Literarishe bleter · 1927-12-09 · 49 (9.12.1927) · p. Seite 963

963 ליזוירוויון גל׳נםער 49 זא שלונמ אשם בריװ צום װארשעװער ליטעראטףפארײן צוליבו טויט פץ ה• ד■ נאמבעדג ליבע חברים1 זײט םיר םוחל, װןןס איך הןב אײך גאלד נישט אזגעענם■ םערט אויף אײער םעלעגראםישער ידיעה װעגן נןןםבערגס סויט. די ידיעה האם םיך אזוי דערשלןןגן, אז איך הןןג נישט געװוםט, װןןס עס טום זיך םיס םיר און נישט געקענס םײנע חושים גו- זאםעננעםען. אץ נןןך דערגו הןןט דער טויט געגרןןבן א םרישן קבר דא בײ אינז םאר אונזער קאלעגע לײזערןןװיםש, םון װע• םענם לויה איך קום נןןר װןןס צוריק. װןןס זןןל איך אײך זןןנן, ליבע חבייםז איך דארף אלײן םרײםט, איר װײסט װויל, װןןם נןןםבערג איז נעױען םאר מיר, װאס םארע םעדים עם הןןבן אונז צוזאםענגעבונדן. םון ערשםן טאג אן> װןןס א־ך בין געקומען קײן װארשע, םון מײן ערשםע באגעגעניש םיט אים בײ םרצן אין הויז—אין ערשטן םאג םון מײן װערן א שרײבער — איז ער מיר געװען נאענטער װי א ברודער, אין די הינגער-יארן הןןם ער געטײלט םיט םיר זײן ברויט און זײן שםוב, און קײנםאל פאיגעסש נישט א םענטש די ^ארן םון בײזאםענריקן הוגגערן. איך קען םיר באין אוםן נאך גאינישט סאישטעלן, אז װען איך װעל צוריקקיםען קײן װארשע, װעל איך אים נישט אנ• טרעסן אין ליטעראשן־םאיײן. םײן ערשטע סראגע װעס זײן: װו איז נןןםבערגו—אזוי װי עם איז געװען תשיד. ירצס גײםס האט אוג^,צוזאטענגעקניפט אויף שםענדיק. איך קען םיר נישט םןןרששעלן, װי אזוי װעט זײן מײן װײטערריק לעבן ןןי אים. און אזוי װי הןןב זיך אויסגעדריקס אין א בריװ צו א םרײנט: ,דאס לעבן װערט שרעקלעך לאנגװײליק און סארקערס: דער טוים װערס אינטערעםאנט. אלץ, װןזם איז דיר געװען נןןענט און ליב—גײט אהיןדזןרס די װןןס בלײבן,זענען נײעאון אופבאקאנם*. און םיר םיען זיך אוױ די א םבאקאנטשאםט צו םארגרעסע• רן צװישן אײנעם און דעם אנדערן. איך רעכן זיך אלײן ארײן אין דער מיט. םײן שולד, םײן שולר — װאס די נײע קיםען פיר םאר אזוי םרעםד—און איך גלײב, אז דןןס אײנע, װןןס קען אונז טרײםטן נאך נאפבערגס כויט—אז מיר זןןלן זיך מיען אײנער דעם אנדערן צו קענען, צו סארשטײן און צו ערן. איך װײם, איך װײס. — םען באדארף נישט זײו אײנםארשטאנדן םיסן אנדערן, םען בא• דארף אויך נישט הןןבן אײן םײנונג װעגן זאכן און ליםעראסור. נאר םארשטײן באדארף מען זיך מיען. באקענען זיך, אכטן זיך און אששר דורך דעם זיך ליבן. אנדערש קומט אויס איבערצולעבן א רעשט לעבן אין אײנזאםקײט און אומםאישטענדעניש. צו װעםען שרײב איך דעם בריװ? און צו װןןס? װײס איך נישט. איך שרײב דעכ בריװ םאר זיך אלײן און שיק אים אפ אײך. װ״ל נאך אלעם-אין אמינוט סון טרױער און סארלאזנקײס הןןב איך דערסילט, אז איר ײדישע שרײבער — צו װאס םאר א קלאסן, שולן, ריכטונגען איר זאלט נישט געהערן — זענט מיר די נאענססע און די אײנציקע, װןןם איך האב אין םײן לעבן. * און זײט מיר םודל. אין אמיניט סון' שװאכקײט— האב איך אויסגעדריקט םײנע געסילן צו אײך. עם איז א טרײסט און א־ך באדארף איצם דעם טרײסט. זײסמיר געזונס און געהארציקט. איך ליב אײך אלע — אזוי װי איר זענט: אײער שלום אש בעלװי, דעם 25*טן נןןװעםבער 1927. פ. ם. צו נןןמבערגס לויה הןןנ איך נישט געקענט קומען (קײנםאל זיך נישט םארגעשטעלט, אז איך װעל נישט זײן דערבײ). אײער טעלעגראםע איז ןןנגעקוםען צו םיר דינססיק ןןװנס. ער טאפט ןן מיט די םינגער דןןס גןןלדן קײםעלע אויף זײן נויך און שפילט זיך א װײלע... ער טראכט: מיםן בױך איז נישט גוס... ער װאקסם... און עס פאסט גןןרנישט םאר א סןןציאליםס... ער זוכט עצות — ןןבער עם העלםס גישט... ער לעבם צו רויק און צו גום און עם םוז װאקםןו... דןןם איז דער פרןןצענם אויסן קאפיטאל — שנזײכלט ער צו זיך אלײן... ןןבער װןןם שרײבס םען םןןרטז אםןןל איז בײ אים געװען אן ארטיקעלע אויף א סןןציא• ליםטישע מזעםע — א שפילכל... עס םלעגט ארויםקוםען םון זיך אלײן... הײנט — עם גײס נישט... עם נויגט רק צום שלןןםן.״ אפנים מען װערט עלםער... די עלטער קומט״ און צוזאםען מיט דער זאטקײט גיםט זי ןןן בלײ אין סוח... עם רירט זיך נישט... ער שרײבט: ,א גרויםער יום־טוב סאר די ארבעטער׳... ארבעטערז — א פוםט װןןרט םאר אים. אםןןל האט ער געםילס א טעם אין דעם װןןרס: ארבעטער — עם האט גערוםן ■ צום קאטף, צו קרבנות... עם הןןס זיך געםילט אזא נאענםקײס.. הײגסז — גןןרנישטז... אז ער זעם דןן גןןרנישט קײן ארבעטער ו װויגען װױנט ער צװישן רײכע און אין זײן אםיס םון זײן סןןציאליססישער צײסונג באגעננט ער זיך אױך נןןר מיט םענטשן ארויםגעארבעםע... אלץ אגענסן פאר דעד צײסונג און םען רעדט םון מאכן צען סויזנט דןןלאר א יאר. םוםצן... םון םעטע אנןןנסן און םען רעדט םון אױטןןםזןבילס... הײזער... ריעל עסםײט און לוםםרײזעם... װעגן סאציאליזס רעדם מען זײער װינציק. און אױב מען רעדט, איז עס נןןר מיט קללות... מען שילט סים םויטע קללות די חברים םון דער צװײטער פארטײ... די קבצניננ די הןןלעדריגעס... און אמןןל רעדט מען אויך פון .אמןןל׳. םען ערינערם זיך, אז אפןןל האם מען געשסורעםם, גע• פירם רעװןןלוציעםו יוגנטלעכע נארישק־יטןו ןןבער נוןןס שרײבט םען דןןך װעגן קארל מארקם ,קאפיסאל׳ז א גרױסער םענטש געװען דער קארל םארקם, א גרויס װערק, דער .קאפיםאל־... ער הןןס אמןןל, מיט םעף,און צװאנ.■ ציק יןןר צוריק, עס געלײענט... געלערנם״,.א שװעסבוך,.זײער א שװער בוך... הײנט װןןלט ער שױ^דןןע-ניןזןז^געקענט לײע• נען..,חײנם לײענט ער רןןשא:ען... עך- תןןש״זײער ליב צו לײענען רןןםאנען!.., אסשר גןןר שיײבן װעגן,קאפיטאל• סון א ײדישן שטאנד• פונקםז זײן רעדאקטןןר הןןט עם ליב... ער זןןגט: די לעזער הןןבן עס ליב... א פארגלײך םון קאסיטאל צו דער תורה... א דרשה ןןבער ןןן א להבדיל... און קארל מארקםן קען מען סאר• גלײבן צו םשה רבנו... אױך ןןן א להבדיל... עם בעט זיך דװקא א להבדיל... ןןבער םאר א סןןציאליםטישער צײטונג סאסט עס נישט... און דער םןןציאליםסישער שךײבער מר. סעטבײן שרײבט: ,קארל םארקםן קען מען נןןר שטעלן אױף אײן ברעט סיס משה רבנו. ,פשה רבנו הןןט געגעבן די ײדן א תורה. קארל מארקם הןןט געגעבן אתורה צו די ארבעסער׳... מר. םעטבײן שרײבט גיך... גיך... ער װיל עס שנעל ןןפםארטיקן... הײנס דארף ער נןןך םןןרן ןןנקוקן א שטיק ערד. אויך איז דןן צו קױםן א םציאה א גרױםן ,גאראדזש׳...*) ,זעכציק יןןר איז געװןןרן זינט קארל מארקם־- א גאראדזש אי׳ז אויך א גוטער אינװעסטםענס... •> ן •יןץ, ויי ססן ת*י• ווױסן1*נ'ין.