Literarishe bleter · 1927-12-09 · 49 (9.12.1927) · p. Seite 957

957 ליסןרןוױן נ ל ז ס ן ר 49 זא שירןןך- (רעדאקטןןר נחום שםיף). מען הוןט זיך נןןך בדארםט גענױ אישםעלן אויף די גרױסע אויסטוען און דערגרײכונגען סון דעם ײדישן טעאטער אין ראטנםארבאנד. װי באקאנט, זענען דןןרט איזנט דןן םיר ײדישע טעאסערן, װןןם װערן ברײט םיט דער םולער האנם געשסיבם דורך דער מלוכה. אין מןןםקװע, מינםק כארקןןװ און לעבסנס אױך אין אדעס װערס אין די טעאטערן געסירם אן אינסערעםאנטע ארבעט. באזונדערס איז װיכםיק, װאס בו דער םצענישער ארבעם זענען בוגעגויגן געװןןרן מוזיקער, םןןלער און שריסטשטעלער, װעלכע ארבעםן מיט, זענען שותםים בו דעם שאסן. ןןפגושטעלן זיך אויםסירלעך אױף די אלע װיכ• טיקסטע אויםטוען אין דארטיקן ײדישן טעאסער־לעבן. װןןלט װײט םארסירס,—מיר װעלן עם לןןזן אויף אן אנדערש םןןל. דאם קערנדל א ביזגריםינג דעם לאדזשער ,אררמ״ איך װיל דןן נישט שרײבן קײן רעבענזיע. ס׳איז נישט מײן פאך. איך װיל דןן בלויז באגריםן א גרופע ערלעכע און מוטיקע קעמםער סאר אזא .װײםע• זאך, װי ײדישע קונסס. ײדיש טעאטער... איך בין צוםעליק געװען אין לאדזש און צוםעליק גע־ גאנגען זען די לןןדזשער קלײן-קונםט־בינע .אררט•״. םארבראכט א שײנעם ןןװנט און אװעקגעגאנגען א הײם אן איבערראשטער. א װונדער: אן אײן פראסעסיןןנעלן אקסיןןר, ןןן דעם זןןגענאנסן, םון זיך אלײן געבענסשטן, רעזשיסןןר, אן אלע םסעביאליסטן, ןןן דןןקסוירים אםילו. במעט אנןןנים, שטילערהײט איז עסעם געי שאסן געװןןרן. א ײדיש װינקל, א בשםימדיקער רײנער טעאכערל. איך װעל דא נישט אנרופן קײן נעמען, ס׳איז נישט נויטיק. אין דער גאנגער געבײדע םילט זיך דער קאלעקסיװ, דער אנםאמבל. דער םלײס פון יעדן אײנעם און אלעםען זױזאמען. דער דיכסער, דער מןןלער, דער מוזיקער און דער אקסיןןר. זײ זענען אלע גוזאמען םארקײטלט און קאנען ניסס געםײלט װערן. װןןס הןןב איך דןןרט געזעןז א ליד םון א ײדישן דיכטער, א םאלקם׳ליד און א לײכטן הומאריםםישן םעליעטןןן, אבער יעדע זאך איז ארטיסטיש בו• געפאםט און םלײסיק צוגעגרײט סון דעם אולטדא מאדער■ ניםטישן .מארש• ביז דער ,מוזינקע אױסגעגעבך. םון װעלרער עם בלײבט דרײ סערסל רעאליזם. םון יעדן נומער םילס זיך. אז מיר האבן גו טון םיט מענסשן, װעלכע מײנען דןןס ערנסט, מיט םענטשן װעלכע װײסן, װאס זײ װילן... איך װײם נישט. װי לאנג אזא געבענטשטער װינקעלע װעט זיך האלטןז אונזער געזעלשאםט מיט איר טעספער גלײכ• גילטיקײס בו יעדער מסירת-נםשדיקן פרוװ דערשסיקם אלץ. װןןם רײםט זיך צו שײן לעבן. אבער די לאדזשער האבן מיר געװיזן, אז דןןם קערנדל איז םאראן, עם ליגט םארדעקט און פארשטױבס. בײ א ביסל ארבעט ױערט עם באםרײט און עם נעמט בליען און װאקסן. איך בין אויך זיכער, אז עס װעלן קומען אנדערע און ברײטער שרײבן װעגן ,אררט״. איך האב סשוט נישט די טערמינאלןןניע םון א טעאטער׳קריטיקער. איך הןןב בלויז א הײםן דאנק םאר אײך... א .נראװןן• םוין א *ושױער. ז• סעגןןלאװיטש טיקע באװןןרנונגען און ןןפגרענצונגען הןןס םען אײניקע װערק סון ןןט די שרײבער אױםנענוםען און צוגענוםען צו זיך. דא הןןבן צײטנװײז געגאלטן געשיכטלעכע פערםפעקסיװ און מער ןןביעקטיװע ןןפשאצונג (בנוגע צו פרצן הןןבן דערנאך אײניקע קריםיקער ןןנגענוםען א נײע שטארק־נעגאטיװע װענדונגז) ןןבער ןןט די אויססאםונג (מיס די אלע באװןןרעניש;) איז נישם גע• װען גילטיק םאר די אלע לעבעדיקע ײדישע קינסטלער, עלסע• רע און ױנגערע, װןןם לעבן און שאםן אויסער ראסנסארבאנד. די םענדענץ איז געװען זײ אלע. זײ מיט זײערע װערק, צו דערנידעריקן, אפצולײקענען און אזוי-ארום דערסירן די גאנצע ײדישע ליסעראטור אויסער די סאװיעטישע צום תהום םון אונ• טערגאנג-םארםאלן, הײםם עס, עם איז אומעסום לאחר־יאוש און קײנע םיטלען װעלן שוין נישט העלםן... און םיט זײער גאנצער שטרענגקײט און שטארק׳קריטי• שער באציונג צו די .סרעמדע• ײדישע קינםטלער, צו די אלע ײדישע .בורזשואזע• שרײבער פון אנדערע לענדער, האט מען נישט געקארגט קײן לויב־געזאנגען פאר די אײגענע דיכטער און קינססלער, און אין יעדן װערק געזען א ן א נ ז א ג און אין יעדן שרײבער אנגעטאפט םעםסע טריט. האס נןןך צוריק םיט עסלעכע יאר פארזיכערט י. דאברושין, אז .א צענדליק נײע, אקזןרשט־געקומענע ליסערארישע נעםען, זענען שױן םארסלאנצט אין דער ליטעראסור. פארסלאנצט אויף זיכערן װײםערן װוקס, םארםלאנצס אויף נישט־ארויםצורײסן, םיט צוזאג אויף רײםן, מיט בשורה אויף פרוכטבארקײט•. ןןס דןןם ,כיבודיםי׳טײלן האט אםילו ם. ליטװאקאװן אויפגערעגס און ער האט עם אמאל שארף געטאדלס אין ,עםעס׳: .װײל םאלע װןןם עם איז זיך דןןרט געזעםן דןןברו־ שין און געסײלס חנוכה־געלט די .קינדערלעך״־שרײבער, שענ■ קנדיק יעדן אן ןןפגעריבענע מטבע םיט אן אײגענער געמאכ• טער אויםשריפט .אקטאבער-ליסעראטור*. די אײנציקע מאס איז געװען — צי איז דער קינסטלער ד א אדער ד א ר ט, צי ער א משלנודיקער ןןדער נישכ. הןןט דעריבער די באצױנג בנוגע צו ד. בערגעלםאן, דער נסתר, פרץ מרקיש, דוד האפשסײן, ל. קװיטקא און אויך ה. לײװיק, ברוך גלאזמאן, און אברהם רײזען גלײך און האםטיק זיך געביטן. איז מען מיס דער גאנצער צען-יןןריקער ארבעט און מיט צענדליקער װערק גלײך געפסלט;ןדער געכשרט גע• װןןרן... .כי הנה כחוסר ביד הױצר•״. אנער נישט געקוקט אױף דער באזונדערער טענדענ- ציעזקײס םון דער דארםיקער ײדישער קריטיק, זענען אײניקע אירע סינטעסישע סך-הכלען, אײניקע אירע סכעמאטישע םאר• אלגעםײנונגען בלי םםק אינסערעםאנט און מ דארף זיך צו זײ צוצוהערן. די ײדישע ליטעראטור איז גענומען םון א נײעם קוק־װינקל, ד איז באהאנדלס מיט א נײער עטיש־עסטעטישער באגרינדונג. און אויב מיר װעלן אװעקגעבן העלםט דער ,גאב סון דער צײט•. װעלן בלײבן א רײ אינטעדעםאנטע געדאנקען, אײניקע .דברים של טעם•. עם דארף דןן באזונדער דערמאנט װערן: דער רײכער היםסןןריש־פילןןלאגישער זאמלבוך ,צײטשריפס*, ארויםנעגעבן דורך דער מינסקער אינװײסקולט, די ערנסטע ארבעט װעגן א. גןןלדפאדן סון נ. אױסלענדער און או. םינקעל, די אײניקע אינסערעםאנטע ארבעטן פון יונגן ליטעראטור־םארשער א. גור• שטײן (איבער א. גןןלדםאדן, י. ל. פרץ) און א רײ ארבעטן אױף שפראך־סןןרשונג פון מ. זארעצקי, מ. װײנגער א. א. לעצטנם הןןט אויך אנגעהויבן צו דערשײנען אין קיעװ א זשורנאל ,סאר פראקסיש ײדיש שפראכװיםן״ — .די ײדישע