Literarishe bleter · 1927-11-18 · 46 (18.11.1927) · p. Seite 890

46 זא ל׳טערארישע בלעטער -סמ׳ יעװאלודיעי זענען טאקע באמת די שאםינגם־דערגרײכונגען #ון די סאװעטישע ־ידישע דיכטער אזעלכע באדײםנדיקע אז עם איז בארעכטיקט זײער ביסיל־באביונג בו די ײדישע שרײבער אין צו דעם -־דישן שאםן פין גאר דער װעלט אויםער ריםלאנדי דאס זענען די םראגן. װזןם מען שטעלס זיך, װען מ־װיל אונטערפירן א םך-הנל פון דעם אלעם, װאם ם׳איז אויםגעםון געװארן אין ראטן-רוםלאנד אויםן געבים םוןי ײדישן קולטור• שאםן און ײדישער ליסעראסור בײ די נײע באדינגונגען פין דער ראטן־מאכט. די באל סון ײדישע קילטור־אנשםאלטן איז די לעבטע יןןרן שסארק געװאקסן. מיר זענען, ל־ידער, נישט באקאנט מיט זײער אינעװײניקסטן אױסזען, מים ז־יער כארא^זער, אבער בלויז די ביפערן זענען קןןלאסאל. אט האבן מיר אײניקע ביפערן פון אוקראינע. אין 1924— 1925־סן לערניאר האבן אין אוקראינע פונקביןןנירט 342 ײדישע שולן מיט 394 56 קינדער, אדער 41 פראב. סון אלע ײדישע שול־קינדער. אינם שפעטערדיקן יאר האט זיך די באל ײדישע שולן פארגרעסערט ביז 457 מיט 74.500 קינדער זןדער 46 סרןןב פון אלע ײדישע שילער. אינם םארגאנגענעם 1926—1927 יןןר האט די באל ײדישע שולן זיך פארגרעםערט ביז 502 שולן מים 80.000 שילער. 49 פראב. פון אלע ײדישע שילער. און חוץ דער געװאלטיקער באל ײדישע שולן, זענען אין אוקראינע דןן 809 ־ידישע אנשטאלטן פאר פאליסישער אױםקלערונגם־איבעט (פאליטאויפקלער ארבעטו,—פון זײ 191 לײענשטיבלעך און 289 ביבליאטעקן און ײדישע אפט־ילונגען בײ אלגעמײנע ביבליןןטעקן א. א. װ. דערבו קומען-בו ײדישע געריכטן, ײדישע ראסן, װאס פירן זײער ארבעט אויף ײדיש. דאס זענען אלץ גרױסע און װיכטיקע ײדישע קולטור־דערגרײכונגען. אבער אונז אינםערעםירט איבטער די ײדישע ליסערא■ טור, — די ליטעראטור. װןןם װערט נישט ארויסגערוסן דורך באשטימונגען. בודזשעטן און הובאות. נאר װ$ם װערט געשאםן דורך שעפערישע פערזענלעכקײט;. װי האלט עס מיט אט דעם ײדישן שאםן אין ראטנ־ פארבאנדי ט א ב ע ל ע דאס ־ידישע בוך אין ראסנסארבאנד לױט די נעביטן, באל אויםגאבן און דרוק־בויגן פאר די יארן 1923, 1924. 1925, 1926. 1926 3 | ס , סו 1925 צ * 1924 נד 3' 3 2 14 1923 3 | 12; 1ג| 1 ג ע ב י ט ן 402 42 254 36 192 18 92 11 לערנביכער און מעטאדן 316 45 327 58 98 23 46 9 פאליטישע און געזעלש. 107 23 24 6 8 3 — — פאפול.־װיסנשאםטלעכע 114 24 149 33 62 19 31 9 בעלעסריסטיק און פןעזיע 24 3 - - 22 3 — .— ליטעראסור און קונסט־קריסיק 34 18 48 13 14 6 9 6 קינדער־און ױגנט־ליטעראסור 348 55 206 49 126 11 82 11 זאםלביכער און יעריןןדיק 17 11 8 10 —; — — י — לאנדװירטש., קןןאפעראביע 11 -_ 6 12 3 1 6 2 סארשײדענע 13931227 1028208 522 83 266 | 48 סך־הגל אקטועלע *יטעראטור םראגן, א י ב ט איז עס שײן אוממעגלעך א ײדישער שרײבער פון יאטנפארבאנד םאר נישס האבן קײן םגע ומשא מיט אן אױסלענדישער פעריאדישעי־ אייםגאבע (סײדן א פארטײא־שער!). און װער עס איז עובר אױף אט דעם פארבאט (מ־שטײנם געזאגס. װער װעט זיך עם אײנשטעלןז). באקומט זײן פסק און ער מוז נעבעך דערנאך דרײען מים דער בונג און קרומען מיט דער פעדער... בו װאס סאר א נאענסקײס און םארבינדונג אזא מין בושסאנד פירט איז גרינג זיך םארבושטעלן. און נאך: ביריק םים א ג יאר האבן עטלעבע ײדישע אםעריקאנער שריפסשסעלעי באזוכט ראטנםארבאנד. זײ זענען געסארן אהין מיט א־יפגאב־ און פװנות איבערבוװארפן א בריק בװישן דעכ ײדישן שאפ פ ן אםעריקע, פוילן אין דעם ײדישן שאפן פץ ססלאנד. אבער קוםענדיק אהין, האבן זײ באלד אײננעזען, אז ס־אױ א נאיװיטעס בו טראכטן כבח א פארײניקינג און פאר• ברודערינג. אײניקע האבן זיך דארס בײם ערשטן בוזאמענשטוים גלײך אפנערוקט םין דער ײדישער קולטור־סביבד,. אנדערע האנן געהאט אויסבושטײן ביטערע אםאקעס און אנגריפן און זײ זענען אװעקגעפארן סין רוסלאנד םים א ריס אין הארבן און םיט דער האפנונג, אז ס׳םוז אין ם׳װעט קיםען די אײסניכטערונג, די אוים■ לײטערונג בװישן די ײדישע שרײבער. די לעבטע בײט האבן װידער עטלעכע ײדישע שריפט־ שטעלער זוכה געװען ארײנבופארן קײן רוסלאנד, אבער די םענ׳ כאביע פין םאםענט אױ געװארן די ײדישע ערד ארבעכ אין גלײך פון דער גרענעץ האבן זײ זיך געלןןזט אין די קאלאניעס ״אױס־ צופארשן״ די ײדישע קאלאנױאסארישע מעגלדכקײסן און ״םעםם־ צישטעלן״ די לאנדװירטשאססלעכע פערספעקכיװן. םיםאמ>.ל זענען זײ געװארן ספעביאריםטןילאנדװירסשאסםלער. און קאי זײ דען עפעס־װאס אנדערשס אינטערעסירן אויסער די קאלאניעס? א סברא׳ אז ס׳איז דא א ײדישער שול־װעזן, א 500 ײר־שע שולן מיט הע׳ כער סס1 ט־יזנט קינדער, דרײ גלענבנדיקע סעאסערן, דרײ ײדישע צ־יטונגען, זשורנאלן, הונדערטער ארבעטער־קלובן, אבענדליק ײדישע באנאבסע דיכסער א. א. װ.— אבער װאס גײטעס זײ אן? האבן םיר טאקע געהאט דערנאך זײער סיל אויספירלעכע בא. שרײבונגען, מעשות, עפיזאדן און קוריאזן מכח די ײדישע קאלא״ ניעס, פכח כלערלײ זײטיקע זאכן, און קײן אײן רעכסן באריכס נישס באקומען װעגן דעם ײדישן שול־װעזן, װעגן דעם נײעם קולטורילעבן און סכח די פארשיידענע שאפ־ננם־םעגלעכקײטן אין ײדישן ראטנסארבאנד. װעגן דעם. אז א דארטיקער ײדישער דיכטער זןןל אמןןל אראפקומען אהער און זאל, װי די ײדישע אמעריקאנער קאלעגן. למשל. האבן די מעגלעכקײט אויסבודערבײלן. װאם ס׳טוט זיך דארט און זאל באלויכטן די שאפונגס־װענן פון דער ײדישער ליטעראטור אין הײנטיקן רוםלאנד. — דערפון איז דאך אפגע־ רעדס; נישט ד א ר ט , נישס ד א װעט מען םובל זײן אזא חברן און ברודערן זיך. און ס׳איז קלאר. אז בײ אזעלכע מיני .באביונגעך׳. בײ אזא מין ,בוזאמענארבעסי װערט דער תהום בװישן דעם ײדישן קולטור־שאפן אין םארשײדענע לענדער און ראסנפארבאנד אלץ גרעסער. און דער ,בלבול הלשונות׳ — אלץ שטארקער. 11 און װי האלטן מיר איבס מיט דער ײדישער ליטעראטור אין ראטן־רוםלאנדי װאס איז דארט אויםגעטון געװןןרן פאר דעם ײדישן שאסן אין די בען יאר נאך דער ןןקטאבער