Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 926

926 ליםערארישע נלזסןו וועלט־כראביל. ס א װינער שילם־פאגריק גרײט , אידט גו אשילם שונם לעבן םון סאקןן און װאג• זעטי. ס אן איטאליענישער דיפלןןםאט הןןט באששיםש 100.01,0 ליר שארן בעסטן בוך ״םוכאליניס א םאדיען׳. ס אין דײםשלאנד זענען שטארק אנגע• נופען ק-לםור-פילםען. איגס הןןס דער״אינ• יםים ט םאר ק.ידט.-ר שארשונג ארויסגעלאזט א שילם .שאגנדע הענס״. דער שילם שטעלם םאר אנאנגע רײ קינם.לער ןםןן• לער׳ סקזלפבןןר( א. אנד.) װי זײ שאםן זײערע װערק. אזוי זעם םען 1. ב. װי דער אלטיםשקער פאקם ליבערםאן נעםט זיך 1.-ם פאלן, זײנע מאניערן, געװױנהײםן א.-ן דאן זײן ארגעס. דער אינםםיםוסגרײט צו א גאנגע רײ םילמען. ס דער גרויסער היםםןןרישער פו־לישער םילם ,הוראגאן׳ (וער אויפשטאנד 1863), רעאדיזירט דורך דעם װינער רע,שיםער לײסעס (א ײד), איז שוין בפעם פארענ• דיקס. אין יאנואד װעס דער םילם באװיזן װערן אין װארשע. אין פילם באסײליקן זיך ןןנגעזעענע אויסלענדישע און אינלענדישע ארטיסםן. ם.-ן די היגע באםײליקן זיך אין םילם יןןנאס סורקןןװ, פון די פוילישע — א. זעלװעראװיכש, סאװאן א. אנד. װי ם זןןגט װעםידער םילם זײן א װיכטיקע דערשײנונג אין דער פוילישער פראדוקביע. יא:אס טורקאװ שפילט די ראלע פון א ײדישן קיעםשמער, װאם העלפט די ״פיאםע שניקעס׳. ס װעגן סעםיק ב. דע פילם נײעםסן פילם א נ. ״דער קעניג םון די קעניגן׳ גיט פען איבער, אז ער אנסהאלט אנסי• סעפיםישע םענדענבן. קעגן דעם אנסיסע• םיסיזם םון דעם םילם זענען שוין ארוים• געסרעסן פים ארםיקלען אײניקע ײדישע שרײבער םיט ארטיקלען. די עננלישע געא זור האט גוליב דעם םארבאסן ארײנגופירן דעם פילם קײן ענגלאנד. אץ דעם םילם שפ־לן בײדע שילדקרויםס (דערפאשער און זון). דער שילם װעט אינגיכן געבראכט װערן קײן פוילן. ס די קאםעדיע םון פיליפ דונינג און זשארזש אבאט ״ברןןדװײ*, װןןס האט גע־ האס א גרויםן ערםןןלג אץ אפעריקע, װערס איצט םארםילפט. םאר דעם רעכם צו םאר• םילםען די קאםעדיע הןןס די םילם׳געזעל• שאםש ,אוניװיערםאל פיקסשור קארפארײשו׳ אויסגעצאלס די םחברים ססס,225 דןןלאר. ס בלאסקא איבאנעס שרײבס איצט א פאציפיםטישן ראמאן. צוליב דעם איז ער אריבערגעפאוץ קײן גענף, צו זאפלען דןןיס פאשעריאל. איבאנעס, װןןס איז, װי באװוסס, םארסריבן שון זײן פאטערלאנד (שפאניען) פירט אן פים דער רעװאלוציןן• גערער סעסיקײט קעגן שפאנישן דיקסאשאר. ס אץ צוזאמענהאננ פיס עםיל זאלאס םינף און צװאנציק יאריקן יאיצײם זענען אין דער ײדישער פרעסע געװען געדרוקס ארסיקלען װעגן זאלא אין ז״ן שאפן, וױ אױך זײן באציוגג צו ײדן. ,* אפילו צום נאםען באראיא האט פען זיך גענוםען, װעלנדיק אים ארויספירן םון ײדישן ״ברוך׳. זײן געשפרזך ענדיקט בא• ראיא םאלגנריק: װעגן ײרן און םעםיטיזם האב איך צוגעגרײט א גאנצן בוך. אבער עם װעט גארנישס דערפון ארויס, ס׳איז צו שװער... קײן ש ם םענםש קאן זיך נישם םונאנדערקלויבן גיוישן.אט די באגריפן. ס װי עם װײום זיך ארויס, װערן איצש אםפײםטן לירישע נעדיכםן געדרוקט אין טשזנכא־סלאײאקײ. יעדן חודש ערשײנען דארט נײע לירער-ביכער. יונגע שרײבער פון א פאר און״צװאנגיק יאר האבן דאיט שוין אפגעדרוקט א רײ בעגדער םיט ״גע. דיכט;. די ביכער װערן נישס נאר געדרוקט, נאך אויך פאיקויםש און געלײענס. אפילו דײסשלאנד ששײט אין דעם פרט א נסער טשעראשלאױאקײ. ס די פולע אויםגאבע פין ד׳אנונציאס װערק נעםט אן א סענסאציאנעלן כאראק• סער. א נעװײנלעכזר באנד םין דער אויס• גאבע װעט קאםטו 50ז ליר, פין א בעסע• רער אויםגאבע 450 ליר, פון דער לוקסוס• א יםגאבע 00ו>.8 ליר די אויםגאבע װעט אנטהאלםן אזעלכע גאנגע 80 בענדער. ס סשארל טשאפלין האש שוין ענדלעך דורכנעפירט זײן גט פיטן װײב, און קערט זיך אים צו״יק צים פילם, װי פ׳שםועסש, זאל ער אריבערפארן קײן אימאליען און דארט פונסנײ אנהײבן זײן ארבעט. ס װעגן פוילישן דיכשער יערזשי בראין האש מען א־בע־גענעבן, אז ער איז אראפ• געפאלן פון די טאטרעס און נעהרגעט גע־ װארן. װי ם־װײוס ויך אבער אלוים, אױ עס א ליגן. ם׳האט עס אױםגעטראכם, װי אײ• ניקע זאנן, גוליב רעקלאפע פאר זײנע סצענארןל װאם ער זאל האבן דא נישט לא:ג אנגעשריבן. ס אין ענגלאנד טרעט פען איצט צו אויפגופירן אין א פילם דעם באקאנטן ראפאן סון באלעםלאװ פ־ום .פרעה׳. אין דײטשלאנד פירט םען איצט אויף זאפאלס• קאס ״פזשעדפיעקלע׳. (אן אנדערע זאך םון דער שרײבערץ האש םען שוץ אוים. געםירט אין פוילן ״זן'טשעם שיען ניע מוװי״). ס םיר האבן שוין געשריבן, אז װענן לינדבערגן זענען שוין דערשינען פיל בי• כער, געדיכטן, אשילו שױן אםילם. חוץ דעם אלעפען האט לינדבערג שוין אלײן אויך ארויםגעלאזט א באשרײבונג םון זײן לופם־פלי. םאר א נןןר קורצע צײס האש לינדבערג םאר דעם בוך אפנעלײזט 2 מי• ליאן דןןלאר. איצט האט מען ױך געניפען צום איבערזעצן דןןם בוך אויף פארשידענע שפראכן, דערונסער אויך אויף פייליש. װענן לינדבערגן שרײבט דער םראנצויזישער דראפאטורג סאשא גיסרי אפיעםע. ס גוםטאװ פײרינג (דער פחבר םון ״גולם׳), װאס פארנעפם זיך לעצטנם פיט ספיריטיסטישע עקספעריםענטן, האס איצס ארױסגעגעבן װעגן דעם אגאנץ בוך. ס נאשפריד-קעלער-פריז אין ציריך אץ דער הײך פון 6000 סראנק האט באקומען דער שװײצארישער דיכםער צ. ם. ראפוז. ראםוז שרײבס פראנצויזיש, ביז איצם האש ער ארויסנעגעבן א 30 ביכער, דאך איז ער װײניק באקאנש דעם ברײסן עולם רא- םוז װאיט געבליבן איםבאקאנט, װען נישס זײן פ־ײ.ד הענרי פולאװ. װאס האש פאר• איא־ן ארויסגעגעבן א בוך געװידםעט רא• ם-זן. אץ דעם בוך זע:ען צענױפגעזאםלם גע־יןןרן די פײניננען סון די גרעסטע אײ• ראפעישער שרײבער װעגן ראםוזן. ס בע־נארד שאו הןןס םארקויםש א לאנראנער בוכהזנדלער אלע ביכער, װאם ער האש אין די לעצשע יא־ן באקוםען םון פארשײדענע שרײבער שין^גאר דער װעלס. די ביכער זעגען צו־םײםש םיט װידפוננען סאי שאוען. ס אץ לאנדאן זענען איצט דערשינען די זכרונות סין א 73 יעריקן גאסן-הענד• לער אלוײיוס הארן. דאש בוך איו אר.־יס• גענעבן נעװארן דורך א אנגעזעענע סמי עסהעדרעדא לואיס; צ ם בוך דיאס אגגע■ שריבן א הקדבה דער גרויסער ענגלישער שרײבער נאלם־־ארטי. םיש האר• נען האט זיך םאדאם לואיס באקענט צוסע• ליק א־ן זי האס אים געדאשן א:צושרײבן זײנע אינטערעסאנסע איבערלעבונגען. ס ס׳איז געפינען געװארן א נײער כתב• יד םון אשקאר װײלד ״די הערצאגין פון פאדיא׳. ס־איז א טראגעדיע אין 5 אקסן, זןנגעשריבן שאר םערי אגדערסען. די פיע• סע איז צוליב םארשײדענע םיבות נ־שט םארעםנטלעכס געװארן. די ארטיםטין האט זיך בשעתה אפנעזאגט צו שפילן די הויפט• ראלע, װאס איז סאר איר אנגעשריבן געװע־. ס אין לענינגראר איז דערשינען א בוך ערינערונגען םון דער באװוםטער רוםישער ארטיסשין מ. ג. סא־וינא — ״יסירים און װאנדערונגען*. די זכרונות נעסען ארום די יזןי־ן 1854—1877. ס פזןל פאראןשרײבט א נײ בוך ״דער שװארצער כש-ף*. די סיוזשעטן פאר עס• לעכע דערצײלונגען האט עד געשעפט בעת זײן לעצטער רײזע איבער די נעגער-שםעט אין צפץ״אםעריקע. ס ס׳רערשײנס דערםערסער באנד ערי• נערונגען ם.ץ פואנקארע. דער בא;ד הײםט ״די הײליקע אײניקינג״, ער דערצײלט װעגן דער ערב-םלחםה און אירע ערשטע חדשים. ס אין דער שפאנישער ליםערארישער צײסשריםס ״לא גאצעסא ליטעראריא׳ נע• פינש זיך א א־נשערװױ םיטן גרויסן שפא• נישן שרײבער פ־א באראיא. דאם גע• שסרעך טראגס דעם נאשען ״ײדן״; זײ הױפש־שעםע פון געשפרעך זענען ײדן. אין שפאניען איז פארשפ־ײס די םײנונג. אז די גאנצע הײנםיקע גײםשיקע קולסור שסאםס סון ײדן. םען באמיט זיך דארס נאכצוװײזן, אז די אננעזעע:סטע שפאנישע שרײבער שטאםען פץ ײדן. װי צ. גב אונא&ונא. אדטעגא אי גאסעט, פורא א. א.