Literarishe bleter · 1927-11-25 · 47 (25.11.1927) · p. Seite 911

911 ליםעראר׳ישע בלעטער ־ /4 זא ה י ר ש ד ו ד נןומבערג איז געבוירן ארוס 1872 אין אמשינאװ, װארשעװער געגנט, אין א חסידישיגגידישער םאמיליע. זײן םאטער איז אים ױנג געשטארבן, הןןם ער זיך אויםגענויגן בײ זײן זײדן אין א שטרענג־חסידישן גײסט. גע• קומען קײן װארשע ארום 1897, האט ער באזוכט םרןין. געװיזן א־ם זײנע העברעישע שירים. םרץ הןןט אים געראטן נו שרײבן. די ערשטע יארן האט זיך נאמבערג באשעפטיקט אלס העברע־ ישער לערער און געהאט אויך א שטעלע אלס הויז־אדמיניס׳ טראטאר. ער הןןט דעבױטירס אין ״יוד״ (1900) מיט א ליד ,דער נביא׳ און דערנאך אפגעדרוקט א מעשהלע ״דאס גליק׳ אין א. רײזענס ,דאס נװאנניקסטע יאר־הונדערט׳. אויסער א רײ נאװעלן אין ,ױד׳, האט נאמבערג געדרוקט אױך אײניקע העברעישע דערנײלוננען אין םרישמאנם ,הדור׳. נאמבערג איז געװען אײנער פון די מיםארבעטער פון העברעישן ,הנסד,', װו ער האט געדרוקט ארטיקלען, פעליעטאנען אונטער םארשײדענע פסײדאנימען. אין 1908 דיאט ער זיך באטײליקט אין דער טשערנאװינער שפראך־קןןנפערענץ, און װען דער ,פרײנד׳ איז אדיבעד קײן װארשע, האט ער דארט געשריבן יעדע װאך ,װןןבעדיקע שמועסן״. דערנאך האט ער זיך באטײליקט אין ,הײנט״ און םון 1918 אין ,מאמענט״. נאמבערג איז געװען אײנער פון די מיסגרינדער פון דער פאלקס־פארטײ אין פױלן (אין 1916) און א נײט (נאכן אויםשליסן נח פרילוגקין סון סײם) איז ער געװען סײם־דעפוטאט. זינט עטלעכע יאר איז נאמבערג פארזינער פון װארשעװער ליטעראטןי און זשורנאליסטן׳פארײן. ער האט באזוכט נװײ מאל אמעריקע (1911, 1926), געװען אין ארגענטינע, ארץ־ישראל (1924) און םאראיארן באזוכט ראטנ• פארבאנד. די אײנדריקן פון אט די לענדער האבן געדינס פאר א רײ אינטערעסאנםע ארטיקלען איבער די לענדער און איבער דעם לעבן פון ײדן אין די לענדער. נאמבערגס נאװעלן. דער• נײלונגען זענען אין 1908—1909 דערשינען אין א באזונדער אויפלאגע אין 5 בענדער, װעלכע זענען דערנאך איבערגעדרוקט געװארן אין בערלין און אין װארשע. נוריק מיט 2 יאר זענען דערשינען באזונדער אין א בוך-פארם זײנע עסייען און םעליע• טאנען ,דאס ביך פעליעטאנעך און א באנד אײנדריקן און בילדער ,ארץ־ישראל׳. נאמבערג האט אויך אנגעשריבן א דראמע ,די משיחה• (נוערשט געדרוקט געװען אין װילנער ,יודישע װעלט׳ און דערנאך אין 1914 ערשינען באזונדער). די פיעסע א־ז אויםגעפירט געװארן אין סארשײדענע גײטן אויף דער ײדישער בינע און לענטנס, פאראיזןרן, אין ריגע, בעת ה. ד. נאמבערג האט באזוכט לעטלאנד נאך זײן נוריק־רײזע םון רוסלאנד. נןןמבערג האם אויך איבערגעזענט ג. הויפסמאנס .הענשל סורמאן׳, ראבינרראנאט טאגארעס ,שפעט־זומער׳, אײ־ ניקע םנענעם סון שעקספירם .ראמעא און ױליא*, אײניקע מעשות פון ,טויזנט און אײן נאכט׳ א. א. אין .װארשעװער שריסטך (1926) איז ןןפגעדרוקט נזןמבערגם א מעשה און די לענטע נײט האט נןןמבערג געשריבן א גרעסערע ארבעט װעגן פרנן אין גוזאמענהאנג מיט די ארטיקלען אין די ,ליטערארישע בלעטער׳ װעגן דער .רעװיזיע׳ איבער פרגן. םארלאג ב. קלענקין, ,ליט. בלעטער״ און קאןןפ^ביכערי• האבן, ןןנשטןןש א קראנץ אויפן קבר םון ה. ד. נאםבערג, באשלאסןי נו געבן לםובת דעם ײדישן שיל־װעון ססכ גילרן, 100 נילדן ״לטובת דער שול־אקניע אץ ססנ גילדן לטיבח דעם ײדישן לערער־סעםינאר אין װילנע. לעכע אפשאנונג װעגן נןמבערגס קינסםלערישע טעםיקײס. אין די דאזיקע אין אײלעניש געשריבענע שורות װיל איך אױם־ םערקזאם מאכן אױף א כאראקטעריסטישן פרט. װזןםער גרויםע עװלה איז באגאנגען געגן גאמבערגן יענער, װזןס האט דער ערשטער א זאג געסון: ,מהיכי־תיתיניק׳. װי משונהדיקי. א םענטש האס אױף אלע םײלן־םלופעס פון זײן לעבנם־טראקט געלײענס: .אפשר נישס׳, איז מען געקומען און מיהאט דאס אײגענע איבערגעררײט קאפויר: ,מהיכי־תיתי, זאל זײן יא׳. און נישט יענער ערשטער און נישט די אלע נאך אים, װעלכע הןןבן שפעטער אױף םארשײדענע װאריאניעם נאכגע־ גרילנט דעם ,מהיכי־תיתא׳־גרילץ, האבן די מינדםטע אנונג נישט געהאט, װאם זײ רעדן און װעגן װעםען זײ רערן... זײ ה$בן פון א םך זאכן נישט געװוםט און נישט נעװוםט האבן זײ אויך מסתמא װעגן יענעם אומגעהײער־באדײטנדן היססארישן שמועס נװישן נאמבערגן און י. ל. פרץ: פרץ:—װארפט אװעק די העברע׳שע שיריס, שרײבט אויף ײדיש, װעט איר בדענגען נונן דער װעלט. נאמבעדג:-און װאס װעט ז״ן, אז איך װעל ברענגען גונןז פרץ: — אז איר װעס ברענגען נונן. װעס איר זײן מא־ ךאליש נופרידן. נאמבערג:-און אז סען איז מאראליש נופרידן, איז װזןסז מען קען לעבן און שטארבן און נישס זײן מאראליש גוםרידן. פרץ: — דאם מוז מען פילן. דער לענטער איז גערעכט. מען מוז םילן. אלץ מוז מען םילן. אויך דעם דאזיקן געשפרעך דארף מען פילן. נװישן די שורות לויפן דא ארום סטאדעס װעלף און רײסן שטיקער ס־ן לעבעדיקן מענטש... אין איטלעך שטיק באזונדעד קארטשעט זיך םאר יסורים, װיקלט זיך אץ קרוסס זיך אױס אין א פראגע־ נײכןז .און װאס װעט שוין זײן, אז א. א. װ.׳ פרעגט נאם• בערג, דער אײביקער. סארעקשנט-אימגליקלעכער פרעגער. אבער הערט זיך נאר גוט נו. װי באשײדן, װי פרעסענזיעלאז דאס װערט אלץ געפרעגם. דער שטילער, זןבער דורכבויערנדיקער סראגיזם פון: אפשר ינישטז אפשר לױנס גארנישט אינגאננןז... נאמבערג פרעגס פארטרזיערט און הכנעהדיק. פרץ ענט־ םערט זיכער און שטאלץ. איז שוין. דאכט זיך, אלץ אין ארדנונגז האז דערנײלט אבער אײנער םון אונזערע גרעםטע דיכטער, אז פרץ האס פאר נאמבערגן שטענדיק מורא געהאס און שטארק זיך מיט אים גערעכנט. ער האט אפנים ,געפילט׳. אז די אינטיקע שברי־לוחות זענען אםןל געװען—לוחות, אז זײן פרעגנדיקער קעגנער האט פריער געהאט א טיפן, אײנגעװארנלטן, פעסטגענרונדעסן גלויבן. און װאם טיפער די רעליגיעזיטעט, אלץ דערשיטערנדיקער די קאטאסטראסע. — און אזוי איז סאקע געװען באמת... און מיר ױנגערע װעלן. נאםירלעך, ליבערשס גײן מיט פרנן, אבער פונקט װי ער, װעלן מיר זיך אויך שטארק רע• כענען מיט נאמבערגן. װײל אױסריכטיקער, ממשותדיקער, גאנ• נער, שענער, מענטש־געטרײער, גאט־געטרײער איז דער גלויבן, װען מען הןןט אמאל געװאנדלט אויף דער בריק פון נװײםל... אנדערש, אנדערש, לטובה אנדערש הילכם דער ,מיר גײען זינגענדיק און טאנננדיק, מיר גדויסע, גרױסע ײדך, װען אונסער אונזערע פלײנעס האט אמאל געקרעכנס דער .אםשר נישםז׳ דער ספק גוםא באקוםט דאן א תיקון, קריגט א נשמה, לעבט אױף... און אז מיר האבן הײנט געהערט, אז ה.ד. נאמבערג איז געשם$ר1ן—האבן מיר זיך פארטראכט: װער װײםז אפשר נישםז ישראל שטערן