Literarishe bleter · 1927-12-09 · 49 (9.12.1927) · p. Seite 962

49 זא לױןרורייז נללוזר 962 ז ע כ צ י ה י א ר ״ה א פ י ט א ל־־י״•) דער ל־יעבעדיקער (ח. גוטםיז) / גױ׳יארק און דער םןןדיאליסטישער שרײבער מר. פעטבײן, סראכט: דאס איז נישם זײן שולד... קארל מארקם איז גערעבם... אומשטענדן... אופשטענדן איגער אלץ... און חוגדעם איז עם טאקע אױך שלעכט גו זײן נישם באזןץ־גט אױף דער עלטער... װןןם׳זשע דען, זיך םארלןןזן אױף דער םײנקײט םון דער פארטײז נײן. ער װיל נישט הןןנן דעם סוף םון זײן חבר. גענאסע אײכענבוים... געװען א בארים■ טער סאזייאליםט. און איבט שטארבס ער אויף דער עלטער פון הונגער, און די פארטײ האט אים אין דער ערר... נײן, ער װעט זיך נישט ברענגען זיו אזא לאגע... ער איז נישט אזא נארז מר. פעטבײן דערמאנט זיך און שמײכלם: נעכטן, אויפן מיסינג סון די לענדלארדם, האט ער גע■ האט אזא מין שפאס.• עם קומם צו אים צו א רײכער לענדלןןרד, א םאלון־קיפער•) און פרעגט אים: — איז עס אמת, מר. פעטבײן, אז דער חילוק צװישן מיר און אײך איז, װאס איך קאלעקס••) רענט א טאג נןןכן ערשטן, און איר א םאג סארן ערשטןז דער רײכער לענדלןןרד הןןס געלאכט און געקלאפט אים איבער דער פלײצע: — .ןןלרײם ױ א גוד םןןשעליםם. בעליװ םיז׳ און ער אלײן האט אױך מיסגעלאכס... , ןןבער צי װןןס טױג דןןס סראכטןז איצט י םוז ער דןןך שרײבן אן ארטיקל װעגן ,קאפיטאל•. און װאס שרײבט מעןז עס װילט זיך אים נישט קװא■ טשען די אלטע פליצהז... אודאי קארל מארקם איז א גרויסער לערער... אבער אמעריקע איז נאך א גרעסערער לערער — סראכט ער. ,קאפיטאל׳ — יא... ער הןןט ןןפגעשפןןרס א קאפיטאל פאר זיך... ער איז נישס ארעם... אםשר<ײך... א חוץ די עט• לעכע הײזער, האס ער נןןך אביםעלע געלט אק װערט• פאפירן אױך... װערט־פאפירן — ,פער װערס•״. קארל טארקס איז גע■ רעכט: ״כער װערט• איז אגרױםע לערע, און ער, םר. פעס■ בײן, זוכט טאקע צו םארװענדן זײן קאפיטאל אין עםקים םון מער־װערט... כא! כאו... ער שמײכלט צו זיך אלײן פון זײן אײנסאל. װאם איז ער פאר א סאציאליסםז —אמאל איז ער יןן געװען... אמאל האט ער געהונגערט... געשריבן פראקלאמאציעס... זײ אלײן געטײלט, געכאפט קלעפ סון דער פןןליצײ... אסילו א א סןןר מןןל געזעםן אויך... אמאל איז ער געװען א אידעאליםם און געגלויבט... ןןבער הײנט? ער װויגט אין א רײכער געננט... אים פעלט גארנישט... ער קוםט בלױז ארונטער אויף דער ןןרעםער איםט סײד שרײבן םןןציאליזם... װײל דןןס באצןןלט זיך... צו די הײזער און די װערס־פאפירן שאדט נישט אשםענדיקער אײנקונפס... ער קריגט גאנץ םײן באצןןלם םון זײן צײסונג... סאציאליזס איז אױך נישט קײן שלעכס געשעפט... א קנײטש באװײזט זיך אױף זײן נאך גלאסן שטערן... •) ן *זנקזר. י. •*) *וײיז• דער באקאנסער םןןציאליםטישער שרײבער םעטבײן זיצט בײ זײן שרײבסיש. אין רעדאקציע איז שסיל, און ער דארף הײנט שרײבן אן ארטיקל לכבוד דעם זעכציק־יןןריקן יובילײ םון קארל מארקס ,קאפיםאל״. אזוי סארלאנגט דער רעדאקטאר. אים נױגט צו דרימלען. ער הזןט הײגט געגעסן א צו־ םעסן מיטאג. צי װאםז װןןם״שרײבס מעןז ,קאפיטאל׳ — א גרוים בוך, אודאי... א בוך, װאס הןןם געמאכס א װעלם איבערקערעניש, װער װײםט עס נישט —אבער דןןם אלץ איז שוין געזןןנט געװארן םון אים און פון אנדערע פיל מןןל... זאל ער עם זןןגן נאכאמאלז עס װילס זיך אזוי נישט... א שװערע ארבעט, דאס שרײבן סאציאליסטישע ארטיקלען הײנטיקע צײטן... א הארבע םעמע... נישט גוט צו זײן א םןןציאליםםישער .װעטעראן׳. זײנע קןןלעגן אין רעדאקציע איז אםך בעסער: זײ קענען שרײבן אױף לעבעדיקע טעםעם... ס׳איז גרינג א פחיד.! אבער ער טאר עס נישט שרײבן... ער מוז צושטעלן םןןציאליזם. רעדן שסענדיק װעגן קלאסן-קאמף... און פלוצלינג םאלט אים אײן: — און צו װאם סאר א קלאס באלאנגט ער, מר. םעס־ בײן אלײןז םןןדנע... די װעלט האלט אים פאר א סאציאליםט, םון די עלטע־ רע סאציאליססן — און ערז... א שפײכל האט דורכגעצוקט זײן אויבערשטע ליפ. אס נישט לאנג איז ער געװען אויף א מיטינג פון לענד־ לןןרדס•) םען הןןש אים גערוסן װעגן דעם, װאס די שטאס װיל בויען ביליקע הײזער... דאס איז נישט גוט פאר די לענד• לןןרדס... און מען דארף זען עפעם םון... פראטעסטירן... נישס דערלאזן... װי קומס ער אהער־ז —ער הןןס אויך עטלעכע הײזער... נישט גאר פון די גרויסע, אבער ער נעמט דירה-געלט... און פינקטלעך אױך... בײ אים פוז מען צאלן פינקסלעך... אט איצט האס ער אפילו אן עםק מיט א שכן, װאס ער האלט בײם ארויםזעצן פאר נישט צאלן פינקטלעך. איז הײםט עם. אז זײן קלאס איז דער לענדלארד־קלאסז — חס וחלילד,!... װי קוםט א סאציאליסס צו אזא קלאםז אבער ער האט דןןך סארט הײזער און נעמט דןןך םןןרט דירה־געלט און פינקטלעך אויך... דערהויפט פינקטלעךז — איז עס נישט זײן שולד און אודאי נישט די שולד םון םאציאליזס, נןןר די שולד פון אמעריקע... אםעריקע איז אין אלץ שולדיק... דא מח םען שפןןרן געלט... אפארפלוכטע מדינהן אלע װילן דןן זײן רײך און אז מען האט נעלט קען מען דאך דאס געלט נישט האלטן גלאט אזוי, װי א פויער אין א קריגל, םען מוז עס אין עפעס ארײנ־ יײגן, עס זאל טראגן — נו, האט םען אים געראסן צו ,אינ■ װעסטן• אין ה־יזער... •) סיי *יך חיםןי*סקן ,סיזים *ין ר*ססס*, ײ*ם י*ד*יינם *ינניכן *ין 1ןי?)נ ,*חיססי״ (װ>רע*). ••) ח1יז־*יננס'**ר.