Literarishe bleter · 1927-11-11 · 45 (11.11.1927) · p. Seite 886

45 א 686 יטערארישע פלעטער^ ל ט ־כ ר א ב י 17 אנגעהויבן שםיען די םילם-יראדיקזניע. דורכשניטלעך קאסט א םילם אױסארבעסן אין ענגלאנד ססס.5 סינם. ס אין איטאליען זענען םאראן העכער סס2.2 קינאם. אין לאנד װערן ארײנגעםירט פילםען סון םאלגנדיקע לענדער: םון אםע• ריקע 40 פראצ., סון דײטשלאנד 20 םרןןב., פראנקרײך 20 פראצ״ און דעם רעשט ארבעט םען אױס אין לאנד. די איםאליע- נישע םילם־פראדוקציע שפילט פמעט קײן ראלע נישט אויםן אינסערנאציזןנאלן םארק. אין לאנד ארבעטן ארום סססנ סילם־םאבריקן. ס אין אמעריקע אין שטאס געארגיא איז סאראן א ליסערארישער םרויען־״קלוב, װעלכער ארגאניזירט רעגלםעסיקע םארזאפ• לונגען. אויף די םארזאמלונגען װערן ארופ• גערעדט פארשײדענע,ליטערארישע' טעמעם. הײ־יאר האט םען דארס באהאנדלט די פראגע:!'םארװאם איז״לײכטער צו ״פאכן ליבע״ אין א יפארד״ אײדער אין א ״דראשקע״. אין א״אנדערן שטאט, װו עס עקםיםטירט אויך א ליסערארישער פארײן, האט מען באהאנדלס אן אנדערע פדאגע. נעפלעך: ״פארװאס איז א שםוציקע אבער אנשטענדיקע סרוי נוצלעכער םאר איר *פאן, אײדער א רײנע אבער םאראליש סאר• דארבענע״. ס די ענגלישע םילם־פאבריק ״גאםאנט״ האט איצט סארענדיקט א נײעם םילם, װןס איז אםשר דער באדײטנסטער ענגלישער סילם פון די לעצטע צײםן. דער םילם שטעלט םאר די שלאכטן צװישן דעם ענג• לישן און דײםשן פלאט בשעת דער לעצ• טער פלחםה. דער םילם סראגט דעם נןןםען ״די קאמפן בײ קארנעל און םאלקלענדישע אינזלען״, און שפיגלט טאקע אפ די דא• זיקע קאמפן, װאס זענען סארגעקומען אין אנהױב פון דער װעלט־מלחמה. דער פילם האט זײער א סך אפגעקאםט, און איז שטארק געשטיצט געװארן דורך דער רעגי• רונג. די רעגירונג האט צוגעשטעלס 35 קריגס־שיםן םאר די אויסנאמעס, װאם זע־ נען טאקע פארגעקומען אויף די היסטארי• שע ערטער ״ ס אין פאריז האט םעו דא נישט לאנג פארענדיקט א םילם םון די לעצםע םאפענסן םון װעלט-קריב. די געשעענישן קוםען פאר אין װערדען, װו עם זענען םארגעקוכען די דײטש־פראנצויזישע אונטערהאנלונגען. (דער םילם הײםט טאקע.װערדען*). ס װי עם שטעלט זיך ארויס, איז דאס אמתע פילם־לאנד נישט אםעריקע, נאױ . יאפאן. לויט א םטאטיםסיק װײזט זיך ארוים, אז אין יאר 1926 האט יאפאן ארויםגעלאזם מער פ־לםען, אײדער אםעריקע. די צאל אמעריקאנישע פילםען אין דעם יאר האט באטראפן 740, און יאפאן האם ארויסגיע• לאזט 855 םילםען. אין יאפאן״געםינס זיך 37 פילם־םאבריקן, און עם דערשײנען ארוםי. ' ססז קינא״צײטשריםטן. דיכטער און ערפינדער, ערזאל דורך קלײ• נע שנוײם און סארענדערונגען שאפן א נײע װירקלעכקײט נעבן דער שוין פארא■ נענער, װאם האט אים געדינט אלס מום• טער. מיר דאכט זיך, אז א רעכטלעכע שוץ קעגן אזעלכער נישט־נעלונגענקײט און טאלענסלאזיקײס איז אוםםעגלעך. װאלט איבערהויפט געװען א ריטערלעכע און מא• ראלישע שיץ קענן טאקסלאזיקײטן און נישס׳דיםקרעציע, װאלט א-נזער װעלט געװען א באקװעםער " װוינארט*. שארפער האם זיך װעגן דעם ארויסגעזאגט עגאן פרידעל, ער מײנס, אז די ״נישט-דיםקרע• ציע״ געהערט אײגנטלעך צו דער פלאכה פון דיכטער. ״ער דארף אלץ אויפרעקן, דעמאסקירן, פון א פרױואט־זאך מאכן א אלגעםײן־מענטשלעכע. איז אבער עםעץ נישס קײן דיכטער, האט ער בכלל נישט קײן רעכט צו שרײבן נישט דיםקרעט, און נישט נישס־דיסקרעט׳. ס דער אמעריקאנער סינקלער לואים איז געװען זומעסצײט אין בערלין. דער דײטשער שרײבער האנס םאכאםשעװער האס געהאט מיסאים אגעשפר״עך, װעלכן ער האט איצט פארעסנסלעכט. ״סינקלערס ראמאנען, — שרײבט סאכאטשעװער, — זענען װיכטיקער פון אלץ, װאם װערט בײ אינז אדער אין אויסלאנד געשריבן אדער לכל הסחות: געדרוקט. ער װײסט, אז״םיר לעבן אין יאר 1927 און אז ד־ איצטיקע פראבלעםען זענעןל קאמוניזס, שאװיניזם, ארבעטםלאויקײט, טובערקילאז: אזוי שװער־ װאניק, אײנדרוקספ־ל און טאקע נאענס איז דאס, אז אלץ איבעריקס איז קעגן דעם נאר א בלאםער אפשײן. אלץ. װאס ם. לואים שרײבס איז ערלעך און קלאר׳. װען סינק• לער האט זיך דערװוםט װעגן די װינער אוםרוען איז ערתיכף אהין אריבערגעסארן, ,לײדער אבער, קלאגטערזיך, אז װען ער איז אהין געקופען, האט זיך שוין די רע־ װאלוציע נעהאט נעענדיקס אוןם׳האט שוין געםאכס פאליטיק״. לויס ס. לואיס זענען סון די דײטשעשרײפער אפפײססן באקאנט אין אמעריקע: יאקאב װאסערמאן, פײכט• װאננער (דער םחבר״ פון ״ױד זיס׳) און צולעצט טאםאס םאן. ס אין בריסל איז אויף פלאםאנדיש ערשינען א אנטאלאגיע םון ײדישע געשיכטן פון פרצן, אשן, שלום עליםען, אפאטאשון א. אנד. ס אין ענגלאנד זענען פאראן 1.500 קינאס, דערפון האט לאנדאן אלײן 385. ענגלאנד פירט כסעט אלע סילמען ארײן סון אויסלאנד. קוים 10 פראצענס פון אלע אויפגעסירטע פ־לםפן װערן אויסגעארבעט אץ לאנד גופא. די םיבה פארװאס די הײ־ םישע פ־־אדוקציע שסײט אזוי נידעריק, איז דער שלעכטער קלימאט (דער נעפל), און דער םאנגל אין גוסע רעזשיסערן, ארטיסטן א. א. װ. — לעצטנס האט זיך די רעגי• רונג פארינטערעסירט מיט דער לאגע אין ו ו ע ס דער לעצטער נוםער פון דער דײ• טשער םאנאטשריפט ,אוהוי איז געװידםעט דעם פראגער דיכטער און פוזיק־קריסיקער אסקאר באום. באים איז נאך אלס קינד איננאנצן בלינד געװארן, און פונדעסטװעגן האס א־ם דאס נישט געשאדט צו פארעפנט• לעכן א רײ״אינטערעסאגטע ראםאנען. דער ערשטער באנד נאװעלן איז דערשינען אין 1908, און דערנאך איז דערשינען זײן װערק ״ראס לעבן אין״דער פינסטערניש׳, װאס שטיעלט פאר דאם לעבן סון אבלינדן. זײן צװײסער ראםאן ״כאריאננע ראלבערג־ שילדערט זעענדיקע. ער איז פול םיט סארשײדענע אװאנטורעם. באום האט אויך ארויכגענעבן סינף אנדערע ראםאנען און א דראםע (״דער נס״)• ס אין רוםלאנד האט םען נעסונען דאס־ סא־עװסקיס א טאנ־בוך, פון װעלכן קײנער האם נישט געװוסט. דעם דאזיקן טאג-בוך, װאס שטאפט פונם יאר 1860, האט דאםםא־ יע־וסקי אװעקנעשאנקען דער סרוי פינם רוםישן פלאט־אםיציר אץ שריפטשטעלער סאגולאיעװ. די פרוי סאגולאיעװ איז גע־ שטןןרבן אין 1898, און דעם טאג־בוך האבן געירשנם װײטע קרובים אירע. איצס האט דעם םאניסקריפט אפגעקויפט דער דאסםא־ יעװםקי־מוזײ אין םאסקװע. ס קלזןד פארער (באקאנטער פראנצוי• זישער שרײכער, געװען פאראיארן צו גאםט אין פוילן) האט איצט פארענדיקס דעם ראםאן ״פס־כע״, װאס זײן פארשטארבענער פרײנד פיער לואי האס אנגעה־יבן און נישט סארענדיקם. ס דער באקאנטער פראנצויזישער פאר• לעגער פראנםוא בערנוארד אױ צוגעטרעטן ארויםצוגעבן אלע װערק םון עםיל זאלא. דערונטער געפינען זיך א סך נאך נישט• געדרוקסע זאכן און פארשײדענע צײטונגס־ ארטיקלען. די אויסגאבע װערט רעדאגירט דורך זאלאם אײדעס, מאריס לע בלאנד, װעלכער װערט נערעכנט פארן בעםטן קע• נער םון עמיל זאלא. ס די דײטשע צײטשריפט ״ליסעראדישע װעלט״ האט דורכגעסירט אן אנקעטע אויף דער םעמע: ״צי םעג דעי־ דיכטער איןזײן װערק באשרײבן פריװאט־פערזאנען?״. עס האנן געענטםערט א גאנצע רײ אנגעזעענע שרײבער(יאקאב װאסערםאן׳םראנץ װערפעל, עפיל לודװיג, טאמאם םאן, סטעפאן צװײג, םאקס בראד א. א.). אין אלגעםײן ראבן ױך אלע שרײבער ארויםגעואנט דערפאר, אז דער דיכטער האט דאס רעכט צו בא• שרײבן פריװאט־פערזאנען/ און װירקלעכע נעשעענישן, בת־.אי, ער זאל דאם דיכטעריש באארבעטן. סטעםאן צװײג זאנט: ״אויב א דיכטער שטעלט פאר אין זײן װערק פאטא־ גראסיש װירקלעכע םע:טשן און געשעענישן אזוי, אז יעדער דערקענט זײ, איז דאס סאר םיר נישט נאר א באװײז סון שלעכטן געשםאק, נײערט אויך א באװײז פון טאלאנט־ לאזיקײט װײל דעםאלס איז ער נישט נענוג