Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 918

47 .זא ליטערןויעז גלעסזר 918 טעלעמאק )ז*קס1)'1ו1)-זס1סותס€ •ש*-811זוג01ק״16ז-סיק17*0 פארשטאנען הןב איך נןר דעם װןרם זז1סיתסס װי־ל עם איז געװען אויך א רימעניש װןרס... דער װערטערביך איז מײן אײנזיקער גלי-זין. איך הןןב קײנמןןל נישט געעפנט קײן גראמאטיק. סון בלעםל בי בלעסל. סון ביך בו בוך, הןןב איך. ןןן שום הילף פון דער זײט. אײנ• געשלינגען בײ א דרײסיק קלאםיקער. — װןןלםער ריסא, מאנ־ טען, םןןנטעסקיע, מ־ם דע םטאעל און א. װ. איך האב איבערגעלעבט די גרויםע װערק. און כיהןןב געהאט א צװײענדיקע סרײד םון דערװערבן א נײע שפראך און נײע שײן-אויםגעדרוקטע שײנע אידעען. װען איך הןןב זיך אויסגעװאכט נאך פיר חדשים פון אסגעזונדערטקײט און םיבער. איז מײן װערטער־בוך געװען בעריםן אויף שטיקלעך, און בײ מיר איז פארבליבן נאר אײן פראנק. איך האב זיך אװעקגעלןןזט בו זיכן ארבעט, און דער עדשסער מענטש, בו װעלכן איך הןןב זיך געװענדט אין מײן נײער שפראך, און װעלכער האט מיר ארבעט געגעבן, האס בו םיר געזאגט מים א שמײכל: ״טײערער סענטש. איר רעדט װי סון א בוךי. מיט דעם ארט רעדן האב איך זיך אין דרײ י$ר ארום געװענדם דורך א בריװ בו ראמען ראלאנען. ראםען ר$לאן דערמאנט די בריװ אין זײן הקדמה בו ״קירא׳. מיט דעם ארט רעדן האב איך אנגעשריבן מײנע בװײ ערשטע ביכער... א יאר ארבעט: איך קלעטער אויםן בארג בװישן לײזי• װילאזשע אין לײזין־םײדעז איך פארב די טירן און די װענס, און װער גיך זאט מיס לײזין. איך װיל זיך באקאנען מיט דער שװײץ, איך עםן אויף די בײטונג. געפין א פאדערונג אויף ארבעטער. און ןןט גראב איך שוין די ערד א־ן ארבע. בװײ יאר פון שרערער עקזיססענץ און עקשנותדיקן לעבנס־קאמף. בען מלאכות, װאס םאלגן אײנע נןןך דער אנ• דערער, שעפן אויס סײנע כחות און איך הער אויף לגמרי לײענען ביכער. מיט פרײד דערװעקן זיך אין מיר אויפסנײ מײנע אינ־ טעלעקטועלע אינטערעסן. עס הויבם זיך אן דאס יאר 1919. איך האב שײן נאך זיך דרײ יאר פון פראנבויזישער שפראך. אײנמאל, נאך דעם װי איך האב געהאט א געשפרעך מיט בי־ רוקאװן, װאס איז געקומען פון רוסלאנד, האב איך אנגעשריבן אן ארסיקל: ״טאלםטאיזם אדער באלסעװיזסי״ דעם ארטיקל האב איך בופעליק געשיקס אין 5)00111? 1-8. אויף סןןרגן איז דער ארטיקל דערשינען אויף דער ערשסער זײס, אונטערגע• חתמעט פ. איסטר. אלע פרטים פון דעם טאג אן ביזן ארײנטרעטן פון רא־ מען ראלאן אין מײן לעבן אין 1921 זענען שוין באשריבן געװארן. פון אקטאבער 1920 ביז יאנואר 1921 האב איך אומזיםט געזוכט אין אלע האטעלן ארבעט אלם געפעס־װאשער (מײן לעבטע מלאכה). באנאכט פלעג איך מיך ארײנגנבענען אין דער נישט־באװײנםער װיליע אויף בולװאר דע םימיעז און שלאפן דןןרט אין דער הינםערשטער קיך מיט מײן פעקל זאכן בוקאפנס. עם איז נישט געװען איבעריק װארעם. ןןבער, לןןמיר עס דורכלןןזן. אלע װײסן שוין די מעשה. איך װיל מיך נישט אומקערן בו יענער בײט. ןןבער, דןןח אין דער גרױסער שםןןט האב איך געפונען אײן מענםשן: מ. םא. ניע, דער םאבריקאנט, װןןס האט מיר אין משך םון בען סןןנ דאמןןלס הןןס אים די רוםענישע רעגירונג ארויםגעסריבן םון רומעניע. איך דערמאן םיך א סרויעריקן אינבידענט םון יענער״בײט. ראקןןװםקי, װןןס הןןס געװןןלס גנבענען די רומע־ נישע גרענעץ׳ איז ארעםטירם געװןןרן. מיר הןןבן ןןרגאניזירט א פרןןטעסט־מיסינג. עס איז פארגעקומען א געשלעג אין גאם מיט פןןליבײ. איך בין געװען אײנער סון די ארעססירםע. און איך געדענק נןןך ביז איבט די קלעפ. װאס איך ה§ב געכאפט אין יענער נאכס. א יןןר בװײ בוריק האט מען מיר אין פאריז אנגעקלונגען םון רו דע גרענעל. גערעדס האס ראקאװסקי: — נו, איססדאטי, דו ביסם שוין איבס נישט פארשפאדט? — דו ביםס שוין אויך, װײזט אויס. אויף דער פרײז— האב איך געעגטפערס םיט א שםײכל. קאנםטאנטין דאבראזשאני גהערעא, א רוםישער ײד. װאם איז אנסלאפן פון סיביר און איז געקומען בופום קײן רומעניע, כדי בו װערן דער שעפער פון רומענישן סאביאליזם, רומעני־ שער סאביןןלאגיע און קונסט־קריסיק.-האט מיר אמאל געזאגט: — ,איםטראטי, דו האסס אין זיך שטאף פון א קינסט־ לער. דײן ארטיקל איז אײנער פון די שענםטע, װאס זענען בײ אונז געשריבן געװארן. אבער כדי בו האבן ערפאלג איז יײנביק דער שװונג אלײן, מען מוז ארבעטן אויך׳. איך האב געענטפערט: .איך חאב פײנט זאכן. װאם שםעקן מיט בויםל. אויב איך װעל אמאל זיך ארויסרוקן, װעס עס זײן אן זױ. איך האב װירקלעך געװארט ביז פערביק יאר. װארטנדיק. הןןב איך דאך געמוזס מיט עפעס זיך פאר־ נעמען. האב איך אנטליען בײ גהערעא סס2 פראנק און אײנ■ געןןרדנט א חזירים־פערם. בום םוף פון פיר חדשים האט זיך די חזרים־משפחה בעװאקםן ביז 18 מיסגלידער. און כדי בו הןןדעװען אזא ,ברײטע משפחה׳ האב איך געמוזט אין משך םון ןןנדערטהאלבן יאר טןןג־טעגלעך גײן אין בראילא בו פאר־ דינען אלם םןןלער. איך הןןב געבראכט דעם קרבן םיט גרוים בופרידנקײט. דער חזיר איז א חיה, װאס איז, אין א סך הינזיכטן, בעםער דערבויגן פון דעם מענסשן. ערשםנס, ס־איז נישט ריכסיק, אז א חזיר איז שמוביק און א םרעסער. און זײער בוטרוי בו מענטשן איז זײער נאיװ און רירנר. סעדץ 1916. די מלחמה איז אין פולן ברען. איך קוק ןןן מײן פארמעגן: פערביק חזירים, װאס שטײען אין געפאר בו װערן בעשלעפם םון די רומענער און דײסשן. איך װיל בעסער אלײן האבן נוץ פון זײ. איך פארקויף זײ. א פראנק סאר א לעבעדיקן קילןן. איך האב פופבן הונדערט לײ אין קעשענע און דעם 30 מעױץ בײט איך זײ אויס בײ דער גרע־ נעץ םון שװײץ אויף בװעלף הונדערט שװײבארישע םראנק. איך לןןז מיך גלײך קײן לײזין און כאפ זיך באלד בו בו דער פראנבויזישער שפראך, װאס איז געװען דער טרוים פון מײן ױגנט. איך הזןב קײנמאל קײן שום זאך נישס דערגרײכט מים האלבע מיסלען. אפגעבן זיך ביזן םוף-ןןדער אינגאנבן נישס— דןןס איז דער אײנביקער װעג סאר לײדנשאםטלעכע. װאס ברענגט זײ דעם סולן ערםןןלג. איך הןןב זיך סארשפארט אין א קלײן בימערל און גע׳ נומען מעסטן אים מיט פיבערהאפסע טריס. באװןןפנס מיס א װערטערבוך און מיט מײן עקשנותדיקן װילן, האב איך געעםנט