Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 923

923 ל י 6 7 ר ןן ר י ש 7ז 3 ל ע ט ן ר 47 *א א מעשה מיט אן צפאםטראף ס׳איז א באװוסםע זאך, אז אן אגזןהטראף קימס׳ װי ד. טײטש זײנע ז>ו:ס, שסאט אן ארויסנעלןזםן װאקאל, בי־םעענוינו. גיס סון 2 װערסער, בײם ןןעטײלן דזנם ענד-נײכן סונם הארס א׳א. אין די אלםע לינע בײסן האט מען בײ אינז ״םארברײכערם״ דעם כלל און דעם אנןןכטואף יןשבעלס װי אגרלניץ-זראנג אין א װןןרט סין העברלאישן שורש, כדי אויםעוםײלן דאם .שנתדיקע״ חלק למשל, לשון-קודש׳ע םסרימ לעך, און כ׳ראט גלשריבן אםילו או עיך: םסיכן׳דיגע, עב־ראוץ׳ישע, סאר׳מנושם דיגע, ך׳מילל. מ׳דארף נישס סארגעסן, אז דאם איז געװען נישם׳לאנג נאך דעם, װעז מ׳דאס זיך נוהנ געװען יעדיס חעכרעאיש ױארם אין מיטן זאץ ארײנבושטעלן אין האלבע־יבנוח: א מין .לדבדיל״, ס׳זאל זיך חיילה נישט אױסמישן .קודש״ םיט .חול״. נאך א כלל איז געײען: נו נענן אן אנאסרראף פאר ילדער ענד־זײכן םין אנןן• םע : חײם׳ען, הירײיץ׳עי. ם־האם אשיעור אלץ װאס ס׳איז גע־ילןי. הײנט א־ז דאך םארט אנדערע צײסן. גײט דאך ארוים אין װילנע אן ארטאדאקסישע צײסונג מיס דער .נײער אירא• גראםיע״ דײקא.—כאדש די װארשעײער םרעסע קאן עס .צוליב אודאסהענניקע םון איר םיבת״ נישס באױײזן, — איז כדאי צו כאפן א בליק, װי אזױ זעס עס דא אוים םיט דעם אםאסכראף. כ׳האכ געניםען צםעליקע 2 כסדרדיקע ניםערן םון א .גע• װיסער״ װארשעװער טאנ״צײטונג אין אננעהײבן ארויסצושרײבן די־א איע װעדטער. אט װי ם׳זעס אוים; אש׳ן, גרינבוים׳ען און גרױנ ימען, טראיקאװיטשע׳ם (נאך דער עו), מיעטלק׳ן און םיע• כעקזז. װײצמאנען', װײו׳ן, ־ פיליכאװרקי׳פ צידרינעו. איצט: ב־ז׳עוייה׳וננע־ או בעעולה׳טע. אנ׳אטת׳ע. סערחלש׳רע שכנות דיגע, געהײגעם פנימ׳ער אין פנים׳ער, פיכװאכ׳דיגע, זײנ׳ם, כוטער׳ם, ביורא׳ען חעובער, ענגלאנד׳ס, ברוגזע, םיעמד׳ס... * אסור, צי מ קאן זאגן, ױאם זײ מײנען מיט דעם׳ א־א צעמישונני אן לאגיק, אי קןן־םעקװענץ: אינגאוצן געכײלס. האלב געטײלס. גזןרנישס געטײלט, יתם געטײלט. ס׳װאלט באכת קײן חידוש נישט געװען. װע־ מ׳טרעםט א-א זאץ• ס׳שדײ׳ט ניש׳ט גע׳שדיב׳ען, אז יוד ען דארף׳עז קאן׳ען יוד׳יש. און אסשר ליגס דער תירוץ נאי ערניץ אנדערשל דער אפאסטראף איז בײ די ,אלטע ארדאינראם ״ א כין באצירונג, עלעהײ די תגין אויף גע• װיסע אותױת אין םםר-תירה? א פאר ארתע פאלן װעלן אײך דאס און נאך א סך ענלעכע ענינים מאכן לײגן אויפי שכ״: מ׳האט געגעבן א שילדן-מאלער צו מזןלן א טעקסט אױף א שילד: םקלאד נאלאנטעריניך םאױאראװ. ער ברענגט אס די שילד םארטיק זעס םעי: .סקלאד גאלאגסערעינאםו טאװאראסו. — היתכ?—״כ׳זאל האבן די גוטע יאר, װי אזוי איז בעסער״... אצזײטער םאל: אן אינסעליגענטער עלטערער זעצער אין אײנער פץ די אנגעזעענסטע װארשעײער דרוקערײען, װו ס׳װערט כםדר געזעצט גוט-באקאנכע פעריאדישע אוירגאבן, דאט סיר נעגעבן זײנם א געשריפסס. פרעגנדיק אים: פארװאס ״א״ (אום• באשסיםטער ארטיקל) איז בײ אים דורכאוים נאענט צום צװײטן װאיט, ענםסערס ער מיר: . א־וי איז אין דרוק אױך — אלע װער• סער װערן םין זיך איגעכײלט אויף 6 פונקסן, נאך ״א״ — 4 פונקטן״... א דריטן סאל האב איך געהאס םיט א לערער, װאס פדאק• טיקידס אין די פא״קכ-שילי איאר 5—6. כ׳זע אין זײן כתב־יד א נאזונדערע שלעכטע פונקטואציע און א ח, ץ דעם באםערק א־ך נאר קלײנע פינטעלעך געשטעלס אין םיטן טעקסס־ ן—״דאס איז א ביסל א קלענערער ןופשטעל, װי א קאםע״... משד־ז לערער צום טױמ פון גרױםן שריםטשםעלער | ה. ד. נאמבערג ■ דריקן מיר אוים אונזער טיםן םרויער פא־לאג ״צענטראל׳ ש שרעבערל, ב ש־מץ, מ• האפלאן פונקס װי םען האט נישט געקענט דערשנאפן םים יןןרן צוריק אין די פוסוריסםישע, קוביססישע און עקספרעםיןןניסטישע סא״אנען דעם הײנסיקן איבערברוך, אזױ איז אויך איצט גארגישט לײכס סאראויסצוזען דעם םןןרננדיקן װידערגעבורס סון די אלע דריםלענדיקע שײנקײסן, װאם זענען םארבארגן אין די נשמות םין פאסענציעלע שטילע םרויםער. שײנקײםן, ױןןס הןןבן אםאל עקזים• טירס, קענען נישס אוםקימען, נור בלױז סארשװינדן אויף א קיר• צע אדער לעננערע צײס, אום צו באװײזן זיך שסעסער אויף דאם• נײ אין א נעענדעיטער פאים אלם גלגול פין אסאליקער שײנקײט. דער בעססער בײשפיל: דער זײער אםםער װידערגעבורס סון קלאסישע םןןרמען אין דער מאדערנער קונסט. אין דעם האיבםט־סאלאן באטײליקן זיך םארשײדענע קינםס• לערישע איבערצײגונגען אוץ אײנפלום;, פארשײדעגע נאציעס, ראםן און גלובנס. אזוי איז עס געװען שטענדיק, אזוי איז עס אויך איצט. ס איז בלויז סאראן א זײער װיכטיקער אונטערשײד צװישן דעם הײנסיקן און דעם םריעין, םארםלחמהדיקן סאיאן ד׳איסאסן; דער אסאליקער הארבסט־םאלאן האט געליארעםט און געברויזס םים שטורם אין דראנג, דער היינטיקער איז זײער װײט םון דעם אלעפען און באננוגנם זיך מיס פסײדןןרעװאלט — םוראגאסן און פאראדיעס סארנעמען דא א זײער אננעלעענע פאזיציע. דאס הײםס״אבער נישס, אז די אלטע װעטעראנען םון די ראדיקאלע קינסם-װענדונגען הןבן שוין איננאנצן קאפיטילירם און אױפגענעבן דעם קאפף. א, נײןי. — זײ זענען בלױז שױן נישט א־וי אגרעםיװ, זאגאר אביהל אפגעשטאנען, פונקט װי די דײטשע סעצעסיאניםסן, *װעלכע באטײליקן זיך אינם הארברט• סאלאן אלם אן אײננעלאדענע גרופע םען קען גישט זאנן, אז די דײטשע םעצעםיאז איז דא גלענצנד רעפרעזענטירט, דערםאר איז אויך נישט קײן װונדער, װאס זי םארס אזא גענונ־סרויריקן אײנ• דרוק. אסשר איז די עכט-םראנצויזישע שכנות צו־שטארק םאר דער פםײדא םראנצויזישע ריכטוננ םין דעי דײםשער סעצעסיאז ם׳איז דאר גוט באװוםס, אז די דײםשע םעצעסיאניכטן האבן זײער א םך גענאשט בײ די םראנצויזן. װי זאגט עס אבער א שפריכװארט: װאם איז געזינס םארן פראנצויז, איז םארן דײםש א טויט.. אין קונסט נאך ערגער, װי אין עפעם אנדערש. דערסאר זענען םיר ײדן באמת געבענסשטע. אונז שאדס גארנישט, מיר םאידײען ראס אמםייסטן*פרעםדססע. ם־איז גענוג אױרכצישפאצירן דעםסאלאן אין םאכן בלויז אן אויבערםלעכלעכן איבערבליק אום צו איבעי־צײגן זיך, אז סאר אינז זענען גישט סאראן קײנע אויסערגעװע־-לעכקײגץ. קײנע סרעםדע געסער אדער געמשקעס, םיר קענען אלץ אדאפטירן און אלײן אױך םײן זיך ציפאסן צו אוסשטענדן, נויסױענדיקײטז און מאדע. דאם איז אבער אן אלסע אן אלסע, געשיכסע ׳'און ס׳לוינט נישט איבעיצו- חזרן עם, װײל װער װײס־ז נישט, אז די נעכטיקע ײדישע עקס• פ־עט־אניטטן, זענען די זעלבע קיביםסן און פיטוריסטן פון א־־ער■ געכטן, אדער גאר די, װאס איר װילט נאר פון הײנט אדער םארגן. דאם איז אט די י־לסע געשיכטע, װעלכע םארבלײנט תםיד נײ... מיר קענען זיך בשים-אוםן נישט באםרײען םון װעלן טאנצן אויף אלע חתוגות און האנדלען אייף אלע יאר־דן, אין דער צײס, װען םיר סארםאנן אלײן נעניג אײננאי־טיקײט אין אינדיװידואלי• טעט, װאס איז םעיק אן אײגן שםעטל צי באשטײן. אין דעם איצ• טיקן הא־בפמ-םאלאז װײזם ױך דאס אלץ ארױס זײער בולט — אײנם״וסז אין פאדעם שפילן אבער איצס אן אוםנעהײער• גתיסע ראלע. •*ריז, 15 נןװיענעױ 1927. סארלאג ב. קלעצקין, װארשע ערשט דערשינען מענטש-געזעל־־שאפט (אד^גדמײנע ריכט׳ל״ייגיעו) *י:ױ*נעשטןלם <יח פראס. ד׳ר שניאורםאן — פרײז 1 גילדן — אר־עט־• •2 ,ווזװוו7י־ז*עו "••ו1-׳זח,