Literarishe bleter · 1927-11-18 · 46 (18.11.1927) · p. Seite 893

893 ליםערארישע נלעםןר 46 זא מעבדעלע אבראמאװיטש ־ ־־ ▼ וזכרמות ׳ פראפ ש• דרבנאװ בערליז <המשך א נײעם בױגן מיס גאנץ נײע און װיכסיקע ענדערונגען. מענ■ דעלע לײע:ט מײםםערהאםם. אקצענםירס די אלע נױאנםן םון טעקסס. בײ די לירישע ערסער, פאזונדערס גײ די באשרײבונ• גען םון דער נאטור און שטילער סאעזיע סון שסעםל. הערט זיך אין זײן שטימע א בענקשאפט, װי א געװײן נאך די ױנגע יארן, נאך דער אמאליקער פאטריארכאלער װעלט. אס לײענט ער מיר, למשל. אזא לירישן סראגםענט <םון דעם ערשסן קאפיטל, אין צװײטן בוך .װינטשםינגערל׳ : .שא. שםיל איז םליחות*בײס אין דעם װאלד, װי אין קאבצאנסק שבה, װען דער עולם שלןןםט נאך מיטזןג, און דןןס שטילקײט דןןרט װארסס א מרה־שחורה. די פײמער שסײען םארטראכט, םארזארגט... זײער שאקלען מים די בװײגן — דאם איז א ברעכן מיט די הענט. זײער זשומען—דןןם איז א ביטערער יןןמער. א זיםבן, א קרעמן סון א געסרײער םוטער, װןןס בלײבט איבער אלײן נאך דעם װי אירע קינדער בעםןןרן זיך אין אלע זײטן...' און מיר דאכט זיך, װי אין אונזער גימער װןןלס מען געהערט אם דעם אומעטיקן גערויש פון װאלד אין אנהויב הערבםס, װןןס איז פארסראגן םון ערגעץ א שטעסל. װןןס איז ארומגערינגלט מיט א װאלד. איך הער מיך אײן בו די אוםע• סיקע סליחות-לײענען םין די םארטראכטע. םארזןןרגסע בײמער... בײ מענדעלען הןןט דאס לײענען םון די לירישע ערטער דערמאנט באמת אין םליחות-זןןגן אױף טײערע װײטע קברים. נישט אײן מןןל הןןט ער מיר געזאגט: .איך בין אויך א היסטאריקער. נאר אױף אן אנדער שניס. װען איר װעט קימען צו דער געשיכטע סינם 19־טן יארהונדערט, װעט איר מיזן זיך באנודן מיט מײנע װערק, כדי צו שילדערן דעם לעבנסי שטײגער סון די דעמאלםטיקע דורות*. ער האס םיר ןןסטמאל דערצײלט עפיזאדן סון זײן •ער זענלעכן לעבך װעגן יענע יינגע יןןרן, װען ער האט געלערנט אין װילנער ראמײלעם־ישיבה, װינטער איז ער דןןרט געשלןןםן אויף דעם קאלטן םענסטער, װײל ס׳האבן געםעלט בענקן װעגן דער בײט. װןןם ער הןןט סארבראכט אין קאמענעץ־פןןדןןלסק מיס גאטלאבעוץ. אין קרײז סון .קאזיאנע׳ לערער אין אקציזניקעס סראנטן פין דער ארטיקער ברןןנסן קאנטןןר סין בארןןן גינזבורג. איך קןןן נישט םארגעםן זײן דערבײלינג װעגן דער שװערער נויט, װןןס ער הןןס געליםן אין זשיטןןמיר, אין די לעבטע יןןרן סארן אפסןןרן קײן אדעס (1880-1879): די הובאות זענען געװען גרויםן א משפחה—זאלפע זיבןו די הכנסית סון םײנע װערק הןןבן אםילו נישט געקלעקס אויף דירה־געלטז די װילנער און װארשעװער סארלעגער הןןפן מיך באגזלם: שטילערהײס איבערגעדריקם די .טאקסע׳. .קליאסשע״ און דןןס .קלײנע מענסשעלע*, בגנבה איבערסארקױםט אײנער דעם בװײטן די סטערעןןטיפן סין מײנע פיכער. איך בין דערגאנגען דערבו, אז איך בין נישט געװען זיכער םיטן מןןרגנדיקן טןןנ. אין ןןט דער שװערער בײס הןןט םיר ארויםגעהןןלסן בארןןן הןןראבי גינזבירג, װןןס האט מיך געקןןנט נןןך סין מײן ױגנט. םין קאםענעץ. ער הןןט םין די פעטערבורגער םרײנט זיך דער־ װוסס װעגן מײן שװערער לאגע אין ןןנגעהויבן בי שיקן מיר יעדן חודש א באשטיםטע סוםע (דיכט מיר — ביז 100 רובל). מענרעלע הןןט ליב געהאט בו דערמןןנען זיך ןןן זײן דער באנײסער העברעיש האט אויםגעלעבט אונסער דער סעדער םין מענדעלען אויך דערםאר. װןןם ער הןןט אים בי געפאסם בים סטיל סון דער פןןלקס-שפראך פון די רוםישע ײדן. ןןבער כדי בו םארשטײן און בו קןןנען ^פבושאבן די שײנקײטן םון דעם נײ״מענדעלעשן העברעישן םטיל איז װיכטיק. אז אױך דער לעזער זןןל זײן באקענט מיט די קװעלן םון דער העברעישער מיםלאלטער ליםעראטור, פון װאנעם רער קינםכלער הןןט געשעפט זײנע רײכטיםער. עס איז די שפראך פון די גײסטיקע יחסנים. די קענע־ םון דער העברעישער לי טעראטור םין םארשײדענע תקוםות אין סארשײדענע דיאלעקטן. איך הןןב עטלעכע מןןל בארירט ןןס די םראגע אין מײנע שמיעסן מיט דעם אלטן םרײנט אין אים געזאגס. אז גאר־גיך װעט םען םוזן דרוקן זײנע העפרעישע װערק מים פירושים װןןס זאלן סארםײסשן די אלט־אלסע אויסדריקן. װי ס׳װערן ארױסגעגעבן איבם די װערק םין שעקספיר און ראבלע אדער מיט הערות״ערקלערינגען װןןם באגלײטן די סעקםטן םין ר יהודה הלוי און אבן־עזרא. די קומענדיקע רורות װאס האבן נישס געלערנס אין חדר אין זענען נישט בקי אין תלמוד. װעלן נישס םארשםײן יענע באזינדערע שפראך־אױםטוען. װאס ברענ־ גען אינז ארײן אין א כאגײסטערוגג. מענדעלע האס עס נישס געלײקנט, אין דערבײ איז אונז בײדן געװארן שטארק אימעטיק... װיסיל ןןװנסן בין איך אזױ ןןפגעזעםן םיס מענדעלען. געהערט אים לײענען די ערשט־ןןנגעשריבענע קאפיטלען םין .בעםק הפכא׳ (.װינטשסינגערל׳) און געשמיעסס דערנאך װעגן דעם, װןןם ם׳האט איבערגעלײענס... ןןט קומט בין־השמשות. איך ענדיק מײן ארבעס אין לןןז םיך דורך דער אוספענסקי־גאס בי דער תלמוד־תורה. איך קום ארײן. ס׳עסנט מיר אויף די טיר די סרױ. ןןדער אײנע םין מענדעלעס סעכטער (איך געדענק נישט, אז אין וןט דער םאמיליע זןןל זײן װען א דינסט). שטיל און אוםעסיק איז אין די גרויסע בימערן סון דעם תלמוד־ תורה־םארװאלטער. ערגעץ אין א לעבטן בימער זיבט מענדעלע. אײנגעבויגן אויף א כתב־יד. װי נאר ער באמערקט מיך. רוםט ער וןםטמןןל מיט שמחה אוים: .אין איך הןןב געםילט. אז איר װעס קומעןז ס׳װילט זיך שמועםן מיס אײך. איר װײסט, װעגן װאם איך הוןב ערשט געטראכטי׳ אין ס׳גײם אװעק א לאנגער שמיעס װעגן אלץ אין אלעמען. קןןנסיק, א גאנבן טאג האט ער אין די לײדיקע בימערן געשװיגן אין איבט װילס זיך אים ארןןפרעדן סין הארץ, ארןןםװארסן דעם עול פון געדאנקען, װעלכע הןןבן שטענדיק זיך געקליבן אין ןןט דעם װונדערבארן קאס. װןןם איז דאן באבירט געװען םיס א זילבערנעם הוןר■ קרוין. רערנאך קומט דאם לײענען םון די קאפיטלען, װאס ער האט ןןנגעשריבן זינט אונזער לעבטער באגעגעניש. מענדעלע דיקס ארױף די *רילן אויםן שטערן, טרןןגם׳בו בו די קורב־ זיכסיקע אױגן דעם גרײסן בויגן פאפיר, װןןס איז אנגעשריבן מיט א געדיכטן פערלדיקן כתב און ער לײענט. ער באװײזם םיר דעם ביליקן בױגן פאפיר און ער זןןגט מיט א שמײכל: ״א גאנבע םעשה װעם ארויף אױף ןןט דעם בויגן, װןןם קאםס םיר בזןר א גרוןשן—דער פרײז סונם בויגן פאפיר אין נוןענםן קלײטל״. אבער דער בויגן פאפיר, װןןם איז ןןנגעפיקעװעט םיט בלערלײ בוגעשריפנם, װערט דערנןןך איבערגעשריבן אױף