Literarishe bleter · 1927-11-18 · 46 (18.11.1927) · p. Seite 894

46 זא ל- ד<־זןר־ע< נ י ע ם 7 ר 894 די פולע און טײלװײזע אסיםילאסארן פון דער ארטיקער םםיצי־השבלה־נעסט, — דאם אלץ האט זיך אויםגעפלןןנטערט אין אײן קנויל, װאס האט זיך געקײקלט מיס א געװאלטיקן גערויש איבער דער ײדישער גאס אין משך פון עטלעכע יו$ר. װען כיהאב זיך אומגעקערס סון מײן אויםלענדישער נסיעה, אין הערבםט 1897, האט אונזער זןדעסער קרײזל זיך איבערגעאנדערשם: מיר הןזבן געגרינדעט א נײעם קרײז םיטן נאמען ,היםטאריש־ליטערארישע קאמיסיע׳ בײ דער ןןרטיקער געזעלשאפט ,מפיגי־השכלה׳, ,מפיצי־השבלה״ איז, פארשטײט זיך, נישט געװען קײן שילד םון אונזער אידעןןלןןגיע, נןןר פשוט א שוץ קעגן די פאליצײאישע שטערונגען, כדי מיר זןןלן קענען פראנק און פרײ זיך צונויסקלײבן אין דער לעגאלער געזעלשאפט, און װען עס איז צונויפרוםן גרעםערע וארזאם• לונגען צוליב אונזערע פארטראגן און לעקגיעם. אין באשםאנד סון אונזער ,קאמיסיעי זענען ארײן: דער פארזיגער פון מםיצי־ השכלה מ מרגולית און זײן טרײער נושא־כלים אין ײדישע ענינים ל. סאקער (נישס לאנג געשטןןרבן אין פעטערבורג), ש. י. אבראמאװיטש, אחד־העם און איך. מענטשן פון פארשײדענע ריכטונגען, און צוױשן זײ אײנער אן קײן שום ריכטונג, — מענדעלע — פארשטײס זיך, —יזענען מיר זיך זוזאמענגעקומען צו פירן דיםקוסיעם װעגן פארשײדענע גרונט־פראבלעםען, און געהאפט אזוי־ארום צו געפינען װאםער ם־נישט איז אלגעםײנעם װעג אינם שאפן א באזע פאר פארײניקסער נאציאנאלער אר• בעט. אין משך פון 3—4 יאר (ביז 1901) האבן מיר זיך צו־ נויפגעקליבן אין באשטימטע אװנסן, אײן מאל א װןןך אדער אײן מאל אין צװײ װאכן. אין דעם קאמיטעט־לאקאל םון מפיצי• השכלה, אין דער רײכער װוינונג פון איר פארזיצער ג. װײנ• שטײן אויף נאדעזשדינסקער גאס, און דערנןןך אויף דעם ניקןן־ לאיעװער בולװאר. דא זענען שוין בײ אונז פארגעקומען אמת־ דיקע זיצונגען. מיט א פארזיצער (מרגולית), מים א סעקרעםאר און פראסאקאלן־שרײבער (סאקער), מיט םיסטעמאטישע ויכוחים, — בכלל מיט א באשטימטער דיסציפלין, װעלכע האט פארהיט פיל צײט. נאר האט שטארק געשטעדס אונזער ,װילדך םענדעלע. עס זענען באהאנדלט געװארן דער עיקר—סאג־פראבלעמען: דער פאליטישער און גײםםיקער ציוניזם, נאציאנאליזם און אוי• טאנאמיזם, די קולטור־אויפלעבונג, דאס פראבלעם פון יהדות. יעדער אײנער האט אנטװיקלט זײן םיסטעם. באלויכטן די בא־ האנדלטע פראגע פון זײן שטאנדפונקס. מרגולית הןןס אנם• װיקלט זײן נעבלדיקע טעאריע װעגן דער קאסםאפןןליםישער נאטור פון דער ײדישער נאציאנאלער אידעע, װעגן אונזער יודאיסטישער אדער עטישער םיםיע. און סאקער האס איבער• געלײגט זײנע װערטער אויף א מער־קלארער שפראך םון אײ־ ראפעישער פילאזאסיע און סאציאלאגיע; איך האב באהאנדלט די יםודות פון דעם דאן נןןך נײעם םיסטעם םון אויםאנןןמיזם און ,נאציאנאלע רעכטי, װעלכע איך האב אין יענע יארן ןןנ• געהויבן צו באארבעטן אין מײנע ,בריװ װעגן ײדנסום׳ן אחד׳ העם האט זיך מער פארנומען מיט דער קריטיק פון אנדערע אנשײונגען, אײדער צו געבן אײגענע, און דורך א שםרענגן אנאליז האט עריגעצװונגען דעם קעגנער צו קימען נענסער צו דער אידעע פון גײםטיקן ציוניזם. נאר אײן מענדעלע הןןט אפגעװארפן אלע| מײנונגען, װאם זענען ארויםגעזאגט געװארן אויף דער זיצונג און יעדעס מאל הןןט ער ארויסגערוקט עפעס א נײע, אויפן ארט צוגעטראכסע, טעאריע. י;ס1ף קיםס) נסיעה קײן פעסערבורג אין יענע יארץ, װען צװישן דער ײדי• שער אסימילירטער אינטעליגענץ האט זיך דערװעקט דער אינ־ טערעס צום פאלק. און םיזענען געגרינדעס געװארן די רוסישע װאכנשריפטן ,ראזסװעס״, ,רוסקי יעװרעי״ און דער זשורנאל .װאסכאד׳. לכתחילה האט מען אים אויפגענומען װי אן אײגע־ נעם אין דער ליטערארישער אריסטאקראטישער םשפחה, װי ס־האט זיך דאן גערעכנט די גרופע ײדן. װאם האבן געהאט א שײכות צי דער דיסישער ליטעראטור. מענדעלע האט דאן און אייך א צײט שפעטער שטארק געהאלטן פון דער מיםיע פון דער ײדישער ליםעראטור אויף רוסיש, און ער האט זיך געפרײט, װען מיהאט איבערגעזעצט זײנע װערק אויף ריסיש. צו די שרײבער־העברעיסטן אין פעטערבורג האט ער זיך בא־ צויגן קאלט. ער האש מיר, אגב, דערצײלט װעגן זײנער א בא־ געגעניש מיטן משורר י. ל. גארדאן. אבראמאװיטש איז געװען עפעס אנגעשטויסן אויף גארדאנען, אלס סעקרעטאר פון מסיצי• השכלה. .אײנמאל — האט ער דערצײלט — גײ איך מיט מײנע באקאנטע אין פעטערבורג און באגעגן גארדאנען. מען האט אונז פארגעשסעלט אײנער דעם צװײטן. גארדאן האט זיך גע־ װארפן ריך ארומצונעמען, איך אבער האב אויסגעשטרעקט מײנע הענט, װי אפשטויסנדיק אים. און דערנאך גאנץ קאלט דער- לאנגט אים מײן האנט. ער האט זיך פארי״וירן און בלײך געװארן... דערנאך האב איך חרטה געהאט פון אט דעם ברוך• הבא, װאס איך האב אים געםאכט״. מען דארף באמערקן, אז די שטארק־םוביעקסיװע, פניותדיקע באצױנג צו מענסשן, איז געװען אײנע פון אבראמאװיטשס הויפט־חסרונות. ער האט גע־ קאנט צו שטארק פאראכטן א מענסש אויפן סמך פון נישטיקע פערזענלעכע מאטיװן. און אין זײנע שמועסן מיט פרײנט האט ער אפטמאל אויסגעגאסן זײן כעס אויף פיל מענטשן, נאענטע און װײטע. איך האב אים אמאל געשטראפט פאר אט דער באצױנג צו מענטשן, בײ װעלכע אים האט זיך בכלל געװארפן אין די אויגן בלויז נעגאטיװע און נישט פאזיטיװע שטריכן. דערפון שטאמט זײן שלעכטע באצױנג צו די װיכטיקסטע ײדי־ שע שרײבער פון זײן צײט. מענדעלע אבער איז געװען שטארק-שטרענג אויך צו זיך און צו זײנע אײגענע װערק. זײנע זאכן האט ער כםדר, אן אויפהער ,געשלײפט״, זײ איבערגעמאכט יעדעס מאל, ױען ער האט זײ איבערגעדרוקט אדער איבערגעזעצט פון אײן שפראך אויף דער צװײטער. ער איז קײנמאל נישט געװען צופרידן מיט דעם, װאס ער האט אנגעשריבן אין די פריערדיקע יארן, און פיל פון זײנע מעשות אין דער נײער באארבעטונג האבן װײניק שײכות געהאט צום ערשטן װאריאנט. דאס באװײזט, אז זײן גרויסער פארשטאנד איז אן אױפהער געװאקסן. ער האט געקאנט קריטיקירן ױך אין די אלע פריערדיקע מדרגות פון זײן אנטוײקלונג. און אס דער כםדרדיקער דורשט צו פאר• בעסערן זיך— איז דער בעסטער םימן פון אן אמתן שאפונגס גײסט. חו דאס 1897-סע יאר—דןןס קריטישע יאד אין דעד גע־ שיכטע פון אונזער געזעלשאסטלעכקײט — האס ארײנגעבראכט א פרישן שטראם אין דעם לעבן פון אונזערע אדעסער קרײז־ לעך. סיאיז אױעק די שױערע, אוסבאהאלפענע צײס. סיהאט גענומען זיך רירן אין טומלען ארום און ארום. נײע ציוניסטן, הערצליססן, װאס האבן ערשט מקבל געװען די תורה אױפן פאזעלער בארג־סיני, די אלטע פאלעסטינצעס. די קילטור• צוניססן,—די נאכפאלגער פון אחד-העמען די נאציאנאליסטן