Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 913

913 ל־םערארישע בלעטער 41 זא ןןדער אים מבטל זײן כעםרא דארעא—ד$ס איז געװענדם אין דעם. וײ דעם לינקן םום םון דעם אדער יענעם םירער װעס זיך םארגלוסטן. ם-איז אבער קלאר. אז מעג םען נןןך װי ארומצוימען דאס ײדישע רוסלאנד מיט נישט דורכלןןזן קײן ביכער. מעג מען נאך װי םארדרײען די ידיעות איבער דער קולטור-ארבעם אין אלע לענדער, מעג מען װי אםט םארשװײגן גאנץ גרויםע געשעענישן סון אונזער קולטורעלן שאםן און אויפטוען—די לוסט פארסראגם דןןך אהין די װיכטיקסטע נײעס. מען װערט םאי־ם דארט געװאר פון די װיכטיקססע םאקטן אין ײדישן לעבן אויםער רוסלאנד. און חוץ דעם הןןט מען זיך שוין דארטן אויסגעלערנט זנו לײענען לײט דעם אלטן 'טדאדיזײאנעלן רוסישן נוסח — פארקערט װי ם׳שטײס געשריכן. די ײדישע קאמוניססישע גײטונגען װעלן דאך דאס ביסל סאקטן ארומקלעםן מיט שםוץ, װעט דער עולם לײענער דעם שמוץ אװעקװארםן און מיט די םאקסן װעט ער זיך םחיה זײן און גרײם הנאה האבן. יןן. געװיס גרויס הנאה האבן. גי ןןםן. בי בחדרי־חדרים. אבער דער ײדישער שרײבער, בי דער ײדישער לערער. בי דער סתם קולםור סוער װעט שלינגען יעדעס װארט װעגן אזא קאנגרעם, װעס אויסבעסן אין א רע• דאקביע אן אויםלענדישע בײטונג, כדי נאך מער בו דערװיםן זיך װי דאס װעס זײן געשריבן אין די קאמוניםטישע בײטונגען און װעט זײן חבר מיט םיבער און ביטער איבערגעבן װעגן די ערפאלגן םון דער ײדישער קולטור אין אלע לענדער. דעריבער איז קלאר, אז אגעװיסע װירקונג װעט דער קאנגרעס האבן אפילו אױף די טוער און שרײבער םון רוס לאנד. און בי װעט מען בפרהסיה אננעמען אונזערע רעזא לוביעס און באשלוסן, בי נײן, אין לעבן, אין דער װײסערער אנטװיקלונג פון דער ײדישער קולטור אין רוסלאנד. װעלן זײ געװים שפילן אגעװיםע ראלע. רער אומגליק אױ, װ>ןם זײ װעלן דעם קןןנגרעם נישט באאײנפלוסן — דאס איז געװים א חסרון. געװיס א פגם אין דער גאנבער ארבעס. אבער בו ליב דעם זיך ןןפזןןגן םון קולטור-קאנגרעם ןןדער אפלײגן און װארטן ביז די ײדישע שרײבער און טוער םון רוסלאנד װעלן זיך קאנען באטײליקן אין אים, װאלט איך געהאלסן סאר םאלש. ס־װאלט נאך םאלשער געװען. װען אויםן קאנגרעס זאל די ײדישע קולסור-ארבעט אק רוםלאנד נישט םארגעשטעלט װערן. מיר שליםן דאך נישט אויס רוסלאנד — זײ שליסן אונז אוים. דעריבער האבן מיר רעכט ארײנעמען אין אלגעמײנעם באשליס אויך די ערפאלגן אין אויפסוען אין רוסלאנד. בםרס נןןך אז מיד האלטן בםיריש, אז די גאנבע ײרישע קולפיר־ארבעט אין רוסלאנד איז נישט קײן מתנה סינם קאמוניזם דער ײדישער מאסע, נאי פארקערט—דאס איז א בופאסינג םונם קאםיניזם בו די ססיכײאישע פראבעסן םון מאסךלעבן, דאס איז א יןן• זיביע, װאס די סאדערונגען םון די מאסן הןןבן מיט גװאלס ארױםגעריםן און רײםן יעדן טןןג ארוים בײ די ײדישע קאסוניםטן. װעלכע שרײען אויף אלע עקן. אז זײ װאלטן געװען בוםרי׳־ן סון אםימילאביע מער װי םון• נאזױן• נאלױאביע. מײן ארטיקל הןןט זיך שוין בו סארבויגן און איך װעל דערבײ זיך אפשסעלן. מםתסא װעט די דיסקוסיע ארום דער דאזיקער װיכטיקער םראגע — שרײבער׳קאנגרעם ןןדעד קולםור־ קאנגרעם—װײטער זיך אנסװיקלען און דעמאלט מיעל איך אפשר נאך אמאל נעמען דןןס װארס. כדי קלארער זיך אדויסבוזןןגן װעגן אײניקע פונקטן. איך שטעל מיר פןןר. װעם םאקי דארםן אונטערסירן א סך• הבל נישט נאר פון דעם קולסור-בויען און קולכור עאפן, נאר אויך פון דעם קולטור־קאמף און דייקולסור-־נבחונות. און דעריבער מוז דער פנים סון קאנגרעס זײן אן אסענער, א קלןןרער. אן אויםגעשפראכענעד. אנטײל קאנען נעמען אין אים נאר עלע• מענטן. װאם שטײען פעסס אויפן פרינביפ. אז ײדיש איז אונ• זער נאביאנאלע שפראך מעגן זײ דערבו נאך האלסן, אז העברעיש איז אומבאדינגט נױטיק פאר דער ײדישיססישער שול, מעגן זײ האלסן. אז ס־איז נישט מעגלעך קײן אמתע ײדישע אינטעליגענץ אן א גרינדלעכער קענטעניש םון דער העברעישער ליסעראסור, מענן זײ פאדסײדיקן אפילו דעם שסאנדפונקם. אז העברעיש װעט תמיר בלײבן בײ ײדן א לי סעדארישע שפראך אפילו נאכדעס, חי די ײדישיםטישע לי• טעראסור װעט אײנזײגן אין זיך דאם בעסטע און װערטסול• סטע פון דער גאנבער העברעישער קולטור — דאס איז א פרי• װאט זאך פאר אונז איז װיכסיק דאם מודה זײן אינם גרונם■ פרינביס — ײדיש איז די אײנביקע נאביאנאלע שפראך פון ײדישן םאלק. פון דעם דאזיקן גרונט־פרינביס קומען ארויס די אלע אויםסירן סאר אונזער קולסור-קאמף. װןןס זענען נױםיק םאר א געמײנזאמען פראנט,• אינם קולסוריבױען קאנען זײן געװיםע חלוקי־דעית. קאנען דערלאזט װערן שאטירונגען און ם׳איז נישט קײן חױב, אז אלע זאלן זײן געשוירן װי א פאלק םאלדאסן. אבער דער קעמסערישער קולטוריםראנס מוז זײן און קאן זײן נאר אײנער און אן דעם אנערקענען פון דעם דערםאנםן גרונט־פרי;ביפ איז דאס אוממעגלעך אונטערשטרײכנדיק אזױ שסארק דעם דעמאנססראטיױן און דעם אלגעמײן םך־הכלדיקן כאראקטער םון קאנגרעס. מײן איך נישט דערמיט בו זאגן. אז אויםן קאנניעס דארף נישס זאכלעך געארבעט װערן. אין די םעקביעס װעט יעדער ארבעסס־בװײג אויסלײגן זײנע װונדן, קשיות און פראבלעמען און װעט זוכן מיט געמײנזאמע כחות תשובות און רסואות. און װאס מער ס׳װעט זאכלעך געארבעט װערן, אלץ גיעסער װעט זײן דער אײנפלוס םון קאנגרעם אינגאנבן, אלץ הילכיקער װעט זײן שטמיע אפקלינגען — אײנם דערגאנבט דאם אנדערע און נישט שליםם אױס. ס־איז איבעריק איבם שױן בו רעדן װעגן דעם פראי גראם, װעגן דער באל םעקביעם א. אז. װ. דאס איז א װײ• טערדיקער עטאפ, בײ װעלכן מיר האלטן ב*זך נישם. סריער דארף מען זיך בונויפרעדן מיס גרויםע ײדישע ארגאניזאביעס און אינםטיסוביעס. װי די שול-ארגאניזאביעס אין פארשידענע לענדער, ליטעראטן-סארײנען. ארטיסטן-םארײנען. ײדישער װיםנ• שאפטלעכער אינסטיטוט וכדומה, און ערשט נאכדעם װעט מען קאנען טראכםן װעגן ןןרט. פיאגראם א. אז. װ. םיר װילט זיך נאי נאך זאגן אפאר װערטער װעגן אנ• סײל םון די ײדישע קולטור-טוער און שרײבער פון רום״אנד. אז ם׳װןןלט געװען ביז נאר װיכטיק, אז זײ זןןלן נעמען אן אנטײל, םארשפארס מען רערװײזן) אז זײ װעלן געװים נישט קןןנען נעמען קײן אנסײל. א־ז, לײדער, בו קלאר. איך זןןג ,נישט קאנען״ און נישט ,נישט װעלן״, פחמת איך בין זיכער. אז בײ 90 פראבענם און אפשר נאך מער םון קולטור׳טוער און שרײבער פון דוסלאנד איז פאראן א נדויסע באדערםעניש און א גיויםער רבון אויפבושסעלן די פארבינדונגען מיט רי ײדישע שרײבעד און קולסור־טוער סון דער איבעריקער װעלט. זײ זענען נןןר געבװונגען בו טון דןןם. װןןס מען הײסט און הײסן װעס מען ןןדער גןןר נישט װיםן פון אזא קןןנגרעס,