Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 922

47 זא לױןרןריון גל?**י 922 דער פאריזער ד־ןערבסט-סאלאז י נחי ליכטענשטײז פאריז איז דארט םאראן א םאםיקער אינטערגרונם. בלויז םאר גילרןר. מאלערײ קען פען דארט נישט געפינען קײן װאגט. א־צס פרעגס זיך: װו איז לאניקנ איבער צװײ טויזנס בילדער אויף די װענס פון דעי אויסשטעלוננ, און קײן אײן םאסיק בילד אויף די אים• פראײיזירםע װענט סון די םאדערגע ארכיםעקסאנישע װוינונגם• מאדעלן. (א קלײנע באםערקיננ — עפעס איז דארס יזן םאראן׳ אבער דאט קען נישט װערן נענימען אין בוטראכט). דערפאר ריצלט םען זיך, אז אויב אײנער קען זיך עילוינן אויף א םײן-מאדערן אײננעאידנם הײז. קען ער זיך אױך םאר• שאפן א ספעציעלע גאלעריע פאר זײנע צאלרײכע קינסם-װעױק. עס איז דאך גום באװוסט, אז נישט יעדערע װאנס איז א פאםיק ארט פאר א קונסםיװערק. אבער א סםעציעל אײננעארדנטע גא• לעריע אױ גאר עפעס אנדערש. * * װי עס זעס אוים, געפינען םיר זיך נישט אץ קײן םדבר, מו א קזל לא־ם זיך לײכסעד הערן און געםינס שנעלער אן אב־ קלאננ, װי אין פאריז. עם א־ז נענוג צו קיםען אין א פאריזער קונםט־סאלאן, אום צו םארשטײן, װי ששארק םען דאיף שרײעו, אויף װאסערע קינצי אץ נאכקרימענישן ס׳איז דא סאראורנײלט דער אױכשכעלנ• דער קינסטלער. יעדער אײנער װיל״ דאך, אז םען זאל אים נישס נאר באםערקו, — מען װיל ארײנקריכן אין די געהירן, אין הארץ, אין דער נשפד,. יערער יינסםלער צװישן די סויזנסער אויסשטע• לער אין דעם גרא ד-פאלעי װיל דאפינירן, זײן אן אריגינעלער אײגנארכיקער געגנזאץ, אן אוניקום צװישן אנדערע סויזנסער ארום אים. דאם אלץ פאדערם א גװאלדיקע אנשסרענגונג סון םוח און נערװן. װעלכע װערן אזוי״אתם םיס דער צײט םארטדמככ. א רך נױאנםן װערן גענצלעך אזוי ארום אטראםירט. מען װערט םאר• בלענדט און פען זעס שוין נישס דעם אונסערשײד צװישן פײנס, דײנם און יענעמס. אזוי װערן געבוירן פלאגיאסן, נעשאםענע םון אופפאראנסװארטלדכע קלעפבאמאנען. איז טאקי נישט קײן װונדער, װען עס קומס צו דיר צו א פא־שויז פין דער פרעסע און חבמעט זיך אויפן חשבון פון קונסס און קינסטלער, ער זאנס אזנהערציק: — א פאזראם דארף מען םאכן אויף קינכט און קינםטלער. צוסיל קינםט, ציפיל קינםטלער — פאייז איײן האס דאך ארום 50 טויובס. שטעלט אײך פאר װיסל זײ פראדיצירן בלױו אין אײן טאג. נישט קײן װונדער, אז ס׳א״ גישס פאדאן םאר איע ק״ן ארט אין אזא נרױםער געבײרע, װי דער גראנד-פאלעי —א פאג• ראם אויף קינסטלער, דאס איז מײן מאטא. װאם קעו םען ענטסערן. אפװיצל״ען״ זיך פיס אן אלסן, שוין איצט נישט אקטועלן װיץ — — ם־מאכט נישט, קינםטלער זענען דאך פױל, נישט פרא• דוקטיװ. ם׳אױ נאך װײט צו א קינםט־סארפלײצוננ. דער אדת איז איער, אז איצסיקע קינסטלער זענען זײעד ארבעסזאם אץ פראדיקטיװ. םען גלויבט נישט אץ אינספיראציע, שטימיננען. דאם פיעכסיקע .דאלטשע םאר ניענסע׳, דאס זיםע גארנישד־טיערײ קלעבט זיך שוין נישט צים הײנסיקן קינםסלער. איצט אי־בעט דער קינסטלער פינקט א־וי אינסע־םיװ, װי א שפי• נער אדער װעבער. דער הײנסיקער קינכסלער אץ פאריז דדקס א באשיזימטע צאל פעטער לײװנס, לויסן קאנמראקס פיטן קונםט• הענדלער. מיט אײן װארד, הײנט, אין דער צײס םין סיסטעםאםיזירוננ, װיל מ־יז אויך אײנשפאנען די שײנע קינסס צ ם אלגעםײנעם קא־װענציאיעלז לעביםימאדאר, װאס װערס גערריבן פון לער קאדדיזיעלזזר דינאמיק דאם קורצדכטיקער אויג סון דעם םאטער• יאליסיישן דוח זעם אבער נישט נעניג װײס. דער ניכטערער רעאליסט איז אומסעיק צו דערשפירן דעם געבורס םץ א םרישן גײםט אץ דער קוגסמ. אז פען זןל זיך װעלן רעכנען םיט שטיפונגען און מײנוני• גען םין ק־נססלער אזן זײעדע פדײנט, די א םבארנהערציקםכע קריסיקער. — מיז םען ענדלעך צוקימען צו א זײער נישס סרײנרלעכן אזיכפיר: דער םאיאן ד׳אוכאמן, דער אמתער הערבסט־מאלזןן, דער אםאל שטורם־א ן דראנגישער פארױער קונסט*סאלאן איז גע• שסארבןו דערפאר האבן םיר א־צט א מין קינכטלדרישן הערבםט־בא• זאר איז דעם נראנר פאלעי א־יף די װענט העננן, װי געװײנלעך, פאי־שידענע בילדער און נעבן זײ שכאלצירן די אלערלײ געגנ• שטאנדן, װאס האבן ס׳רעכש צי קאקעטירן מיסן באשײדדנזוס, גא• םען .ארט דעקאראםיװ״. דאס זענען פרעכטיק־ארנאמענםירטע אדער גאר אײנםאכע, פי־עםענציעז־באשײדענע, קאבטבארע שדאפן פאר פרויען־קלײדלר, מאנכאט, שלײערס, שאל״ן, פרױען-טאשן, םעכערם, קעםלעך, בױשוטער, אץ אנדערע נויסװענדיקײטן, אז װעל• כע א סרוי קען זיך נישט באגײן. און נעבן די אלע, דאכס זיך, קלײניקײםן דערועט מען פלוצלינג א גרויםן מאזעט סין א פרעכ• םיקן שלאף-צימעי אדעי ב־דוא־. דעם םארעדנעם מעגטש, דאיף םען װיסן, איז שוין לאזגװײליק געװארן צו שיאפן און פארברענגען אין די קאנװענציאנעלע אלסמאדישע װוינוננעז. דערפאר א־ז עט נאך מע- װי ריכטיק, אז אזא ראדיקאל- געזאנענע אינסט־סיציע װי דע־ .םאלאן ד׳איטאםן״ זאל אבספלעקן דעם נרױםן סור סין קאמןא־ט און עסטעסיק — װײזן״ עס או־ף א געהעריקו אױזו, באלד אויף רער שװעל שין דעם גיאבד פאלעי. אםאי איז עס נעװעז א־דערש אדאל האט מען די אננע• װאנדטע קונסט, די .אדט דעכאיאםיװ־ געײיזן ארײנבעשפוגלכער• הײם, הײנס איז דאם א זײער װיכשיקע אפסײייוננ. בעסער נע־אגט: א דאפײירנדער עקספאנאס װע־כער װײוט זײו ליכטיק פ:יס אי״ן דער זעלבע רײ מיט דער. א וי געריפענער, רײנעד קינסס. װי קאםיש, פאלש און אי־כאיסביש קלױגט דאס װארס .דײנעקונסס׳, װער האט עס צוגעםראיש? װו איז עס געבוירן ״נע• װאיןז פעו דארף אפשר זײן זײער געלערנט צו קענען ענספערן. םענלעך, אז עס פאדערט זיך דערצו אן ענציקיאפעדישע ערודי• *־ע יעדנןא=ס, קען םען פעססשסעלן, אז אײ דעם פאייזער הערבסס־םאי־אז סװ יאר ני־נצן זיבן צ־־אלציק איז נישט פאראן קײן אינסעדשײר צײישן אזא אדער אן אנדערע קינסס. דא גײט א םא״ערײ סײ א דעיען. א מאסיס אדער דוםי האנס אץ האנט מיס א שילדקרעס־קעסל אדער פערלפוסעי׳קעכסעלע פװ א גאר• נישס קלינגענדיק־ נאמען א־קם, איגרעק אדער זעס, װעלכע ס־לן זיך נישס שלעכס אלס שכנים צײישו די סקולפסורן םון שוין גוט־באקאנםע. זאנאי באוײמסע םײססער. — יא, ם׳א־ז נישש אװי לײכט צו געפינען ס׳פאסיקע װארט םאר דעם א״יעם, װאם עם געשעס איצס אין דער קי סט. פ־ין איז או־ף א װײלע אביסל םיד געײאין צ׳צ טראכסן עפעם א נ״עם, ןזריגינעל ק״ימענדיקן נאפען פאי הײנסיקע באװענינ-עז, זועגדזנ• געו אץ זוכיננען. און ם׳אױ בעסעי, װאס פעי שסרענים זיף נישט זןז, ײײל קײז בעסערן נאסען,. װי .ק א םע ר צי אל י ז ם׳ ײא־ס מעו דערװײל נישט נעקענט געפינען. אין א־א נישסצארטז נא״מען װיל דערװײל קײן קינסטלער אדער קינסםיהענדלער נישט אדאפ- טירן. עס ײא=ס נעװען זײער נישט-קאמעיציעל. און וואם א־ז דא אײגנסלעך נעשען? ק־נסס האס דאך שסענדיק, פין דור דורות, געדיגש איס צי• רונג, דעקאראציע אנײענדינג. די בעססע ק־נסםלער האבו זיך פין איר־אלסע צײםן נאשעפסיקס פיט איע צװײגן םון דעקארא־ סיװע קונסש. אײנם אבזר אײ באית שװער צי םארשסײן: *אױף דער זעלבעד אױסשסעייינג, אױ דעם זעלבז האיבםט־ סאלאו, װו עם געסינעז דך קנאפע דרײ םױ־נט בילדער און םק־לםס־רן, איז סאראן אויך גאיצע מאדערן־אײנגעארדנטע װוינינגס-א־נריכסיננען, ארכיטעקסאױש. סײי-קאמפאנירדע םיט פאםיק פעבל, אלץ איז דאימ אייפז ריככיקן פלאץ. יעדער דע• טאל הארםןןנירם מיםן ןןלנעםײנעם כןןראקסער. פ*ר יעדערע ז*ך