Literarishe bleter · 1927-11-18 · 46 (18.11.1927) · p. Seite 896

46 *א ליטערארישע נלזנער 8% אין נאך אין נאך ליגן עד*הױם אין די םארשײדןגע *יבלין• טעקן פון דער װעלם און װארםן. אז מיזאל זײ ארױסוױען אויף דער ליכסיקער שײן. הײנס װיםיל אוזירות םין דער אל• טער ליםעראטור האבן זיך נישס דערװארם, זענען םארלוירן געגאנגען אין םשך פון די הינדערטער און סויזנסער יןןרן, צעריבן געװארן בי/ די אײגנסיםער., סארברענס געװזןרן אויף די שײטערסי פאר זײן לעבנס״אידעע םחיה-סתים בו זײן אזעלכע םיני װערק האט םײגענסאן געװינען די גרעםטע אנערקענונג םון דעם בארימטן אריענטאליםט באראן דוד גינזבורג, און װען דער בארןןן האט אפגעקויםט דעם םארלאג רןןם. הןןס ער גע׳ געבן פײגענסאנען די נרעססע םולמאכסן אויף דעם געביט. אבער אין א פאר חדשים ארים נןןכן ןןפקויםן די דרוק איז באראן גינזבורג געשסארבן און די גרויםע פלענער זענען נישס פארװירקלעכס געװןןרן, װײל די נײע םירער הןןבן נישט געהאם דעם געהעריקן חיש אין פארנעם און אגב איז אינגיכן אויס• געבראכן די מלחמה. פון זײנע אנדערע ארבעסן איז די װיכסיקסםע זײן .השלמה׳ צים תלםיד ירושלמי (װעלכער איז אגב אױך ארוים• נעגעבן געװארן פוז פײגענסאנען אױף דעם זעלבן שטײגער װי דער תלמוד בבלי. הגם םון םארלעגערישן שטאנדפונקט איז עס געװען א סך א ריזיקאלישערע אונטעתעםונג בוליב דעם בו קנאפן אפגאנג פין דעם תלמיד ירושלמי). װי באװוסט, איז דער ״תלמוד ירושלמי׳ שסארק פארגרײזט געװןןק אין משך פון יארהונדערטער און עם םעלן אױך אץ אים גאנבע שטי• קער. דער װילנער תלמוד־םןןרשער בער-אברהם רןןטנער (געי שטארבן מיט עטלעכע יןןר בוריק) הןןט אין זײן גרױםן װעדק .אהבת ביון וירושלים׳ בונױסגעקליבן במעט אלע נוםחאות םון .תלמוד ירושלםי׳, װאס מ־הןןט געקענט געםינען אין דער רבנישער ליטעראטורן דערבו נןןך הןןט ער געמאכט א םך תיקונים אין דעם טעקסט אוםן סםך םון די עתבי יד און םראג• מענטן, װןןם האבן זיך אויסגעפונען אין םארשידענע ביבליןןסעקן. בפרט אין דער קעםברידזשער גניזה. ער הןןט אבער די אר■ בעט נישט פארענדיקט, און דןןס טוס איבט םײגענםןןן םיט זײן השלמה. מיט זײן כאראקטעריםטישער באשײדנקײס זןןגט בו םיר פײגענסאן: — איך בין נןןר א בעל־מלאכה, ןןבער םײן מלאכה איז א נובלעכע און נויטיקע, און איך בעט נןןר בײ גןןט אן ״אטסטראטשקע׳ אויף 10 יןןר, ביז די קלײכדיקע 100, איך זאל קענען פארענדיקן מײנע ןןנגעהויבענע װערקז מיר װינטשן אים דןןם פין גאנבן הארבן. ןןפלײגנדיק אױף א בװײסן מאל איבערבוגעבן פאר די לעזער די זײער אינטערעסאנטע און װיכטיקע זכרונות םײגענסןןנם װעגן רןןםם דרוקערײ (די געשיכטע פון דער דןןזיקער דרוקערײ הןןט ער לעבטנס באשריבן אין באזונדערן גרױסן חיבור, װןןס איז נ$ך אין כתב-יד), װעגן זײן סרײנט אײזיק םאיר דיק, װעג םרדכי פלונגיןןן און אנדערע םשכילים, מיס װעלכע ער^איזי געװען סארבונדן אין משך םון זײן לאנגער־לאנגער טעסיקײט. פארל־^אג גג קלעצהיז שוק ערשינען מ• באו־ײשא (םנחם, דער גלגול (דיאלאנ אין בװײ באגעגענישןו י •י־״יז 50.א נידדן גרײז 3 רובל. לבים דעדבײלן. אגכ אז עם הןןבן זיך בו אים א שאס געטון םויזנסער און טויזנטער בריװ סון םענטשן, װעלכע הןןבן געװןןלם םארדינען דרײערלעך און אויסגעזוכט גרײזן. אזוי. אז םײגענםאן הןןט געמוזם קריגן א מיטל נישט בו װערן בדיל־הדל און הןןט יעדן גרײז־זוכער אפגעענטסערט. אז ער האט נעבעך פארשפעטיקט: אײנער הןןט שוין פאר אים אויםגעגעבן דעם און יענעם גרײז... דןןם דערבײלן. װי געזאגס װערסל־זןןגער. דער עיקר אבער איז. אז רי פראגע װעגן א רײנער קןןרעקסור נאך װעל־ כער עם זאלן קײן גרײזן נישט בלײבן,(האס םײגענסאנען שטארק פארנומען. שטודירנדיק דעם דאזיקן ענין, איז ער געקומען בו דער איבערבײגונג, אז אפילו נאך דער זיבעסער קארעקטור קען מען נישס זיכער זײן םון גרײזן (בײ אונז, ברוך השם. איז םען דאס רוב יובא מיט בװי/קארעקטורן. אין דער לעבטער בײט קען םען םםש אין האנט נישט נעמען א ײדיש ביכל, װאס איז געדרוקט אין װארשעז). דרוקנדיק דעם ש׳ס האט פײגענ־ סןןן באשלאסן בו םאכן א װעלט־קארעקסור םון דער דאזיקער אויסגאבע. עס האבן זיך אפגערוםן אן א שיעור לומדים. און ביםלעכװײז האט זיך בוזאמענגעשםעלט א גרויסער באנד תייקון־ סעותן, װאס װאלט געקאנס האבן די גרעסטע באדײסונג פאר רער תלמוד־פןןרשונג. װארים די גרײזן האבן זיך זןנגעקליבן אין משך פון נאנבע דורות. איז אבער דןןס דאזיקע װערטפולע בוך פארלוירן געגאנגען םיט אנרערע טײערע אנםיקן אין םארלאג. ןןבער סײ װי סײ בלײבט עד־היום פײגענסאנס ש״ס• אויסגאבע די װיכסיקםטע און סולשסענדיקסטע. ביז דער דאזיקער ש׳ס־אויםגאבע האט מען אויך געדרוקס דעם ש״ם אין משך פון א םיר הונדערט יאר•) און עס זענען ארױם ביז 50 אויםגאבן סון דעם ש׳ס םאר דער דאזיקער בײט. ןןבער די סופביקםטע אױסגאבע האט זיך קנאפ װאס אונטערשײדט פון דער ערשסער, א חוץ דער טעכניק. דער אויססו סײגענסאנס איז באשטאנען דערין. װאס ער הןןט פארזןןרגט זײן ש׳ס־אויסגאבע מיט איבער הונדערט הוסםות. דאס רוב קלאסישע פירושים אויםן תלמוד. װאס זענען ביז אהער אםילו קײנםאל נישט געדרוקט געװארן און ערשט א דאנק םײגענםןןנען בוגענגלעך געמאכט געװןןרן פאר ברײטערע קרײזן. סון די דאזיקע פירושים װעלן מיר נאר דערמאנען דעם פירוש רב האי גאון. רעם פירוש רבינו גרשון מאור הגולה, דעם סירוש םהר׳ם מרוסענבערג א. א. װ. װאס נישט דא איז דער ןןרט אױסבורעכענען. אין זײן ארויםגעבערישער םעטיקײט איז פײגענסאן אלע סןןל געװען ״קעגן מעלה־גרהן, נאר פאר מחיה־מתים זײן*, ד. ה. קענן איבערדרוקן אויף דעם אדער יענעם אופן די שוין־געדרוקטע װערק *פון דער אלטער ליטעראטור, נאר םאר ארויסגעבן די כתבי־די פון די גאונים און גדולים םון די עלטםטע בײטן ןןן. איז דאס נישט דער גרעסטער שאדן םאר אונז, — זןןגט מיר ה־ פײגענסאן. — ױןןס עד הױם זענען נישם ארױםגעגעבן אלע װערק סון רסב׳ם אפילו. װאס בװישן זײ געםינען זיך אזוינע, װעלכע דער רםב׳ם אלײן רופט ןןן .ססרים גדולים״, בשעת װען זײן ,מורה נבוכים׳, אט דער מןןנוםענטאלםסער ספר, הײסס בײ אים בלײז .םאםר׳ז און אויך װערק םון סעדיה גאון, דעם דןןזיקן גרויסן רעליגיאנס־םילןןזןןף, •) דספנסנריק ס*ר רןר סרסססר *1יסג*נס ו*ס דרזק •>ן דסר סספת .<רכ'ח' *ין ר•• ל**1*רר*•[ ••*•י ס*נם*ינ*. װ*ס *יץ׳ ס*רסיק נסװ*רן *ין ס*ך ײז יי י*ין ג*14 —••14