Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 927

027 ל *#זרןריון נל*ם*ר ן 41 זא ר א ב י ה טעאטער.אין קרנסם ** די נײע יײ8ס*רונג פין ל$*ע דע װמבןס .ר*ס גערםנע ס הינס• איי םןיים ווװםדיס קינםם״ םזנןשער הןם ןרויםגערו6ן זײגי־ גיםע רעיענזיעם. *. גלסנץ חןס נעסריכן אין .סןג״, *ז ס״*ױ ווײנע 6ין רי ס׳ומע סעגסשע םן־׳וזע״יננען אין ניי-־ןיק... סיאיז ן געװינס םןר דער ײדיסער גינע, װןס 6*ר• רינס רי גרײסהסיגיקע *ינסערססינינג 6*ן א?ע מרײנס אי; ןגהעננעד סן- ן בעסערן ײדישן 910< סער-. אין .סרײחײם• זןגס נ ניכ־יןלד: .יכל ריםח־ת אײן מן? דן— יערער אינםעליגענםער םעגסע זעז רי ׳*§יל״. ״עם איז ןם-ענםיקע אױ&םײ־יננ םין ן ביםן רעזזיםעי־. .גיאגן״ין הןס ב*װ*זן עםעס גי עס/ ערײנס הלר רןגןח אין .םןיװורסם*. ס׳איז א־נסערעםאנס, ןז איעס מנרס אי 6נע6ירס דורך דעם װ־יםרים־ענריסן ײדיסן מדיכה-סעןםער לןםע דע װעגןס ״ינר סעוס -קװםי״. ** אױ װן־־סעװער .ם;*י*״-סעוןסער גײט עום היגרע-םםשן ם*ד .גע־זילד, דירח-געלס!״ ס איז בןר גן־י * *זיסע ז*ך. ן ם־יעסענזיעס. ם׳סײ״ן זיך איים םים זײער ס***ן ביו' הײרען;מײנרעיע), ש. *״ייזאמננם;די 6ני*ד-ו״י;זרץ) און י. *עיד <םן- ריס קגן* . ין.ערסשיק דעס 24״סן ה ח. קיםס 6ןר די *רעם*ע-ע ס*ן דעם 5-םן ״סשגשױן*-*רןגרןם *דער רבי הןס געהײסן 6רײלעך זײן*. .**ךי נעקוםען קײן װן״מע דער בןקןגסער סע- ןסער-אינסערגעםעי ג״עז ײנגװיץ ער הןס בדעה גו ןי-גןניױרן אין *וילן ןן ןםגרעשן-סרו*ע םים קלןרן יןננ גדאס. ש*4 .װיקט״ פיס זיגםינט סורקןװ און אירן קןס״נסקן גראס סוילן אין נוקןרעסס סיס גרויס עיםןלג. די דןרםיקע *רעםע רו6ש זיך ן• םיס גן- גײסשערונג װענן רער אויםםירונג. נןך דער דערע*- ניננ (נעשםערם .די זיבן געהןנבענע*! הןס םען זײ אײנגעןררגס * נןנקעש. אינס גײס .דער אוגר״ און די ״װעין״״. ־א■^ דער גוװ םשער ןרסיסס 6. נןרןסןװ, װןס הןס הײנטיקן זומער געסיילס אין װילנע, גיןליס״ סןק >נןר גיסס װןרסע^ איז איעס אין נױ״יןרק. ער םרעם איגס אויף אין?ידיסן ״סעקןגד עתעני סעןסער״. רודן*ף זן^לןװסקי םיס זײן סרויע גןס- סרןלירם איגס אין נרןדנע.?ירין *ןסןנקן הןס אײגנעלןדן אין איר סרויע יןנןס סור־^ןװ סיס ריןגן ג*וסענ6עלד און איגאיינעם ןרגןניזירן זײ * סורגע א בער די גרע• סערע ע*עם *ון *וילן. אין דער סרויע גײען ןרײן אויך ש. זןגיױ, ש. װײנסרויג, םןגי רןזען א. *נר. יןנןס םורקןװ װעם אויסםירן *רײ נ?יע *יעםן. ** רעד קןגקויס אויף ן ליברעטן סןר ן געזערויען ק נסש׳ם ים איז %6ר?עננערס נעװ#רן גיז רעס 15-שן נןװעסכעד. עס זע-ען ןנגעקומען ן בױיסע וןי?יברעסןס. אין רינער ײדיען סעןסער מעדס א1י6גע• 6ירם סיס עדםןלג ע. ןנסקיס 9סןג און נןכס*, — רעזםי אזיחו ש*ײן# דעקן'ןגיע*-םיכאי? ין. יזי• נחםן מײזיל װןײן ם. ה. דרוכלע (םןלעסיע), אורי גליקל ך (װןלין). ש. י. ססוםניעקי ןלובלין) און ז־ע*. םעה םרןססיב (לעםבערג). עם רערעײבס רי םעג ן גײ בוך 6ון װ זעוכןס נסקי: סןםםןן-נןזןרײ״(אין רוסיעי, * חיס ♦ סןריעער רןמןן. די סעג רערעײנס ן גןנד נײע דערנײ״ לונגען םון ע יוסקעװיסע אין רוסיע. יין בןנר גײען ןרײן *ײגיכע דערנײלוגגען, װןם זעגין גןך אין ערבעץ ביעס געדרוקס. אײסזר רער גרויםער דערןײלוננ 9זיבן סעג-, קומעז ן־ײן אין ניך . ן רײ *ילרלעך םון דער ו־יס םון בײנע־-קיייג אין םון נערלינער לענן. ווס בוך זענעז זוגעגענן *ר- םיקלען 6ון 6. *. גילום** אוים6*רלעכע ניןנרו6יע 6ון ש ױעקעװיסש), סש איװן־ןװישע, װ. ין־<- םעװיסס און *. לע־וענםןן. ם׳װןלס שיין וײס גע- װעי, ם״זןל ױשקעװ־סעעס װערק ןרײנעירן אץ דער ײדיעער?יםערן^ור. ם׳איז ן-1יס אין *ן-ײ ן בןנד דערזײלוגגען אץ ײריש, ןנער קײנער הןס איס נ עם געזען. אין 6*ילןנ .שול און בוך״ (םןסקװע) דערעײנען עסלעכע נײע נעלעסײססיעע װעדקז 9 נןרינער-דער מענסש םים דער ביקס ױ*ש*ן>, מ• ד§גיע?-אוי6ן שװעל (רערנײלובגי, א. װעװ־ןרקע— ן עסעס? בײ דער ברעניץ (|*־עסע), יהורית — אויף נװײ שסןקן (■יעסע). א. קושג־רןװ — קיגיער ןון אײן *ןלק (רע־נײלונגען), 9. *ערסןװ-קןרע״ נער בר1יס (דערגײלוגגען). ** אין' *ןרלןג .שול אין גוך־ (מןםקװע) איז דערשינען דער םעיםער כ*נד—,דער ײדיעער *ר- 1עםנר״—.6ון סענרוןר גיז ןקםןבער״, כרעססן- םןסיע נו דעי• געםיכסע סון דע* ײרי־סער *י*בע- םער רעװןיוניןגערער און סןניןליססיעער נ*װע• גונג אין רוסי*נד, נונויסגעשםעלם דורך י. קירזש׳• ניץ, אונהער דער רעדןקניע און םים *רײנסיר״ ןרסיקלען *ון ם. רןםעס. אין די ןקסןנער״שענ;ןס זיך נעע6נס אין םןםקװע * םל כהשע *ק*דעסיע 6ןר קונסס װיסנ- ש*ששן, *ן *ויסשסעלונג געװירםעש דער קולםור, קונסס און לישערןשיר 6ון *לע סעדקעי 6 ן 6.ס סר. אר*ף דער אײסשסעלונג *'ג*ניױרם ז*ך אדיך * ײרי- שע **טײ־-וננ, ה.לכע העס כאשסײן םון ב לדער 6,ין ב*ק*.סע ײרישע קינססלער, קיגרערשע מ*;ערײ און *;עילײ *רכעשן, סע*סער-ם*קעסן און ירוק- ז*כן. אין דער קינרערין*סײלונב 6*רנעסס * בגכ1ריק *רם די מ*י*:*װקער קינדע.־-ק*ל*ני1. עם זענען אדיסנעשסעלס אינסערןס*נסע *רגעסן *ין ק*נ- דער, זײער ם*לערײ. שנינערײ, וײערע לידלעך און *נד. אץ דער סע*שער-ן*סײלזנג דעשןנסשרירס דער ײרישער םלוכהעער םע*ס<ר •*רשירעגע ם*קעםן סין זײגע שסעדוגגען דער ײדישער םלוכחזער סע*״ סער 6ון װײםרוםל*נד נ*סײליקס זיך םיס ס*קעשן און בילדער *ץ דער סע*שער-ן.}סײלונג 6ין װ״ס- רוסל*נר *ון דער ײרישער *וקר*יניםער גיע*שער כןסײריקס /יך םיס זײנע ע.סא*.*סן אין *•סײלינג *י> איקר. סע*סער. *געהעריק *רס אדף רעראויס- שסעיונג **רגעפט א1יך די ײרישע ליםער*סור. עס װערן גאװיזן די אײםג*ב, *ין די 6*רל#גן ״שול אץ *וך , <עגסי-1*רל*ג, יון ,קולסור״ל־גע־. ש*^ 6*ר?*ג ,םענדעיע״ (.נעגסר*?״׳) ח*ס •ר'יסגענ*6ן #שלםת י׳ חײם*״ *ױ ״ר*ס קעלגל• י*ר ייגנס. כ ל י ם ע ר א ט ו ר ,■ײ רעד!*װיססער ״ריעער נעיערםער דיר גןססער חןס געחעיסן עין יןני*ז * דע*,ר*ם װעגן רער *נסװיקיובנ 6ון ײריס. ד׳ר נעססער הןס דער■ װיזן, *ז די ״ידישע עסרןך הןס נ*ך איר התחלה *ין םעיענםן י״ה. *ין 1602 זעגען נעסוין רער .סעסה-ניך־ *ין *נרערע װיכסיקע /ןײיערע װערק, הןג זעגען נעװען זײער **רעירילס עװיסן *ןיק• ער רערסןנס *1יך דעם ,ס.ינל', ו ה1יך סןרןליס װעיק, װי *זוי * ײרישע *רוי ר*יף זיך *ויווירן. רער _ס.יבל" הןס זײער סיי בײנעסרןגן 1י רער ד,1ירער םןין-יעער *נסװיקײננ סין רעד ײריסער סר1י, װעינע הןז *רויננעריסן רי בןװינרערוננ * ן דער דר1יסנויקער װעיס ער רעיס װענן ,1.י.ה ור*ינד,״, ןס די *יכערזעעיננ 8ון יעד *1רה *ין ןזן רירנדן 0ןיקס-יע1ן, הןס הןס ןזן סיגדןםענ• נןלן װערס סןרן ײרנסיס, ער דערסןנס *ויך ועם .םסרי סועל ם׳ *ין ןנרערע װערק, װןס יענען גע, סרי1[ געװןרן אין ײז״ס םים * סןר יןרהונדערםן *וריק *ין הײנס זענען זײ ן יקי המעיאות. ער הןם ן*עײרס, ןז םען זןי *ים העלפן רזרכ6ירן זײ1 *לןן וײיסעינענן סין יןס נ״ די עיסערע ײרי־עע װערק ער הןט ס*ר רעם נװעק גענרינועס ן גע עי• סןסם, *ין װעלנער יעיער *ײנער קען זיך נןס״• ליקן רירךןיערלענן ןסנן -עס^ די עעגס סוי־ןרגונינןניע *ין יעסיןנד הןס 1*סיןסן וירנניסירן זוס *ענסן יןדעײם *ין םענועיע ם1'ס (װןס *ןיס *1יס ועס 17-סן דע׳ עעפנער 1927) *ין *יע סוין םעניעיע-*קס7 ס׳זענען •*נןנרערנעסיקס *ין ויע סײן גענ1יע ן.״ װײזיננען װעגן דעס *יןנר*ם 8ון רי פענועלע- ןקסן. ס׳איז *1יך נןסיןסן בעװןרן ןונװרוקן ן קירעע ניןנרןסיע *ין םענרעיע;, װןס װעס *ןר- םײים װערן *װיסן רי ןיע סייעי. רי 1. י. ס. ן. הןס זיך נעװענרעס עו רער ײריסער ניירינבס• סןרװויםיננ םון יעםלונד םיסן סןרסיונ עירקי- לי*ריס םיסנײײין די סיין, ןז דעם 16-סן וענעפ- *ער זןין *ין די ײדיסע סוין *ינערנעײסן װערן רי יפודיס *ון *ײנגעןררנס װערן סענדעיע-וקסן. .**ר עים דערסײנען *ין!. װױנ*ערם *יני *ין קינדערילירער .גןידירנער הןן׳ *יז *ין ניי-יןרק *״ננעןררגס נעװןרן *ןר ז. רזױני־נר ן נן.קעס. עם זענען נעװען *ײניקע סוי-סוער, *ויך ס. ניגי ו נ. י. ני*רןסס|1קי * ןנד. ס׳תןנן נעהןיסן רערעס ס. נינער, ג. י. 1יויןססן1קי. *ינס נןםען *ון סײס-עייכס וןיקס-אינסס־סוס הןנן נןנריסם ז. מױנסערן יעקנ נערנ, ינחק םיננײער *ין ינחק סױי. *ין נןםען *ין רער סוי הןנן נערערס ב• נרינניןס *י, םסה יײנ קןסייןװ. .^ײ *ין נױ-יןרק רערסײנם ן נןנר ידןםען םין *סמ ססײן: ידי סןסע נןס׳;ן ננליןניסע לענענרע *ין ל!יידער^, .נתן םים רי ססרןלן״ (* תיפודיסע יענענוע, *ין 3 *קסן), ,װער *יז סייריק׳ (* •1- סןיןניסע ררןםע, *ין 3 *קסן). -ס^ *1יף רער יעעסער זיעיננ *ין עענסרןי• רןס *ון ױ *רן*. ■*רײנזן *ון ידיסע ייםער*סן *ין *וײן *יז *ײסגעקײנן נעװןרן * רניענןניע *ין *ערזןנען *ון ס. י. 1יםר*ן, ח יעװין, *. קןס-ן *ון •. ק*ה*ן *ײף 1י *ירן *ינסערהןנריונגען םיםן װןרסעװער זסירנןײססן-סינריקןש װענן זײער ןנ־ סױי *ין 1ענסר*י-רןש. ע* זענען קןןיסירס נע•