Literarishe bleter · 1927-11-18 · 46 (18.11.1927) · p. Seite 906

906 ליסןרןריןן נלןסןר 46זא ו ו ע ל ט ־ כ ר א ב י ל. חתונה געה#ט׳ װי ס׳נאדארף צו דין׳ לעבט זײער קאדעקט םיס זײן װײנ. ער גים רעגלפעסיק זײנע סןןר גראשן אויף אױסזנו• האלםען דעם קלויסםער. און װען ער זאגס ארױם אז־״לכע מאדנע אנשוױנגען, חײםן שוין די םענטשן, אז ער םײנט עם נישם ערנסט און םען איז עס אים םוחל. ס טשארל טשאפלין האט סא־ענדיקט זײן םילם .דער צירק*. אין דעעעפבער װעכ שוין זײן םילם באװיזן װערן אין אײראפע ס דער צענטראלער נאעיןנאליטעטן• פארלאג אין םאסקװע האט ארויסנעלאין א צײטונג אין 54 שפראכן,* דערונטער אייך אין ײדיש, געװידפעט דעם סז-יאריקן ױבילײ סון דער אקטאבעסרעװאלוציע. ס אין ברעפען' איז צום ערששן ניאל אויסגעסירט געװארן אויף דער סצענע די דראפע סון ם. לעװאדין (פסעװדאנים פון באקאנסן ײדישן פובליציסט און ארבעטער■ טוער ד״ר י. פ. שםײנבערג) .דער װעג פון פײן*, — םצענעם פון דער רוםישער רעױאלוציע. דאס נעאסער-שטיק האט גע• האט״גריים ערפאלג און אין קירצן װעס די פיעםע געשפילט װערן אין א רײ אנ- דערע סעאסערן אין דײםשלאנד. אין דער דײטשער פרעםע האבן זיך באװיזן א רײ באגײסטזנרטע אפרופן װעגן דער דראםע. די דראםע איז״ערשינען אין ײדיש אין סארלאנ ח. בזשאזא. ד*ר שטײנבערג, א פליפעניק םון בעל-פחשבות (ד״ר עליאשעװ), שםאםט םון קאװנע און האם םאר דער מלחםה געהערס צום צענטראל־קןןפיסעט םון די לינקע סא• ציאליםםן־רעװאלוציאנערן אין רוסלאנד. נאך דער באלשעװיםטישער רעװאלוציע האט ער א לענגערע צײט סארנוםען דעם פאפטן פין ױססיץ<מיגיסטער. ס אין דעם פוילישן סילם: .דער נורל״, װאס װערט איצט אויםגעארבעט, סרעסן ארויס צװײ װינדער־קינדער ביאנקא דאדא און מוסיא דײכעם (ײדיש־קינד). די לעצ• טע איז אויפגעסרעטן אין םילהארפאניע אלס טענצערין. ס װעגן דעם באװוססן םילם-ארסיסט ראמאן נאװארא גיט פען איבער, אז ער האט בדעה ארײנצוטרעטן אין א קלויסםער. םען װײסט נישט, צי עם איז אםת, אדער נור א רעקלאםע םאר זײנס א פילם. זײנע דרײ שװעסטער זענען שוין םון לאנג גע• װארן פןונאשקעס 'ס לױט סעםיל ב. דע םילם םײנונג, האם א סילם א גרויסן ערםאלג. אויב דער סצענאר איז װאס א פשוטער. אזוי איז געװען םיטן .בורלאק םון דער װאלגע׳ א. א דער פשוססםן םצענאר װעט זײן דער פילם םון סעסיל דע פילס ״דער קע• ניג םון די קעניגן׳, װאס װעס האנדלען װעגן ״פשוטסםן און גרעסטן םענטשן*, דעריבער װעס לויט זײן םײנוננ דער פילם זײן דער אינכערעסאנסססער. ס אין םראנקרײך איז געשטארבן דער אקאדעכיקער יאנארט. ער איז געװען א באקאנטער פןןליםיקער, אבער נישט קײן שרײבער. װען ער איז צוריק םיט דרײ יאר אויסנעװײלט געװארן אין דער אקא• דעםיע, האט ער גאך נישט געהאט אגגע• שריבן אפילו קײן אײן ארטיקל נישם. — אט סון אזעלכע לײט באשטײט די פראנ• צויזישע אקאדעמיע: — די םיטגלױער פון דער אקאדעםיע באקוםען ססו פראנק א חודש און א חוץ דעם 25 םראנק פאר א זיצונג. ס אין דער ״ליטערארישער װעלם״ האט װילי האם אפגעדרוקט אינטעועסאנטע פרסים םון דעם ערשט-פארשסןורבענעם פאקםיפיליאן הארדען. .סאר םאקסיםיליאן האררען — שרײבס האס — האט םען זיך כםדר געמוזם פארענכפערן, װײל ער הןןם זיך תפיד געפילט געטראפן. פען האט אים דעריבער געהאלטן פאר א םדערטרעגלעך. ער האט אבער געהאט רעכט זיך צו פילן געקרענקט: דאם לעבן, די צײט, די רעפוב• ליק ה״בן אים געקרענקט. חגיפהניקעס, פאליסישע עפי-הארצים האבן באקומען די העכסטע שםעלעס. װעגן אים, דעם געבוי• רענעם רעפובליקאנישן קאפ כאטש ער האט געשריבן דײסש־נאציאנאל און ראיא• לי״םטיש, איז ער דאך געװען א רעפובלי• קאנער — װעגן אים האט קײנער נישט געסראכט. ער האש נישט געהערס צו דער קליקע. .ליבער הער האס, האט ער נע• זאגט, איך בין צופרידן, װען בכלל עםעץ דערפאנש זיך אין םײן עקזיסטענץ. איך בין באנראבן לעבעדיקערהײט. קײגער װיל פיך נישט קענען״... ער האט זיך םאר־ טראכט. פלוצים האט ער זיך צעשמײכלט און געזאגט: ״װײסט אירװער ס׳איז געװען דער לעצטער, װןןס האס זיך אין פיר דער• פאגט? דער םאן, װעלכן איך האב אם• םײםטן באקעםפט, װילהעלם דער צװײטער. אין טאג פון זײן אריבערגײן די נרענעץ, האם ער געזאנט צו זײן חברה: .איצט מוזט איר שיקן הארדענען קײן װערסאל, ער װעט אײך ברענגען פארהעלטגיםמעסיק גוטע באדינגונגען״. פון דעמאלט אן איז פײן נאמען אויסנעםעקט געװארן׳... האר• דען א־ז נעװען אין דײטשלאנד, און נישט נאר אין דײםשלאנד, פון די גרעסטע קלא• םישע פאמפלעטיסטן. ס אלאן דאװלינג דרוקס אין דער .נײע םרײע פרעכע׳ געשפרעכן מיט בערנארד שאו. ער שרײבס װעגן ש$ןוען: שאו איז אמםערסטן אינםערעסאנט, װען ער רעדם װעגן דער געננװארט, װײל עס ציט אים צו דער אקטואליטעט. די גרויסע םון הײנט זענען אים נעענטער, װי די געשטאלטן םון דער םארגאונענהײט. שאו האט ליב צו ועמען די גיױסע םענער םון דער גע• שיכטע און רעדם װעגן זײ, 'װי זײ װאלםן גאר קײן באדײסינגנישס געהאט. ער דער• װײוס. אז קײנער פון זײ האט נישס געהאט אױי פיל שכל, װי ער. — אבער דאך איז ער גענונ קאנװענציאנעל. ער האט ס דעם נאנעל־פריז םאר ליסעואםור םארן יאר 1926 האט באקוםען די איטא• ליענישע שרײבערין, גראציא דעלעלדא. דעלעלדא איז געבוירן אין יאר 1872 אין םארדיניען. זי האש אגגעשריבן א רײ רא• פאנען, דער עיקר װעגן פויערים־לעבן. בא• קאנט זענען אירע ראמאנען ״אש׳ און ״נאכן גט*. — דעלעלדא איז די צװײםע פרוי, װזןס הןןט באקופען דעם נזןבל-פריז. לגבי די גרויסע שרײבער, טאמאס פאן, גארקי א. א״ װאס ־אבן קאנדידירט צום נאבל״פרײז, איז דאס אװעקנעבן דעם פרױ דער כמעש־אומבאקאנשער, איטאליענישער שרײבערין מםתמא םער פאליטיק, װי אפת קינסטלערישע אנערקענונג״ ס קײן פוילן האש פען איצט געבראכט די רײכע קאלעקציע ס-ן ראפערסװילער ם-זײ דערםיס האט זיך סארענדיקש די תק־פה סון דעם אזױ־גערדפענעם .פוילן אויף דער עםיג־אציע־. — ראפערסװילער ם זײ איז גענרינד עט אין 1870. זײן אויפ• נאבע איז געװען אויםצוקלײבן דאק מענםן, ביכער, זאכן, ויאס האבן א שײכ ת צו פוי• לענם גײעסשער געשיכטע. דאס םוזײ איז גע-רינחןס דורכן גראף װלאדיסלאװ פלא• טער. ײעייכער האט צוליב דעם אפנעדינגען אייף 99 יאר (קויפן האט ער אלס אוים• לענדער גישש געהאט קײן רעכט) א שלאס אין ראפעיסװיל (שװײץ) װו זײן רײכע קאלעקציע האס זיך געפונען. דאס םוזײ איז גענרינדעט מיםן תנאי, אז װיבאלד פוילן װעט אויפשסײן תחית־המתים זאל עם אריבערגעמראנן װערן קײן פוילן. דער גרינדער סון דעם םוזײ איז שוין לאננ כוים, און זײן חלום איז ערשט םקוים געװארן. — םיטן אנקימען פינם םוזײ איז אנטשטאגען אין דער פוילישער פרעסע א דיסקוםיע, װאס זאל םען טון םיס דער זאםלונג. מען האש ארויסנערוקט םאדשײדענע פראיעקטן, צװישן אנדערע אויך ם׳זאל גרינדן א ספע• ציעל פארטיראלאניש־מוזײ, װו עס זאלן זיך געפינען אלע דאקימענטן, װאס האבן א שײכות צו דער * םארטירערשאםט פון פוילישן פאלק בשעת זײן פארשקלאםונג. ס צוםייארצײט פון זאלאן האט םען געמאכש א חשבון םון דער צאל עקזעמפ• לארן, װאש זענען ערשינען םון זײנע װערק אין פראנקרײך. װי ס װײזט זיך ארוים, האבן קײן שומ אידערע װערק אין לעצסן האלבן יארהונדערט נישט דערנרײכט אזא הויכע צאל. אײניקע פון זאלאס װערק זע• נען דערשינען זינט זאלאס טויט אין ססס,ססס,2 עקזעמפלארן *אויף סראנצויזיש. הײנט װיסל עזזעםפלארן זענען ערשינען אין איבערזעצונגען: ס די ענגלישע שרײבערין םלארענס דע פיק האס ביעה אנצוקלאגן דעם :רויסן עננליש ש־ײבער ײעלסן פאר פלאגיאס. יי באש ״דייזד ײעלםז אױ דעם. אז ער זאל הןןבן װערשל ך איבערגעשריבן נאנצע שטיקער םון אירס א נאך־נישט געדרוקט װערק. זי סארלאננט םון אים נישם װײני- קער, װי הונדערט סויזנס סונט.