Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 925

92$ ליטעראריעזע בלעטער 47 1ל1 צר דעם פראטעסט פרן די לערער םון *לע פרןןש. םארײנען (ײדישע, װי פוילישע) װענן ןןנד.וי1ן אן אקניע סאר א ײדישער שול אין דער םוסער״שפראך (די שול-ארגאניזאגיע הןןס עיליב פארסײאישע סעכים די אײנלאדונג נישט ןןנגענומען). א.׳ן אױף אס דער פאליםישער ליניע — נםדר. די פארםײען, װאם זענען סארםראםן אין דער שול-אנםירוננ סון צ.י.ש א, האבן אנדערע פעסארן און װעגן. װי אזוי עו לעזן די שול־סראגע. דער שסרײם גװישן אם די ריכסונגען םירט זיך דאך אבער נישם נאר אויף דעם שול־געניס אלײן. אויםן פראםע. סיאנעלן, פאליםישן א. אנד. געביסן זענען די חלוקײדעות נאך םיל גרעסערע. אםשר װעם פען נוליב דעם אויסשליסן די לינקע עלעםענטן ם.ין בונדישע פראםעסיאנעלע םארײנען, קאאפעראסיװן, װארשטאטן א. אז. װ.ז אםת, עםיפראקסיבירם זיך בײ זײ אייך דאס, ם׳האט עם אנער םאר דער עםנםלעכקײס ביז אהער גע• לײקנס שסײי און״בײן. געװארסן אלץ די לאזוננען םון ״רעכם אויף ארבעט', סרי הײם סון באװעגו.גען. געטאדלם די ױססיץ םאר סארפאלגן בוליב פאליכישע איבערבײגוננען. אדרבא, לײענס די הויכרײדערײ םץ ב. םיכאלעװיםש אין דער ,סאלקם-בײכונג״ 251. ער איו אויך םארזיבער סון דער שול-ארגאניואביע. װי װײם איז דאס סון די מעשים אויף דער װאר און די אםענע דיב רים סון א. רײנהארץ. א. רײנהאיץ איז םררז װעגן יענער זײט, װו םען האלם נישם סין דעםאקראזישע םענטיםענסן, אבער דא װעלן אײניקע חבריס םין ב.י.ש.א מורה זײן, אז םים זײ אױ םען זיך אנדערש באנאנגען. םען האט בײ זײ בוגענוםען בלויז די אנפירנדיקע דאלע סון העכערער קולםור־לײסונג, אבער נישס אפנעשםעלם זײ אין זײער פ־אסעםיאנעלער סאך־ארבעט. סאר דער ם א ב י א ל י ם ט י ש ע ר שול־ארגאניזאביע דינען אנדערע פדאסעםיאנעלע נעזעב;? אין דער געשיכסע סון ײדישן שוליװעזן אין פוילן דארף עס סארבײכנס װערן-װער עס האס די םעטאדן סין םעראר אני נעװענדעס אויםן שוליגעביס. א. אייזישאװיטש סארלאנ ג■ קלעבקין, װארש ע אויגרסט סטרינדבער״ג ײידוי פוז א באר (ר א 0 * ז) *דלש סון א *ין ם■ זילבורנ — פי־ײז 7.50 ג־לרן — אדרעם: 1ז1ז*ים31א ."^1£1־8¥0. פארלא: ,בזשאזא״ װארשע פ1ין זניפיגזן: ל• נ. שאלםטאי-םרחםה און שלום 17-71 טייל. 4 ב*נד 40 8 ¥111- 711 . 5 . 6.25 בו . 6 . 3.50 ב . 7 . —.6 ררוש: ש. שינב;רנ ב עפןלבוים - אױפן שװעל (ראםפן) 8.40 '. נ. דם־נבןרנ - דןר װןנ םון פרן (םבןנןם םון דער רוםישער רעװאלוביע) 2.70 םון םעברופר ביז *קפאבן־ 1917 יידיש: י. יזופאפארט 4.50 ר*שען ר*ד*ן - ד*ס לעבן םון םיקל *נדזשעלא ״דיש: י. ר*פ*פ*־ט 4.90 *. *װן־םשענק* — * נןלןכסןר נ*ך * שםורם יידיש: ט. *שע,־*װיט 8 4.90 הױ*ש״ם*רקױף: 40 סתבס,! ,א׳װסביזפ^ ,״סןז.! זט)1ט>1, .12ם67ק5 *. ק■ *. 28 24 דער רוקן״ני׳ין 8ון אונזער (ײויש-װעלסלעכער) סול״ סײ ווידע- *יש, סײ געזעלשאםשיזזך, סײ •ןלינזיש, םײ ןרגןןניזאזיןנעל — איז דער *בונד״. (.סןיקס״נײסונג״ ױ1ילײ<ומערז. 11עלי-*י1ן הןנן בעשן6ן אין ג*נ1ן לסני ן נעץ 6ין קינרער- הײמען אין פןלקסישולן, ••זלי״זיין נעמען דעס *קסיװססן ןנסייל אין דער *ראעס •ין דער שיל-ןרנ*ניז**יע. (*ליג-נלןס סון רי .■1*לי-*י1ן״). אוי־ף די פראסעססן אין די .ליסערארישע בלעסער׳ קעגן די אפזאגן פון די ״לינקב״ לערער אין די ב.י.ש.א •שולן, האס די שול״ארגאניזאביע נישם געענסםערם און האלם םאר בװעקמע• םיקער דעם ,בכבוריקן׳ שװײגן. אײן שסים האס זיך יא געלא ס הערן (א. רײנהארץ-.ליט. בל ־ 44) דער װארס־נעםער, אלע• רער, באשםעםיקס אײגנסלעך די אנגענעבענע םאקשן, ערבאנריםם אבער דעם ,םום׳ פ.ין ב.י,ש.א, און הײליקם עס בוליבן דראנג פון עקספאנסיע. אז די דאזיקע עקספאגסיע װאקםס בײ דער שול׳ארגאני• זאביע נישם םון יאר נאר סון חודש, באװײזט דער סאקם, װאס אבאקאנםער לערער (געארבעט אין די םאלקם-שולן זינם דעם 21*םן יאר, באזונדער אין װארשע-2 יאר, אנסײל גענוםען א־ן אלע פעראנאגישע זשורגסלן),—אט דער לערער האס אויך ב ם לויםנדיקן שול-יאר באקוםען םון דער ש. א. די געהעריקע אנבא• זשירונג און ערשס 15 םעג םארן אנהויב םון שול־יאר אױ אים בוגעשיקס געווארן אן אפ אג. די עקגפאנסיע פארםעסס דך אםילו אויסבוראסן דעם לערעסםאך פון דער לינקער ריכסונג (בעכן• געזעץז). לערער, װאס האנן געהאס אויף זיך אזא .חשד״, זענען נישס בוגעלאזן געװארן אױף די זופערדיקע קװאליםיקאביע-קורסן בײ ב. י. ש. א״ ערשס נאך אן אינםערװענץ םון אלע ק-רסא.םן מיט אדראונג סון אשטרײק איז די ,גזרה׳ בוריקגעצױגן געװא־ן. א. רײנהארבן רירן אבער נישס קײן םאקטן, ער נעםם דעם ענין ,פרינביפיעל־. די עקספאנסיװע ריכטונגען אין דער שול• ארג. האבן, לויט זײן פײנונג, אפגעגעבן א כך םי דעם שול-בנין, האבן זײ דעריבער אויך רעכם' אנב װענדן פי־אסעסיאנעלן אץ געועלשאשםלעכן טעראר, כדי ג־בר בו זײן (פים די םיסי) אן אנדער ריכטוגג... איז, פילא, אז ם׳רעדם עם םאר א בונדישער אוידיםאריע אויף די שםאלםן סון .םאלקם-בײסוננ*, אדער — םאר א פועלי• ביןיםסישער אץ דער ״ארבעטעסבײטונג־,—װעס קײנער םון זײ נישס דערװידערן. אויב אבער םען װיל פים אם דער םאנלאזער דעקלאפאביע פשרן דאס *ארויםװארםן סון לערער, װעלכע האק יארנלאנגן סםאזש סאקע אין דעם שיל״בנין ניםא, םםילא אױך געבוים די שילן, —איז װער װעם עם בונעמען בײ זײ, םעגן זײ זײן אםילו די געפסלטע ״לינקע*, דאם רעכם אךיף ארבעם אין אס דער שולז אםערכה, זײ םימפאסיזירן םיס דער ריכטונג, װאס איז נישט גענאננעןיאץ קאאליביע םץ דער שול.ארגאניזאביע. די ריכפוננ מאבם גישם םיט דעם ש,-ל*קאמף סון ״םײן סאלק איז קראנק״, ״פײן סאלק איז נאך קראנקער״ (זע די ביסאסן אי1 אויבערקעםל). די ריכסוגנ איז נישם קאפםראמיםארסיק, װי עם דערלױבט זיך בלויז אשול־םוער, װאס האסיאין אויג נאר זײן שול־װינקעלע, זײן קינד און זײן שסענדער. דעם קאסף פאר א שול אין דער ם םער־שיראך םירם זי א סך ברײטער, װי א. רײנהארץ קען זיך םארשסעלן. דאם איז א סײל םוין איר אלגע• מײנעם םאליסישן קאםף. םאקסן, װו א ן װעןז-אינסערםעלאביעם אין םײם װעגן שליםן ײדישע שולן אין רדיפות אויף די שולן. םאדעיינג בײ דער לעבםער בױדזשעט-דעבאםע בו עסענען רעגירונגס׳שולן םים ײדישער אונטעריכס־שפראך, בו ײדישיזירן די .פאװשעכ:ע'*שולן, װאס זענען באשםיםם סאר ײדישע קינדער, און אויםבוהאלםן םולשסענדיק די עקזיס סירנדיקע ײדיש• װעלםלעכע שולן (אפת, די ״סאלקםיבײשוננ׳ האס װענן דעם סארגעםן בו באריכםן). דיקא די ריכסונג האס דאם בינויסגערוםן אין זײנער בײט א קאנםערענץ