Literarishe bleter · 1927-12-02 · 48 (2.12.1927) · p. Seite 949

940 ליטערארישע בלעטער 40 ז4ן וועלט־כראביל ס * באקאגםער ענגלישער םארלאג, װעס גיט ןןרוים אין ענגליש די געסםע װערק ם.ץ דער װעלס־ייטעראסור, האס איצס ארויםגעגעבן א זאםלוגג פון פרעעס װערק אין ענגלישער איבערזעגונג. ס די םארװאלםוגג םון דער ,שילער• שםיםונג־ אין װײםאר הןןם ארויםגעלאזט אן אויםחף קעגן דער בו גרױסער באל איבערועבונגען םון םרעםדע ביכער. דאס ברעגגס גרויסע שאדנס דער הײםישער ,םראדוקביע־. דער אויפרוף װןןרנם סאר דעם רעזולםאס םון אזא .איבערזעבונגס• פבול־. ס די אינםערנאגיןןנאלע פרעסע־אויס• שםעלוננ, װאס װעס אין צוקונםסיקן יןןר םארקופען אין קעלן, הןןם באשםיפם א קאנקורם או-ף א עיעסע, װאס װעס אין א םארם םון א סקעסש ןןבער אויך זאכ• לעך סןןרשסעלן די גײםםיקע ארבעם םון א םארלאג און צײטונגם־רעדאקציע. די סעםע הײסם: ,א שעה סןןג־צײטונג״. די פריזן םאר די דרײ בעססע זאכן באסרעםן: 2500, ססס2 און 1500 דײסשע םארק. ס חעגן םראנץ װערםלס (א ײד) נײע באנד דערצײלוגגען שרײבס װילי האס, אז עם איז .דאם װונדערלעכםסע דײםשע דערצײלונגס־בוך זינס א לאנגער צײם. עס געהערם צו די ביכער, װןןס זענען אין זײער צןןל זײער קלײן. און װעלכע םיקןןן אין דער אפתן נישם םארסרעסן כיס אנדע• רע ביכער. דןןס איז א בוך פון עלעםענ• םארן גלויבן און עלעםענםארן בחד. װער• פלס גלױבנס*װעלם — םאר װעלכער ער באגײסכערס זיך װי א דאסכאיעװםקי אדער ססרינדבערג — ליגם זייער װ״ם םאר דעם קריססנסים, און דער סונקלקײם םון דער צײס. עם איז א גלויבן, װעלכן מיר געפי נען הײנט נןןר אלס אבערגלױבן ןןדעד אלס א גלויבן םון א פעשר.: דער אוראל• סער פחד םאר די עלעםענסן. םארשסע• לוגגען םון דעם פריםיםיװן םענםשן, םון דער םאנישער קראפט םון אלע קערפער, אלע קלאנגען, אלע גערוכן, אלע בילדער, אלע װערסער, װעלכע קןןנען סרײ װילדע• װען, ןןדער װעלכעם׳קןןן אױך פחרים זײן. אש די פןןרשםעלוגגען וויגן אויס, װי װאפ• פירן, אונזער איך, רײםן אונז םונאנדער און צעסרןןגן אונז פים די אוראנישע װינםן־... אויך דאס יןןרהונדערט םון דער סרוי. די רײן-מענלעכע ציװיליזאציע אױ אונםער• געגאנגען. די םרױ דארף געבן דעם םןןן, דאס הײסס גישם, אז םיר שליסן אוים דעם פאן סון אונזערע סארזאםלונגען. אבער מים דעם קרײץ־צוג םון דעם איבעראידע• אלי ם פירן ןןן די סרויען. דער רײנער גײסט איז באזיגם געװארן. די הילף װעס קומען םונס הארצן. ״אבער נישם םון א װילד, לײדנשאםםלעכן האוץ. נײערם םון א הארץ, װאס איז באםריכפערם מיס א אידעע, פון א איבעראידעאליםטיש הארץ. אין דעם געראננל םון גײסט—הארץ שסעלט זיך דער איבעראידעאליזם אויף דער זײם םונם הארץ־. דער םאניםעםס םרעם ארוים קעגן לאנגע הןןר, לאנגע רעק, גרויסע הוטן, קארל םארקס, אסעיזם און מאסער• יאליזם. ס די ביבל-געזעלשאםט אין ענגלאנד האס אין 1926 םארשפרײם די ביבל: אין כינע ססס.4,142 עקי. אין אײרןןפע ססס.1,500, אין אינדיען 0 0 869.0, אין אס• ריקע 000 436, אין קאנאדע ססס.412 עקזעםפלארן. ס אײנע סון די לעניננראדער םילם- סאבריקן ארבעס איצט איבער א םילם סון דאספא-עװסקיס ״ברידער קאראכאזןןװ*. ס אין דער םערקישער ליםעראסור קוםס איצט פאר א שטיקל װידערא יםלעבן. זי דערנענכערט זיך אלץ פער צו דער איירןןפעישער קולםזר. עס םילן זיך דןןרט די א״נ£ל.-םן פון די אײרןןפעישע שרײבער. אײנער םין די באדײסנד׳קע סערקישע שרײבער איז ה לי דעזיא. זײן הויפם. זשאנר זענען קלײנע פס־כאלןןגישע נאװעלן, אין װעלכע ער פאים דןןס לעבן סונם םער- קישן פראלעטאריאם ער שרײבם אויך רןןםאנען״ םונם לעבן סון דער אריסטא• קראטיע. דער צװײםער שרײבער איז הי• סעין ראםי, װעלכער פןןלט סאטיריש דןןס לעבן סון די סארברעכער אין קאנםסאנ• סינןןפאל. דער בעםסער ראםאן;ןבער סון דער לעצשער צײם איז יאקןןב קאדריכס ״דער סןןטער סונם ליכם*. ס דער םילם .דער קעניג פון די קע• ניגן־, װעגן װעלכן םיר האבן פןןריקע װןןך געשריבן, אױ פארבןןסן דורך דער פוילישער צענװר. די םיבה דערםון איז דןןם, װןןס דאס לעבן םון קריסםוםן װערם דארט םארגעשסעלט צו סרןןזאיזיש. וף ךףךלללךיך מיט ארםיקלען איבער אקםועלע ליםעראםור און קולםור-םראגן 1 לידער. נןןװעלן. ןןריגיגעלע און איבערנעזעצםע, טעאסער־און . ... ביכעסרעצענזיעס, בילדער, ײדישע און װעלם־כרןןניק, — בײ דער באםײליקונג םין די ןןנגעזעענםטע ײדישע שרײנער. 52* ךיךך^ןךף סון דעם בארימםסן רןןםאניםט קנום האמסון. די בעסםע װערק " ״■ םון דעם נןןרװעגישן דיכסער, װעלכע זענען אין ײדיש נ$ך ■ =^נישסןן. םונםנײ איבערגעזעצס און שײן ארױםגעגענן. װעלן אלע אנןנענטן סון די ״ליס. נלעסער* אויף 1928 יינקטלעך נאקוווען. ס םיםװאך, דעם 23 נאװעפבער, איז פון א הארץ-שלאג געשסארבןדער בארים• םער ראפאניםס סםאניסלאװ פזשיבישעװסקי. פזשיבישעװםקי איז געבוירן 1868 אין לא• װעיןן, נעבן אינאװראצלאװ, ער האם גע• ענדיקט גיםנאזיע אין םארן. דערנאך שכו• דירם אין בערלין,׳ װו עם זענען אױך אנ• געשריבן זײנע ערשםע ליםערארישע שא• פונגען. תחילת האש ער געשריבן דײסש. שפעסער הןןס ער אלײן איבעתעצט זײנע זאכן אויף פױליש. אין יןןר 898ז קופט פזשיבישעװםקי קײן קרןןקע, װו ער האט ןןנגעהויבן ארױםגעבן די ליםערארישע צײסשריסש .זשיציע-. װןןס איז געװען םפש א רעװאלוציע אין דער פוילישער קולסור. ארום דער צײסשריפס האבן זיך גרופירט פזשיבישעװסקיס אנהענגער פזשעםפיצקי (םיריאם), טעםמאיער, רידעל, א. א -- די ריכסונג םון דער צײםשריםם און םין פזשיבישעװםקיס שאםן סון יענער צײש װערם כאראקטערױירס םיטן נןןםען ״שםוקא דלא שםוקי״ (.קונסס צוליב קונסט), ער הןןם בביװן אפגעװארםן יעדע סענדענץ. אין יענערצײם, װען ס׳רוב פוילישע שרײבער ד,ץם באפים;יך םיט זײער םעדער צו דערהאלטן דעם פױלישן גײסס בײם פוילישן םןןלק, איז פושיבי• שעװסקיס שיםה באטראכש געװארן, װי א פין נאציןןנאלער סארראם. די צאל װערק טין פישיבישעװםקין אױ גענוג נרױס. צו די ערשסע שאםונגען געהערט א אפהאנד• לו.ג װעגן ניםשע אין שאפענען, ״װיגיליען־ א. א. צו זײנע ששארקסםע זאכן געהערן .האםא סאפיענס*, ״קינדערםון שכן־, ״די אײביקע לענענדע־ ״קינדער םון דער ערד״, ״דער ששארקער פעגטש־. לעצםנס איז עישינען דער ׳ערשטער באנד סון זײנע זכרונות. ס גערהארר האופםמאן הןןם איצם גע• סײערס זײן 65-סםן געבוירן-טןןג. אין אן ארםיקל װעגן ג. הויפשםאן שרײבט .די ליםערארישע װעלם־ צװישן אנדערן: ״ג. האוםסםאן הןןטגעהאש, װי יעדער גרויסער זשעני, אין יעדן עםאפ םון זײן לענן פער• יןןדן פון שװאכקײט. ער הןןט זיך תםיד געריסן צו גרויסע םעשים. םיר האבן אים ליב און םיר שעצן אים. זײן גײ זײער גרוים עפיש װערק ״טיל עולענשפיגל־ איז {)קןןרשט דערשינען. אפשר איז עם די דערםולונג םון אונזערע גרױסע דערװאר- סונגען. און אויב נישט — פיר הןןבן גע• דולד, פיר קןןנען װארטן, נישס םארלירנ. דיק אונזער גלױבן אין אים. ןןט דןןס חןןבן םיר צו זןןגן צו זײן גענוירן־םזןג״. ס אין פא־יז א־ז אנטשטאנען א קלוב םון ״איבעראידעאליסשן*(א גרופע איבעררע• אליסםן־ עקזיםםירם שױן דןןרט םון לאגג). דער ןןנםירער איז דער בא• קאנסער רןןשאנען־שרײבער זשןןסעףידעל• טײל. א*ן דעם םאניפעםס םון דער נײער ליםערארישער גרופע, װערטצװישן אנדערן געזןןגס: ״אונזער יןןרהונדערט איז דןןס יןןרהונדערט פון דער ױגגס. עם איז ןןנער