Literarishe bleter · 1927-12-09 · 49 (9.12.1927) · p. Seite 966

49 זא ליסןרןריון 1ל9•9 ר 966 םארכאסן די ערד, װןם אח געװען קײנעמס נישס. מען הןס װעגן דעם געטראכט אין די שסאגן אין געשריבן אין די םאפירן. דעם 24 אםריל 1917 יןןר הןןס דער אםיגיר!יגערוםן בו זיך פיער דױבוא און אים באפוילן, אז 2 א זײגער בײנאכם זאל ער דורך דעם םארלןןזטן ערד־גרובן, װןןס הײםס ״קעבי• שער קארידאר*, זיך לןןזן בו די דײטשע םןןזיציעס. דןןרם דארף ער אויסשפירן, װו און װי אזוי די דײסשע װאך איז בעשסעלט. םיער דיובוא איז אלס געװען 28 יןןר. אין םארגלײך מיס דעם שטילםסן שטראל, װאס סרןןגט זיך סויזנטער יארן, איז דןןם, פארשטײט זיך, זײער װײניק. ןןבער םיער הןןס או ם• געהערט דעם באםעל און א םראכס געטון, אז אמןןל זענען געװען װערעם, װןןם האבן געםסרט די װײנטרויבן, קראנקײםן, װאם הןןבן אומגעבראכס די םענסשן, און איצם—איז א מלחםה, און דעריבער דארף דער מענסש צײלן נישט זײנע יןןרן, נןןר זײנע שעהן. ביז 2 א זײגער בײנאכס איז א־ם געבליבן נןןך 3 שעה מים 15 מינוט. ער הןןט פאר דער צײס נאװיזן זיך צונײען א קנעפל, אנשרײבן זשאנען, אז זי זןןל נישם םארגעסן באשיטן מים שװעבל די יונגע טרויבן־צװײגן, און זיך געװא• רעםס די הענט מיס דעם טעםעלע זויערע שװארצע קאװע. װןןס ער האס געםרונקען םים שסארקע שלינגען. (ס1ף קיסס> אײנם צים אנדערן. פעטער האט קײנמאל נישס געגעםן קײן װײנטרויבן, ער האט זײ נאר געזען ליגן אין א שוי-םענםטער פון א געװעלב. קײן מוזיק האט ער נישם ליב געהאס, און אין די ױם סובים האס ער געשבילס אין קעגלעס און אין בײנער. ער האט געקגײטסט דעם שטערן. בשעת עם האס געבאקט די זון אץ סיאיז נישט געװען קײן רעגן, װײל דעמאלם םלעגס פארטריקנט װערן דאס גראז. און זײנע בהמות הןןבן געגעבן שלעכטע מילך. פעטערן האט קײנמןןל נישט װײ געסץ קײן אויער. א־ינמאל האס ער זיך םארקילט און איז געלעגן מיט שסארקע היץ. בשעת ער איז געװען א קלײנער, האס ער ליב געהאס זיך צו שפילן מיטן טאסנס דאקס־הונס, און כאפן מיסן היטל זונען־העזעלעך. זײן װײב. יאהאנא, איז געװען װײס, װי מילך און װײך. װי געקאכסע קארטאפל, און פעסערן איז דאס זײער געפעלן געװען. אזוי האס געלעבם פעםער דעבאו. שפעסער—האבן אײניקע גענומען רעדן. אז דײטשלאנד קעםפס פאד םרײהײט. אײגיקע, — אז דײטשלאנד װיל פארכאפן װאס מער קוילן און אײזן — און פעסער דעבאו איז געװןןרן א זעל• נער םון 87 רעזערװ־באסאליןןן. דןןפ שטיק ערד, װןןס איז געװען קײנעסס נישס, האט נישס פארמאגט נישט קײן פרײהײט, און נישס קײן קוילן אדער אײזן. דארס זענען געװען נאר צעפוילסע בײנער און פאר־ רןןסטעסער דרןןט. ןןבער מענסשן האבן אוםבאדינגט געװאלס די זשורנאל־ייסטישע ד־זויד-שול־ אױ װארשע (א שסיעס םיםן דירעקטאר פץ דער פוילישער זשירנאליםסישער שול, ם־אם י׳י ערנעסט לונינםהי) שע און געזעלשאםסלעכע אריענסאציע. ס־דארםן אויך םאר אים נישס םרעםד זײן א רײ װיסנשאפטלעכע געביםן, װעלכע זענען ענג צונױפגעבונדן מיט דער אלטעגלעכקײם סון הײנסיקן מןן־ דערנעם לעבן. אזא םין זשורנאליסטישע הויכשול עקםיםטירם אין װארשע. דער דירעקסןןר פון דער שול, דער באװוםטער היסטאריקער און פובליציםס ד׳ר ערנעסט לונינסקי, איז אזוי סרײנטלעך געװעזן אין איבערגעגעבן פאר די לעזעד סון די ,ליט. בלעטערי אין א קורצן געשפרעך װעגן דער אנסשטײונג און צושטאזד פון דער שול. דיר. לונינסקי איז אין די פוילישע קרײזן װי אויך די שילער פון דער זשורנאליםםן הויך־שול באקאנס אלם א באשײ־ דענער װיסנשאפשלער. װען כ׳האב םײנע קאלעגן םון דער שול דערצײלט, אז כ־הןןב בדעה צו מאכן א געשפדעך פאר די .ליט. בלעםער״ מיטן דירעקטאר, האבן זײ מיר פארזיכערט, אז ער װעט םיר אפזאגן. איך האב זיך ןןבער דערויף נישם אפגעשטעלס און דןןך געפרוװם. ם־איז מיר באםת שװער ןןנגעקומען. — כ׳װעל אײך אלץ זאגן, כ־װעל אײך אלץ םון - זןןגס צו םיר דער דירעקטאר — כ־װיל סאקע. אז איר זןןלט עםעם םון םאר אונזער שול אין דער ײדישער געזעלשאפס, ןןבער דערמאנס נישט מײן נאמען, כ־הןןב םײנס רעקלאםע. סיר טרעסן צו צום עצם ענין. די זשורנאליםטן־שול — זןןגס דיר. לונינסקי — איז געגרינרעס אין יאר 1917. זי איז דאן געװעזן םארבונדן םיסן הומאניסטישן סאקולםעם בײם פרײען פױלישן אוניװערםיםעס י צוזאמען םיסן װוקס און דער םארצװײגונג פון דער פרעסע אין אײ• ראפע. שטײגט אויך די צאל פון די זשורנאלים־ טישע הױך־שולן. אין אלע קולטור־לענדער װערן בײ די דארטיקע אוניװערסי־ טעטן געעפנס זשורנאליס־ סישע פאקולטעטן, װי אויך זעלבסטשטענדיקע הויך־ שולן, װעלכע האבן דעם ציל אויםצובילדן פאכמע־ ניש יונגע זשורנאליםטן און צוגרײטן זײ צו זײערע קימעגדיקע בארופן, צו זײער ארבעט אין דער פרעסע. די מאדערנע פיבלי• ציםטיק און זשירנאליסטיק איז װײס שוין פין יענעש צושטאנד, צו װעלכן ס־האט זיך געקאנס נעמען יעדעד אײנער בחור. װעלכעד האט אין זײן לעבן אנגעשריבן עטלעכע לידלעך. די זשורנאליםטיק האט זיך אין די לעצסע יארן אנסװיקלס צו דער מדרגה פון א װיסנ־ שאפטס־געביט, װאס פאדערס ערודיציע, אויסבילדונג און װיסן. דער מאדערנער זשורנאליסט מוז הןןבן אן אלזײםיקע פזןליטי• •דןם ר*ר ערנזסט *ינײסקי