Literarishe bleter · 1927-12-09 · 49 (9.12.1927) · p. Seite 965

לי1?ר*רי#י ול?#ור 49 זא צ96 ד י פ י פ ה ע (* •רזנמוננס) אילי* ערנבררג געהײםן דער 87 רעזערװ־באסאליאן םון דער דײטשער ארמײ. בװישן די םײנס (םרןןװאנסער און םאםעראנער) הןןט זיך געפונען א שטיק עי־ד, װאס םײ די ערשטע, סײ די אנדערע הןןבן עם גערוםן .קײנעמם נישסי*. דןןס שטיק ערד הןןט נישס געהערט נישס בו דעם דײטשן קעניגרײך, נישט בו דער םראנ■ בויזישער רעםובליק און נישם בו דער בעלגישער מלוכה. בע■ אקערט אין דער ברײט און אין דער לענג םיט סארלאזסע ערד־גרובנם, בעברעקלס פון הארפאטן־שיסערײען, געדיכט אנ■ געםילט מיט מענטשישע לעכערדיקע בײנער און פארראםטעסן םעסאל, — איז דער שסיק שטח געװען סײט און קײנעם נישס געהערם. אויף דער יאםקודנער הויס פון דער ערד איז שוין קײן שום לעבעדיקער שפראץ נישט געבליבן, און אין די יולי■ טעג האט די ערד ארויםגעלאזס םון זיך א שװערן נעסטאנק םון םיאוסקײט און בלום. ןןבער פאר א געבענטשטן גןןרטן מיט םרעכטיקע םירות און אויםגעכןןװעטע בלומען האבן נאך םענסשן קײנמןןל אזוי נישס געקעמפט, װי זײ הןןבן געקעמםט פאר ןןט דער גענארטער בעםוילטער םוסטקע. יעדן טןןג הןןס אן אנ■ דערער ארויםגעױיזעט םון דער םראנבויזישער ןןדער דײטשער ערד אויף דער יוםםקע, װןןם האט געהײםן .קײנעמם נישס׳. און םארקנאטן די געלע לײם מיט זײן לויזן. ברוינעם בלוט. אײנ־קע הןןבן געזןןגט, אז םראנקרײך קעמםט סאר דער םרײהײם, אײניקע — אז םראנקרײך װיל םארכאםן װןןם מער קױלן און אײזן. ןןבער ■יער דיובוא, א זעלנער םון 118 םיליטער-טײל, הןןט געקעםםט, װײל עס איז געװען א סלחמה. ביז דער פלחפה זענען געװען װײנסרויבן. און םאמער סלעגט אםם רעגענען, ןןדער אויף די טרויבן*בװײגן זענען ןןנגעםאלן װערעם, האט פיער געקנײטשט זײן שםערן און געשםיסן זײן הוגט םיט א טרוקענעם בװײג. דערפאר ןןבער אין א יןןר םון גערעםעציש םלעגט פיער םארקויםן זײנע װײנטרױבן, אויסםובן זיך אין א הארטן קןןלנער און םארן אין דעם נאענטסטן שטעטל אין א שענק. דןןרם הןןט ער זיך שטארק געפרײט — געקלאיט די דינסם איבעד איר ברײטער הילכיקעד סלײבע, ארײנגעװןןרםן אין דער מאשין בװײ סו, און מיט א בעעםנס מויל זיך בוגעהערט בום פרײלעכן פאפירי. אײנמןןל איז פיער קראנק געװןןרן. בײ אים האט ןןנגעדיסן אן אויער, און דןןס האט אים זײער װײ געטון. בשעת ער איז געװען א קלײנער, הןןט ער ליב געהאס בו סןןרן רײסנדיק אויף א ביג און גנבענען בײ דער מוסער געטריקנסע סײגן. פיער הןןט געהאט א װײב זשאנא און ער הןןט ןןסט םיט גרויס ליבשאםט געדריקט אירע בריםטן, װןןם זענען געװען קײלעכדיק און טונקל-הױסיקד װי װײנסרויבן אין א זוניקן גוטן יןןר. אזוי הןןס געלעבט ייער דובוא. און שיעסער הןןס םראנקרײך גענומען קעמםן סאר םרײהײט, ןןדער םאר קוילן, און ייער איז געװןןרן א זעל• נער םון 118 םיליטער־טײל. םיט ססל טריט װײטער םון ייער דױבוא איז געזעםן יעסער דעבאו. יעםערס לעבן איז נישט געװען ענלעך בו ייערס לעבן, װי קארםןןםל זענען נישט ענלעך בו װײנסרױבן, ןןדער וױ בםון איז נישס ענלעך בו דרום. און פעטערס לעבן איז געװען ןןן א שיעור ענלעך בו ייערס לעבן, װי אלע יירות םון דער ערד, אלע לענדער און אלע לעבנם זענען ענלעך דער שטילםטער שטראל טרןןגט זיך םויזנטער יןןרן פון דער ערד ביז בו די שסערן, אבער דןןס לעבן םון א פענטשן געדויערס נישט לאנג, — גיך, זײער גיך גײען םאר• בײ זײנע קינדער-יארן םיט די שפילערײען, םיס זײן ליבע, ארבעס. קראנקײםן און םױט. עם זענען םאראן סע• לעםקאפן, װןןם פאר• מאגן א גרויםן כח. םאראן דער שכל, םא- ראן אויגן, ןןבער װו נעמס מען א װאג, אויף ןןפבוװעגן דןןם קורבע לעבן סון א םענסשןז אויף אײן װאג• שןןל װןןלט מען באדארםט אװעקלײגן דעם שטילםםן שסראל. רױםען, װעלסן, און אויף דעם אנדערן— דעם אויםגײן, בליען און ןןפשסארבן םון א מענסשישן זוימען. און װער װײםט, אםשר װןןלסן נןןך די םערביק נישטיקע יןןרן איבערגעװױגןז... עס איז געװען א פלחפה. אםןןל, שפעםער. װעט פען זי א נןןםען געבן .גרויםע• ןןדער ״קלײנע״. כדי אונטערבושײדן זי בװישן אנדערע םלחםות, װןןם זענען שוין געװען, ןןדער װעלן נאך זײן. ןןבער סאר די פענסשן, װאס האבן געלעבט אין יענעם יןןר, איז עם געװען פשוט א פלחמה, װי פשוט עם איז די םגפה, װי ישוט עם איז דער טויט. וי1יו *רננורנ עס איז געװען א םלחמה, און אויף א פיבינקן פונקט — א פונקס בװישן פונקטן — נישס װײט םון א קופע שםײנער, װןןם הןןבן םריער געהײסן די שטאט איפר. זענען געזעםן און געלעגן, געגעסן און געשטןןרבן סרעםדע, םון־ערגעץ ןןנגעקו■ םענע םענטשן. םען הןןט זײ גערוסן די 118 מיליםער־טײל םון דער םראנבויזישער ארמײ. די 118 םיליטער־טײל איז בענויפ• געשטעלט געװןןרן אויף דרום, אין פרןןװאנם, און איז באשטא־ נען סון פויערן, גערםנער און פאםסוכער. און די מענטשן, םיט שװארבע, געקרײזלסע הןןר, הןןבן אין משך םון זעקם חדשים געגעסן און געשלןןםן אין די לײמיקע גריבער, און געהאלםן םון דןןרסן אין אײן שיםן. אײנער נןןכן אנדערן ה$בן זײ סארװןןרםן די הענט ארויף און זענען געשטארבן. און אין שטאב איז געװען םארבײכנט, אז די 118 מיליטער־סײל םאר־ טײדיקס די פןןזיביעם בײ דעם שװארבן װאםער. און אנטקעגן זײ אױף א מהלך םון א 500 םריט, זענען נעזעםן אנדערע מענטשן, װןןם הןןבן אויך געשאסן. ןןבער זײערע הןןר זענען נישט געװען געקרײזלם און שװארץ. בלןןנדע אוז העל־אױגיקע, זענען זײ געװען גרעסער און א םך פשוטער םון די גערטנער. גערעדט האבן זײ אויף אן אומסארשםענדלעכער שפראך. זײ^זענען געװען ערד־ארבעסער םון פןןםערן, און הןןבן