Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 916

47 זא ליסןרורי*ז נלןסור 916 גראציא דעלעדא װען מ האס זיך גע• װענדס גו ג ר א ג י א ד ע ל ע ד א, די הײ• יעריקע נאבעל * •ריז- םדעגערין, זי זאל אי• בערנעבן װעגן זיך דער עפנטלעכקײט, האס זי געזאגט פאלגנדיקע. זײער כאראקםעריםטי■ שע, פאר איד און איד שאפן, װערםער: ״אר־ בעטן ביז בים םוף — דאס איז פײן דעװיז. איך בין רעליגיעז. איך באטראכם די קינסט אלם א פליכס. איך בין באשאםן סאר דער שטיב אין םאר דער םשפחה*. ג. דעלעדא (געבוירן אין םארדיניען, אין 1867 יוןר) האט ביז איצט אנגעשריבן בװײ און בװאנביק רןןםאנען אין זיבן בענדער נאװעלן. די ערשטע אירע זאכן טראגן אן אויטא־ ביאגראפישן כאראקטער. און זײ האבן נישט געבויגן אײף ויך די אויפמערקזאמקײט. א נאמען האט דעלעדא דעראבערט אין יאר 1903 מיט איר ראמאן ,עליאס פארטאלו*. אין דעם רןן־ מאן װי אויך אין די שפעטערדיקע איז דעלעדא די םןןלערין פון דעם פאטאליזם. דער מענטש קימט אויף דער װעלט פיט זײנע אײנגעבוירעגע אײגנשאפסן. גארנישס קןןן נישס אפהאלסן דעם מענטשן פון די פריער אנגעדײכנסע װעגן. די האנדלונגען אין אירע ראמאנען קומען־פןןד אין איר לאנד, םארדיניען, צו װעלכן דעלעדא האט א ספעביעלן םענטימענט. דאס דאזיקע לאנד װערט אידעאליױרם דורך דער דיכםערין. זי זעט עם בלויז אין שײנע פארבן, איער אויך איבער דעם לאנד ליגס דער שװערער גורל, דער פאםאלױם... אין דער שיעסערער תקופה פון איר שאפן האס זיך געענדעדט איד פיזיןןנןןפיע. זי הןןס זיך אנגעהויבן צו באשעפטיקן מיס דער באזײונג םון מענטשן צו גאט און מיט אלמענטשלעכע פראגן. זי הויבט ןןן שעפן יניקה פון דער ביבל, איר שאפן דערגרײכט אין דער תקופה א הויכע מדרגה. די ראמאנען םון דער צײט זענען.• ,די מוטער*, ,דאס געהײםניס פונם אײנזאמען פענטשן*, ,דאס אנסלויפן קײן מצרים* א.א. דער מענטש איז אין די ראםאנען שוין נישט איבערגעגעבן דעם פינםסערן גורל, ער סארפןןגם אין זיך אויך געטלעכע קראםט. װאם פירס אים נאך א לאנגן אינערלעכן קאמף צום גוטן. גאס, לויט איר באגריף, װױנס אין יעדן מענטשןו דאס מענטשלעכע געװיסן איז רער םןןג־ טעגלעכער שופט איבער אונזערע מעשים. צוצוהערן זיך צו דעם דןןזיקן געװיםן. אויסמײדן דאס שלעכטע, װןןס לױערט אויף אונז—דאם איז דעם מענטשנס ציל. װעלכן ער קאן און מוז דערגרײכן. 1 * ר * ג ד ק 1 ע צ ק י ן האדיע מאלןןדאװסהי . חשוונדיקע נעכט - •ייםיז *י1 ײי״י •דייז 2 גייח• __<דד<ס: *2 ו*ײוו1*א ■*<ו*1*-ו<זא *?***•87,_ תקוםה אין פײן לעבן, אין װעלכער םענדעלע הןןט געשפילס א נאנץ װיכטיקע ראלע. נןןך צװײ פאל האב איך זיך געזען מיס אבראמאװיטשן-. אין םוף םון 1909 און 1913, װען איך האב פארבראכם א פאר װןןכן אין אדעס. בײ דער עדשטעד באגעגניש האס זיך דער .זײדע* אינגאנצן געפונען אונטער דעם אײנדרוק פון זײן זו־ מערדיקער סריומף־נסיעה איבער די שטעט פון ליטע און פוילן, װו מ האס אים רוישיק אויפגענומען. דעם לעצטן מאל האבן םיר באנײמ אונזערע אלטע געשפרעכן אין די דעצעמ־ בער־טעג פון 1913. אויף א צײט האט װי אויפגעלעבט דאס אםןןליקע. עס איז געװען א סומלדיקער ליסעראריש־מחיקאלי־ שער חנופה־אװנט, עס זענען זיך צונויםגעקומען פיל אלטע םרײנט. און װידער אמאל האבן מיר זיך צונויפגעקליבן דעם 20 דעצעמבער אין אװנט אין דער װוינונג פינם זײדן — דעם ,אימעניניק*, װאם האט אויסגעזען נאך גאנץ םונטער. נישס געקוקט אויף זײנע 80 יאר. נאך אײן באנקעט לבבוד דעם גאסט איז פארגעקוםען אין סימאנס זאל, װו ס־איז זיך צונויפ• געקימען די גאנצע ליטערארישע משפחה פונם אלסן און נײעם ןןדעס. איך בין געזעסן צװישן אבראמאװיטשן און פרוגן, און אויף אונז הןס װי געשװעבט דער שאטן פון דער װונדערלע• כער, לוסטדארפער זומער־נאכט אין 1891...? אנהױב יאנואר 1914 האבן סיר זיך געזעגנט אויף שסענ־ דיק און אייף אײביק. אין א האלב יאר ארום האט זיך אנ־ געהויבן דער אלװעלטלעכער מבול, — דער װעלט־קריג. דער ערשסער איו אװעק פין דער װעלט םײן יוגנט־חבר פרוג, און צום םוף םענדעלע, מיט װעלכן סיאיז פארבונדן געװען דער ןןדעסער פעריאד סון מײן לעבן. פיט יעדן סרײנט, װאס גײט אװעק אין דער אײביקײט, גײט אויך אװעק א טײל סון אונזעד אײגענעם לעבן. אויף אט די חרבונות םין לעבן שסעלן מיר איבערן װענ דענקמעלעד אין פארם םון זכרונות. אט אזא מין דענקמאל שטעל איך אויך איצס דא מײן אומםארגעםלעכן םרײנט. פאר שוד־יז און ױגנט מענדעלע מוכר ספרים מסעות בנימױ השלישי •יײז 1.80 ניײן , שלמה ר חײמס שולן, בוכהענדלער — ראבאט. אדר07: •2 1ז1זווו816>י1 ן׳ז ) ל ס ן 8 אונזער חברישן מיטגעפיל פרץ מארקישן צום םריצײ• טיקן טױט פון זײן שװעסטער ג א ל ד ע כיענע, רחל, יעקב און נחמן םײזיל, געניע און י.י, זינגער, פאניע און םלך ראװיטש, רע• גינא און אסרים קאגאנאװסקי, אסתר, רחל, פעסקע, ױסף און םשה שטאבזיב.