Literarishe bleter · 1927-11-18 · 46 (18.11.1927) · p. [Seite]

מרמער ין>רג*נג פרײז 50) גר•(90 ז.) פרייפיק *1 גןזװעמבער 1997 46 ל־בועדאד־עזע ףךץיףףך י* א־קוסםדידפע *—ג -ץ י װאכנשד־פמפאד הליםעראבןור 1■ %פאריק:<ג ם.קקעעקין,וזארש^ טיזאטעדאוןקונםפ! ײדיש לולטור שאפז איז ראטז ־ רוסלאבד (צו דעם צענטז יארטאג פון דער אהטאבערירעװאלוציע) נחמז מײזיל װארשע ײדישע ביכער און גײסשריםטן םון דער פרעמד קומען #ר־ין אהין אין געצײלטע עקזעמםלארן, און דזןס אויך יײט א סיעגי• עלן און שטרענגן ןןםקלײב *״ ■*נישט־בעסער (אויב נישט ערגערז) האלט עם דןן, נײ אונז, מיס דער ײדיש״םןןװעםישער ליטעראטור. אויב אין די רוסישע און םוילישע בוכהאנדלונגען און ביבליןןסעקן געסינען מיר לרוב בום קויסן און בום לײענען רוםישע אויסגאבן. רוסי• שע װערק, װןןם זענען דערשינען אין מןןסקװע און אין לענינ• גראד, איז א ײדיש־סןןװעטישע אויסגאבע דןן טרײף־םסול. אםילו דעם װיםנשאםטלעכן, שטרענג-היםטןןרישן און םילןןלןןגישן מינסקער זאמלבוך .בײטשריםס׳ הןןט מען דן אין װארשע גע• האט געםסלט, און די בוכהאנדלונג הןןט שיער קײן פרןןבעס דערםאר נישט געהאט. אשר שװארבמאנס ,לידער,, משה ליטװאקןןװס בוך װעגן דעם ײדישן קאמער־סעאטער און ש. גןןדינערם נןןװעלן ,טןןג אנטקענן׳ זענען נישם דערלױבט גע• װןןרן דורך דער היגער בענזור. און זײ זענען בוריק אומגע־ קערט געװןןרן קײן מןןםקװע. בןןריס םילניאקס, לידיא םײסולי■ נאס, סיןןדןןר גלאדקןןװם. אי. באבעלס, קןןנסטאנסין סעדינם און נןןך אנדערע שרײבערם װערק, װען זײ דערשײנען אין םןןםקװע אין רוםישן, מעג מען זײ ארײנסירן קײן ■וילן. סראנק און סרײ םארקויסן און ארויסגעבן אין די ביבליןןטעקן (אויך — ײדן־לעזער...) בום לײענען. און די זעלבע װערק. װען זײ געשעס דןןס ,אומגליק׳ און זײ װערן איבערגעזעבט און ארויסגעגעבן אין רוסלאנד אויף ײדיש, םארלירן זײ זײער רעכט בו געםינען זיך אין װארשע. װו איז דןן די לאגיק, איז שװער בו זןןגן. װער רעדס מעח דעם, ס־זןןל ארײנלןןזן אהער א ײדיש־םןןװעטישן ליטעראר־ש־קינסטלערישן זשורנאל. מיס װןןם איז ער בעסער, לםשל, םון א נױ־יןןרקער כשרן(אםילו לםהדרין שבפהדרין) זשורנאל .בוקונשט׳. װןןם איז דןן אויך אן אומ• לעגאלע עײסשײםס. בוריק מיט עסלעכע יןןר איז געװען נןןך םעגלעך, אז א מןןסקװער זשורנאל .שסרןןס׳ זןןל װעלן באקוסען אן ארסיקל סון א ײדישן שרײנער (נישס נןןר אן ןןםהאנדלונג מכח א ײדי• שער בבא-םעשה םון בוריק מיס עטלעכע הונדערט יןןר) װעגן 1 מיר זענען םיט ראטנםארבאנד גןןר־נןןענטע שכנים, אבער סון דעם דןןרטיקן ײדישן קולטור־לעבן זענען מיר געװאלטיק דערװײטערט און ןןפגעשניטן. איבער נאכס איז מען אין מינסק. קיעװ איז נישט שסארק־װײטער םון װארשע װי לעםבערג. ןןבער דןןך װעלן מיר אינגיכן הןןבן אזא מין םןןרשטעלונג װעגן דעם דןןרסיקן ײדישן קולסור־לעבן, װי אמןןל װעגן די עשרתי השבסים ערגעץ אין די הרי־חושך, װןןם איבערן ברויזנדיקן םײך םמבםיון. די נ ״ ע ,רויטע ײדעלעך• װעלן שוין גןןר גיך װערן םאר אונז אזוי אויםטערליש און לעגענדאריש, װי די אמןןליקע. און נןןך װײניקער װײםט מען ד ןן ר ס װעגן אונז, נןןך משונהדיקער זעען ם י ר אוים דןןרס, אין ז ײ ע ר ע אויגן. און ם־איז קײן חידוש נישט. סאר די לעצטע יןןרן איז םון םארשײדענע זײסן סיל געסון געװןןרן, אז די דערװײטערונג, די צעשםליסערונג זןןל װןןס־װײטער אלץ־מער װאקסן און װאקםן. םריער םון אלץ די כינעזישע װאנט םון בענזור ד א און ר ןן ר ט. און ס־איז אינסערעסאנם: סײ ד ןן און סײ ד זן ר ט הןןט ײדיש א באזונדערן .זכותי, און צו א ײדיש װןןרט איז פאראן א כםלישמונהדיקע .אויםםערקזאמקײס׳ און קאנטרןןל. אין ראסנפארבאנד עקזיםטירן זינט יןןרן םארשײדנארטיקע םרי■ װאסע און האלב־פריװאםע םארלאגן, און דןןם קינםטלערישע שאםן איז םםילא םרײער, ברײסער און נישס אנגעװיזן אזוי אויף דעם װילן־קאםריז םון דער םארסײ־דיקטאסור. א בײט־לאנג הןןס םען גןןר אין בערלין אנטװיקלס א ברײסע רוםישע םארלאגס• םעםיקײט סאר רוסלאנד. מיט ײדיש ןןבער האלס עם םיל ערגער. דןןס ײדישע םארלאג־װעזן איז קןןנבענםרירס אין און ארום דער ײדםעקביע, און אלץ םוז געשאםן װערן לויט איר געשטאלט און גלײכעניש. קײנע ןןםנײגונגען און ןןםװײכונגען זענען דעריבער נישט םעגלעך. דער לןןזונג, אז אלץ, װןןם ס׳איז געשאסן געװןןרן אין ײדישן םאר .םתן־ןןקסןןבער׳, איז גןןרנישס שבגןןרנישט, הןןס ןןנגעהאלסן און האלס ןןן דןןרה עד-היום זײער םעםס. און דערבו—די אײנבילדונג, אז אויםער ראטנםארבאנד איז דןןם גאנבע ײדישע שאםן װיםס און לער.