Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 920

47 .זא ליסערארישן נלזסןר 92<) דעם ױאם איך הןןב גינײםגעקריבן אין די יאנגע יןןדן סון מײן נע-ינד זײן. ײען איך װעי ארימקרײזן דעם היינט. װעי איך אװעקיײגן מײן #ען זןן אזײם. איך װעי זיך אומקערן אויף די ברײטע ײעגן פין אמןןי אין װעי זיך יעבן נעבן מײנע חברים סון די םינססערע און פרײדיקע שעהן. ןןן דער שײעיער אחרױת. װןןס װערגט מיך איבט. אײף אזא איסן ײעל איך װײזן דעם שענסםן בײשסיי. באפרײען זיך סון דעם, ײ$ם םען הןןם אין זיך דןןם בעסטע אין נישט מאכן םון דער באםר־ױנג א נעװו־נהײט און א םאך. ג. מ. םארלאג ב. קלעצקין. װארשע ערשם דערשינען מענטש-געזעל־־שאפט (*ל־־יגעמײנע ריכט׳ל־ייניעו) ]נינויםנעשסןלם ״; פרןןם. ד״ר שניאורסוןן — סרײז 1 גילדן — בײם אנדערן אין הןןבן נעזןןגט דערביי: .יןן ד#ס א־ז .אינזעיסיי'. איך בין געםןןוץ אין ײםעניען אייםן קבר *ין מײן מיטער און בו מײן םעטער דיםי. דעם אײנגיקן װאס איז לעבן געבליבן סין .ןןנקל אנגהעלם״ משםחה. דער קבר סין מײן מוטער איז אײנגעםאלן אין םײן סעטער איז געװןןרן שטארק אלם. ער הןןט מיר באלד נןןך דער באגריםינג באװיזן אן אלטן נומער .אדעװעריל ליטערארי מים מ־ין נאמען אין *ארםרעט אײף דער ערשטער זײט .איך האב זיך נישט געביטן. האט ער געזאגט. אבער אויב עס איז אמיז. אז סון דיר איז עפעם ארײס װאלטן מיר אסשר געדארסט קויסן אסערםי אבער אין א סערם. סעטער. זענען סאראן שקלאסן• דער סעטער דימי האט צענימען די הענט מיט א סאסא ײסטישן לשעפם. ■ מײן ארעמער סרײנט. מען דארף אײסקלײבן; זי־ן א שקלאף, אדער האבן שקלאסן. קעגן דער לאגיק בין איך געבליבן שטום. איך האב ערשט אײםגענובט אין מײנע װערק האלב סון פון ײדישן קולטור-לעבן אױ דרוס-אמעריהא (פון אונזער שמיעס מיט ח• זרבנל) ריק הןןט עס אין ארגענטינע געשטורעםט פיט א גאנגער ם*לקס■ באװענוננ סאר דער רײניקונג םון ײדישן טעאטער. לײדער ה*ס עס געהאט א שײכות צו די באזוכער פונם םעאטער און נישט צום אינהאלס, צום רע פערטואר פון סעאטער. די באװעגונג האס געװןןלט ארויססרײבן די ״טפאים״ םון ײרישן טעאטער. די םרויען־הענדלער, די סםעציםישע ארגענטיניש• ײדישע םלאג, זענען געװען גןןר םקורב מיטן ײדישן טעאסער, און ס׳איז געװען אסברא, אז זײ האבן זײערע אײגענע אםילו צװישן די אקסיןןרן גופא. די סןןלקס-באװעגונג ארױסצוםרײבן זײ האט געהאט דערפןןלג. איצט סרעפט איר אין אלע אנןןנםן װעגן ײדישן םעאסער און אויך אויף דער געבײדע גוסא אן אויםשריסט: .פאר טמאים דער ארײנגאנג פארבןטן־. צום באדויערן, איז נאך געבליבן די טוםאה אױף דער סצענע, אױב נישט םער אין זאל. ס׳איז געבליבן דער שונד-רעםערטואר און די יןןגעניש נאך שונד. פ׳האט געלײגם א סך הןןסנונגען אויף ױלױס אדלער, װעל■ כער האס געשפילט אין ״ןןמבו־. ער הןןט ןןנגעהויבן פיס .הינ• קעםאן־, אבער באלד אריבער צום .ישיבה־בחור״, צו .צװײ חברים״ און .בלינדער םאלער״. ער הןןט א סך געװירקט צו סאר• םײנערן די ײדישע שפראך, די רײנקײט םון אויםםירוגג, אבער ם׳איז נישם געקוםען יענע איבערקגרעגיש, אויף װעלכער םען האט אױסגעקוקט אין שײכות פיט אדלערס גאםסשס לן. אין סעא• טער ,אלימפא״ הןןבן גאססרןןלירט םעם אויערבאך אוז םײדי שענגןןלד פון' נ. אפעריקע אויך זײ הןןבן ןןגגעהויבן םיט סןןל• סטאי, שפעטער םיט אגאנץ נעסער םוזיקאלישער אםערעסע ״סײדי, װו"קריכסטו״ און באלד אריבער צוכ געװײגלעבן" קיצלדיקן רע• פערטואר, דער רײכססער סעאסער ,עקסעלםיןןר״ הןןס בײ זיך געהאט חוץ די אײגנסיםערין םינא אקםעלרןןד די גאסט־שפילערין סארא סילװיא, שפעטער איסערע היגע דוד זײדערםאן און חנה לערגער. אויך דןן הןןס םען לאנג גישס אויםגעהאלםן און אריבער ״צו זלאטע די רביצין״. אין סך-הנל—א סך פןןסעגציעלע פעגלעכקײסן און װיגציק רעאלע דערגרײכונגען. גןןר צ □ סוף, בײ םײן *פםןןי, איז געקו• םען אגאנצע סרופע םיס מיערא קאניעװסקא און ■. נרײסםאן בראש. ס׳איז אויםגעברןןכן אםכסוך םיטן אקסיןןרן-םארײן, וחנל• כער הןןט נישם געװןןלם צולןןזן אזוי סיל גאססראלערן אין אײן סעאטער, זעענדיק אין דעם א קןןנקורעגץ און השגת-גבול םאר די י שטענדיקע אקםיןןרן םון סעאםער ״ןןליםפןן*. אין רעזולסאס הןס דןןס קולטור־לעצן איז אין דעם ײדישן ררום-אמעריקא םאר• העלםניםםעםיק שטארק אנטװיקלט. םײ אין ארנענסינע, םײ אין בראזיל און אין אורוגװײ זענען אין יעדן פונקס סאראן קולטור• םארײגען. ביבליןןשעקן, דראםאסישע קרײזן און דגל. איר קןןנט נעפינען גוט אװעקגעששעלטע ביבליאטנקן אין ריןן דע זשאנײרןן, אין בוענאס־אײרעס און אין א גאנצער רײ קלענערע קןןלאניע= צענסערן, װי םאזעםװיל, באםאװילבאםא, דאםיננעז און קלארא (ענסרע ריאם), בערנאםקאני ופאמפא), באהיא בלאגקא, צי קאר• דאבא און םאנסא־סע. ס׳װארםט זיך אין די אויגן דער םאקט, װןןם דער אויסריכ■ םיקסטער לעזער פון דער ײדישער ליסעראטור אין די קןןלןןגיעם איז דער עלטערער דור קןןלןןניסטן. שארקערט די ױגנט לעזט אסך שפאניש. אפילו אין די סיפיש־ײדישע םאםן־ישובים װי םןןזעסװיל און באםןןװילבאסא. םיר איז אויםגעקוםען צו הערן אין א סך ערסער, װי די קולטור־טוער באקלאגן זיך אויף ד*ױ ןןנגעװיזענער דערשײגונג. שולדיק אין דעם א ז, נאסירלעך, די דערצױנג פון ױנגערן דור. םען שאסס בײ אים גישט קײן אינטערעס, װער רעדס אינערלע• כע באצױנג און ליבע צום ײדישן בוךי אדרצא, ןןט האם פרץ הירשבײן געפרוװט װירםען אן ןןױנט םפעציעל דער ױגנט, אין װעלכן ער הןןט געפרוװט צו באקאנען זײ םיט דער ױנגער ײדישער ליטעראםור, און דער רושם איז געװען אקאלןןסאלער. אין די שםעט איז םמש א שארפלײצ־נג סון קולטור־םאדײנען און ביצליאסעקן. נישט, חלילה, סון רײכקײט קוםט עס. ס איז גיכער אסיםן דלות. בכל-אופן איז עס א רעזולטאט סון צעברעקלס• קײט און צעשטויבונג. ימםילא קןןנען נישט דערגרײכט װערן די גרויסע רעזולטאטן ערשט אין די לעצטע יןןרן פערקט זיך א שטארקע באװעגונג צו םארײניקן לכל־הפחות די אינססיטוציעס, װןןם זענען אידעיש נןןענס אײנע צו דער אנדערער. דןןס ײדישע טעאסער סארנעםט א באזונדער קאפיטל אינם ײדישן קולםוסלעבן. אין בוענאס־אײרעס זענען םאראן דרײ שםענדיקע ײדישע סעאסערס און ם׳איז נישט אזױ זעלטן, אז אלע דרײ זןןלן זײן גוס באזוכם. אין םײן צײט זעגען גרןןד נע• װען געסט־אקטיןןרן אין אלע דרײ און ס׳זענען גאנץ אםט געװען געםאקטע הײזער. םאראן א ײדיש פובליקום םארן ײדישן טעאטער. סאראן םײנע נעבײדעם אפילו פיט גוטער (אין סארגלײך צו די װארשעװער) סעכנישער סצענישער אײנןןרדנוננ. סונדעםסװעגן איז קײן סך נחח נישסא סונם ײדישן טעאטער. מיט א פאר יןןר צו•