מענדעלע אלײן האט םסתםא גאנץ ןןםט באגריםן, אין װזןס עס ליגט דער ריכטיקער װערט םון זײנע װערק. דערבײלט דער באװוסטער היםטןןריקער ש. דובנןןװ אין זײנע זכרונות װעגן מענדעלען, •) אז מענדעלע האט אים אײנ■ מאל געזזןגט: א. — די האנט אויםן הארבן: װיםל םון אונז, ײדישע לײענער — און ײדישע שרײבער בתוכם — הןןבן עס דורכ■ געלײענט מענדעלען — ג א נ ץ מענדעלעןז ןןדער אםילו: דעם גרעסםן טײל םון זײנע װערקז מענדעלע — אונזער ערשטער קלאסיקער. טײלט ער, בםילא, דעם ענלעכן גורל פון קלאסיקער אין אנדערע ליטע־ ראסורן — אין װעלט־ליטעראםורן: בײ אלעמען—אויף די ליפן בלויז... א בכבודיקע ליטערארישע אנשפארעניש — אין עפעס א סזןלידן ליטעראטור־שםועס. אבער ער, דער קלאסיקער, גײס גאנץ װײניק ארײן אין דעם אובר םון דעם מענטשנס דורכ• געמאכטע לײען״דערסארונגען. ב. און טאקע: די יעניקע םון אונז, װעלכע הןןבן נישט געהאט דןןס גוטע םזל בו לײענען םענדעלען—ןןדער אנדערע קלאסיקער — אין דער פריםטער ױגנט זײערער (דעם לײענערס), און זײ נעמען זיך אבינד לײענען מענדעלען, שוין זײענדיק אלײן אין א רײפערער עלטער — םילן זײ דען נישט, אז זײ סוען עס דערעיקרשס דערםאר, װײל זײ דארםן... ״טוען זײער םליכטז׳ ױבא־זײן א חובז און א חוב—אפילו אן ערן־חוב — איז בשום־ אוםן נישט םון די גרעםטע םארגעניגנס. װײל םרעמד, זײער סרעמד םוז דןןך מענדעלע זײן דעם הײנטיקן, דעם װעלטלעכן ײדישן לײענער. מיט אויםנאמען םון געבײלסע לירישע שטעלן — חקירות און באטראכטונגען און אנבוהערענישן נישט גאט װײםט װןןס סאר אן ןןריגינעלע און שארםזיניקע< שטײגער־באשרײבונגען< עסנאגראסיע פון עפעס א װײטן שבט... א ײדישן, זןןגט אירז מער װי א שבם—םונם נאנבן כלל־ישראלז טאקע אויף אן אמתןז ג. און דןןם איז אסשר גישט אזוי םיל א פועל־ױבא םון א העכערן קולטורעלן ניװןן, פון אן אײדעלערן עסטעטישן געשמאק, סון ראפינירטערע ליסעראםור־םןןדערונגען א. א. װ. ס׳קןןן זײן — עם איז הויפטזעכלעך דערםאר: אונזער לעבן• שטײגער הןןט זיך אזױ ראדיקאל און שארף געביטן םאר די לעבטע 50 יןןר. קןןנט איר דען באשולדיקן דעם הײנטיקן, דעם װעלט־ לעכן ײדישן לײענער דערסאר, װןןם אונזער ײדיש לעבן הןןט אין םארלויף סון בלויז די לעבסע 50 יןןר דורכגעמאכס אזעלכע ענדערונגען — אינערלעכע, אױסערלעכע< אין װעלס־ באנעם און אין לעבנסשטײגער — װןןס א םןןלק מיט א נןןרמאל לעבן מאכט זײ דורך אין בװײ, אין דרײ, אין םיר הונדערט יןןר ז דןןך בלויז אין פארלויף םון א װןןםערע 50 יןןר: פון םיטלאלטער — גלײך בום בװןןנביקסטן יןןרהונדערט: דןןך בלויז אין משך סון א װןןסערע 50 יןןר הןןס ארום א העלםט סון אונזער סןןלק געביטן אזױ שארף זײן לעבנסשטײגער: םון א געסןןדיקן ןןבער זאפםיק־אײנגעםונדעװעטן םזרח־אײרןןפעישן— אויף א םרײערן. ןןבער קױם־אײנגעשםאנענעם מערב־אײרןןפעישן י) *ין די .י'*<ר1רייז 1י׳נ**ר•.