Literarishe bleter · 1927-11-18 · 46 (18.11.1927) · p. Seite 895

ייטער*ר־*ע בלזסער 46 ץא 8')'* 90־יארילןער ירביד־־ײ פרן א תל־־מיד-חכ זלמן רײזען װילנע האידלם מיט טיי. גענומען אזא השגהו נאך מער מוז סען שםוינען װען מ׳װערט געװאר. אז םײגענםאן האט א חוץ דער ישיבה ק־ין שום לערן׳אנשטאלטן נישס באזוכט. אין די ביבלי>$ טעקן נישט שטודירם, און דאך האס ער באװיזן אויפצוטון אזוינם. ־ואס קײנער האט ביז אים. נאך אים. אויף דעם געביט נישט אויפגעטון. אין זײן גראנדיעזער ארויםגעבערישער און רעדאקטארי שער טעטיקײט זענען אים אלעמןל צו הילף געשטאנען די גרעםטע ^ריענטאליסטן און ביבליאגראפן. נישט נאר ײדישע. נאד אױך קדיסטלעכע, אנגעהויבן פון דעם גאון פון דער ־ידי שער ביבליאגראפיע פראםעסאר משה שט־ינשנײדער און אײס געלאזס מיט בארזןן דוד גינזבורג. םראנץ דעליטש, װאס האט אויך געשעצט פ־יגענםאנס ארבעט, האט אים אםילו געשענקט זיין בילר אלם צײכן םון אנערקענונג און דאס דאזיקע בילד באש־ינט איצט דעם מוז־י םון דער ײדישער היסטאריש.עטנא גראפישער געזעלשאםט אין װילנע אויפן נאמען פון ש. אנסקי. פײגענסאנס םארבינדונגען םיט דער װיםנשאפטלעכער װעלט זענען געװען אזױ גרויס. אז אםילו די װאטיקאףביבליןן טעק, דער ביכער׳אוצר פון די רוימישע פויבססן. איז געװען אפן םאר זײנע קאפיסטן אין די 4 חדשים װאקאציע צ־יט. װען ק־־נער האט צו איר קײן צוטריט נישט געהאט זינט זי עקזיסטירס. די קאפיסטן, װאס פלעגן איבערשר־יבן פאר פײגענסאנען די אלטע בתביײד אין די גרעססע ביבליאטעקן םון דער װעלם. אין אקספארד, און אין קעמברידזש, און אין בריטישן מוזעום. און אין דער מינכענער קעניגלעכער ביבליןןטעק, און א־ן דעם אזיאטישן מוז־י אין פעטערבורג;און װו נישטז) — האט ער געצאלט פון װאך, נישט םון בויגן. כדי ז־י זאלן זיך נישט אײלן און נישט אנמאכן קײן גרײזן. נאכן איבערשר־יבן איז די ארבעט קאנטראלירט געװארן פון די גרעםטע מומחים אײף די געהעריקע געביטן אין אזוי ארים איז א דאנק דער אומ דערמידלעכער ענערגיע און אויםערגעװי־נלעכן אונטערנעמונגס ג־יסט ם־יגענסאנס די אלטע רעליגיעזע אין פילאזאפישע ליטע ראטור פון ײדישן םאלק באר־־כערט געװארן מיט אן א שיעור זעלטענע און װערטפולע ספרים. םײגענםאן האס זיך אבער נישט באגנוגנט מיט דער ראלע םון אן ארױסגעבער. ער איז אויך געױען דער רעדאקטאר םון די םםרים אין םארזארגכ זײ מיט ז־ינע װיכטיקע הערות. ארײנפירן א. א. װ., װןןס זאגן עדות או־ף זי־ן גרויס בקיאות אין דעם גאנצן אימגעהו־ערן אוגר פון דער ײדישער ליטערא־ טיר. אנגעהויבן םון דעם ים התלמוד, ביז די לעצטע װערק םון דער משכילישער עפאכע. - אײנע םון די קאפיטאלסטע אויסגאבן. װאם דער רןןם פארלאג האט צו םארדאנקען ם־־גענסאנען, איז די גרויסע אויסגאבע פין תלמיד בבלי, װאס דריקן עם האט גערויערט גאנצע 6 יאר, סון 1880 ביז 1886, נישט קיקנדיק דערױף. װאס געארבעט בײ דער אויםגאבע האבן איבער הונדערט מאן זעצער, אין דער ארבעטסםאג האט דעמאלט געדויערט נישט 8 שעה. נאר אפשר צװײ מאל אזויםיל. 14 (םערצן) קןןרעק טןןרן הןןבן געמאכט די הגהה. און ערשט דאן האט פײגענםןןן אלם הויפט־רעדאקטאר םין דער םאנומענסאלער אױסגאבע ארויסגעל^זפ א קול קורא ציזןןגנדיק םאר יעדן געםונענעם צוםעליק איז מען אין װילנע געװויר געװארן, אז רער פארװאלטער םון דער בארימטער ײדײזער דרוקערײ און פארלאגס-פירכע .האלמנה והאחים ראם•— שרגא-םײבוש םײגענ• סאן — הןןס געםײערט זײן סל־סטן געבורטסטאג. דער אלטער תלמיד-חכם האט באמת געהאם פארדראס, װאס אין דער ארטיקער ײדישער פרעסע איז דער דאזיקער זעלטענער יובילײ םארצײכנט געװןןרן אין קורצע נאסיצן. םאר די באלד 70 יאר, װאם ער ארבעט אױף דעם געביט םון חכסת־ישראל, האס ער אױםגעמײדס פרסום. און ער איז נישט געװײנט צי אזעלכע זאכן װי ױבילײען, באנקעסן, וכדומה פאראנשטאלסינגען. אים איז נאך עד היום ליבער זײן ארבעםס־טיש. פון װעלכן ער טרעט נישס אפ. און אױפן 90*סטן יאר האס ער ערשם אנגעהויבן צו שרײבן א נײ װערק. און כןןסש ער איז םיל באשײדנקײט אין אמתער עניװת. םונדעסטװעגן באהאלס ער נישט, אז אויב ער װעט האבן צײט צו ברענגען דעם דאזיקן חיבור צו א גמר, װעט עס געװים מאכן א רעש אין דער װיסנשאפטלעכער װעלט. סײ דער ײדישער, םײ דער קריססליכער. ער האט מיר אייך פאר טרויט בםוד דעם אינהאלט םון דעם װערק, און איך מוז דעם סוד האלטן, װינסשנדיק אים םון גאנצן הארצן צי דערלעבן די ערשײנינג פון דעם סםר. בײ װעלכן איך האב אים געטראםן שרײבן, בשת םײן לעצםן באזוך בײ אים. םײגענםאן קלאגט זיך אויף זײן זכרון. װאס דינט אים שוין כמעט נישט סער. און ער ברענגס, װי זײן שםײגער איז. א מאםר פון דער גמרא. אז זקנה איז די מוטער םין שכחה. אבער די פאר שעה, װזןם איך האב געהאט דעם פארגעניגן צו שמועםן מיט אים. האבן מיך איבער■ צײגם אין דער ריכטיקײט פון אן אנדעי תלמודיש װערטל, אז אלםע געלערנטע. װאס עלסער זײ װערן. אלץ מער װאקסט זײער פארשטאנד. אס דער דאזיקער זקן. װאס קען קוים א טריט מאכן אן זײסיקער הילף, װאס דערקענט קוים ז־ין אײגע־ נע טאכסער — אזױ שװאך איז זײן ראיה (צום גליק דינט זי אים נאך צום לײענען און צום שרײבן. אמת מיט גרוים אנ־ שטדענגונג), פארנעמט נאך אלץ זײן ארט אין דער אונסער■ נעמונג, װעלכער ער האט אװעקגעגעבן כמעט זײן גאנץ לעבן, געמאכט פאר א־ינעם פון די גרעםטע פארלאגן אין דער װעלט• 15.600 (םוםצן טױזנט זעקם הונדערטן) בוינן םטעראעטיפ (ד. ה. אין בלײערנע פלאםן צום שסענדיקן איבערדרוקן) האט םײגענסאן ארויםגעגעבן אין משך םון די 60 יאר. װאם ער איז דער םירער פון דעם ראם־םארלאג. עס איז זיך שװער פארצו• שטעלן, װאם פאר א גװאלדיקער אויםטו דןןם איז, און סיאיז נישטא דערצו קײן גלײכן אין דער גאנצער װעלט. זזבער דער חידוש װערט נאך גרעסער, װען מיר װעלן נעמען אין אכט, אז דאס זענען נישט סתם אזוי אויםגאבן, נאר די מאנומענטאלסטע װערק םון דער אלטער תלסודישער און רבנישער ליטעראטור. אז צװישן ז־י זענען דא די אױסגאבן םין 223 (צװײ הינדערט דרײ און צװאנציקי.) סאנוסקריפטן, װ$ס םײגענםןןן הןןט זײ דער ערשטער אויף דער ליכטיקער שײן ארױסגעבראכס פון אלע װעלס־ביבליאסעקן, װו די דאזיקע כתבי־יד זענען געלעגן הונדערסער יארן און מאנכע אױך די גאנצע ססס1 יארן ם׳מוז באםת שםוינען, םון װאנען הןןט עס זיך צום פזן• נעװעזשעד יינגערמאן. װןןס הןןט אין זײן געבורט-שטאט גע•