Literarishe bleter · 1927-11-11 · 45 (11.11.1927) · p. Seite 883

883 ליטערארישע בלעטער 45 זא מאכן אין באגרינדן׳. דער עלטערער זשאףקריםסאף הויבט $ן בו זען קלןןר: דורך די אלע םארװאנדלונגען איז ער ביסלעכי װײז געװארן ער אלײן, אלע םאראורטײלן זענען םון אים אפ־ געסאלן, ער איז .םרײ םון יעדן גלויבן,? םון יעדן שגעון. פרײ םון די אורסײלן סון םעלקער און נאביעם׳. אין טאקע דערסאר איז ער םעיק *ו זײן דער גרויםער מאמין אין לעבן. זינט ער האט דערשפירס דעם אינהאלט םון זײן װעג. איז ער םרײ און סונדעסטװעגן - םרום. און ,םארװאנדלט דורך זײן גלויבך דערהויבט זיך זײן אמאליקער אפטימיזם. װןןס האט גע■ רוםן: ,װאס איז דאס לעבןז — א טראגעדיע. הוראז׳ צו דער מדרגה םון מילדער חכמה, װאס באגרײפט אלץ. ,דינען גאם אין אים ליב האבן הײםט: דינען דעם לעבן אין עם ליב האבן״ — דאס איז זײן פרײגײםטיקער אני׳מאמין. ער שפירט, אז סישטײגןיאויף הינטער אים נײע דורות און ער גריסט אין זײנע שונאים דאם אײביקע לעבן. ער זעט, װי זײן רום װערם גרויס װי די װעלס און ער פילט זיך גאנץ װײט פין אים. אמאל — א ביל־לאזער שטורמער, איז ער איגט געװארן א םירער. אבער זײן אײגענער ביל איז אים קלאי געװארן ערשם דאן. װען דער טויט האט אים בארוישס מיט זײן קלינגענדי■ קער כװאליע און ער װערס פארםלײגט סון דער גרויסער מוזיק. םין אײביקן םרידן. די גרויסקײט פין זשאן קריסטאפס העראישן קאמף בא■ שטײט דערין, װאס םיהאנדלט זיך דא װעגן דעם גרעםסן אמת, װעגן דעם גאנגן אין לעבן. דער דאזיקער קעמםנדיקער מענטש מיז אלץ אויםבויען םונםנײ: זײן קונסט, זײן םרײהײט, זײן גלויבן. זײן גאט. זײן אמת. ער מוז װערן םרײ פון אלץ. װאס אנדערע האבן אים געלערנט. סון יעדער בשותפותדיקײם אין שײכות צו קונסט. נאגיעם, ראםן און אמונות. זײן לײדנשאפט קעמפס קײנמאל נישט םאר עפעס אײנגלדיקס. םאר ערםאלג אדער סארגנוגן (.םיאיז נישטא קײן בשותפותדיקײט בװישן לײדנשאסט און סארגנוגן׳). די טראגישינײס װידער סון דעם קאמף איז די אײנזאמקײט. קריסטאף שטרעבט בום אמת נןןר דוליב זיך אלײן, װײל ער װײםס. אז יעדער מענסש האט זײן אײגענעם אמת. אין אויב ער װערט דאך א העלפער םאר די מענטשן. איז עם נישט דורך װערטער, נאר דורך זײן װעזן. װאם בינדט־דו גו זיך מיט דער שטארקער גוססקיזם. װער עס האט מיט אים א שײכות — די אויםגעטראכסע מענטשן אין בוך אין אויך די לעבעדיקע, װאס לײענען דאס בוך — װערן דערהויבן א דאנק זײן װעזן. װײל די מאכם, םיט װעלכער ער זיגט, איז טאקע דאם זעלבע לעבן. װןס װערט ביגעטײלט אונז אלע. און דערמיט, װאס מיר האבן אים ליב.*האבן מיר ממילא פול מיט גלויבן ליכ גןןר די װעלט. טין דײםש י. כ. סארלאב ב. קלעצקין, װארשע ערשם דערעמ?ן ז ל מ ן ר י י ז ע ז ל ע לו ס י ק א ן פון דעו ײדישעו ליסעואטוו, פועסע און פילאלאגיע צװײטער ^אנד <ב-£) פרײז 21 גילדן ערשטעד באנד (א־י) פרײז 21 גילדן 1*ר.־עם: 28 1אאים81א 8אי528ז3/\\ ,*זם^ו^״ נישט. ער האט: ,די װונדערלעכע חויפה םון דער שםארקער יוגנט׳, װעלכע זאנט צוזאמען מים באקאלאורעאוס: ,די װעלט איז נישט געװעזן, אײדער איך בין באשאפן געװארן׳. זײן קראםט לאדט זיך אויס אין קאמפלוסטיקײט, װײל נאר אין קאםף פילט ער ז י ך גוםא, דאס אומענדלעך־געליבטע לעבן. דער דאזיקער קאמף םון זשאן קריםטןןף װערס מיט די יארן נישט שװאכער. װײל װי שטארק ס׳איז זײן קראםט, אזוי גרױס איז אויך זײן ביטערער גורל.יזשאן קריסטאף װײםס נישם און קען נישס זײן קעגנער: ער איז תופס דאס לעבן שװער און טאקי דערםאר, װ$ס ער לערנט עם אוים אזוי פאמעלעך. אײן שסיק נןןכן אנדערן, — און יעדער שטיק איז באשפיגן מיס בלוס און טרערן םון בארן — איז דאם בוך אזוי דערשיטערנ• דיק און אזוי פעדאגאגיש. קײן זאך קומט אים נישט אן לײכט. קײן זאך קומם אים נישט אלײן אין די הענם ארײן. ער איז ,שװער״ װי פארסיפאל, נאיװ, גלויבט אין אלעמען, אביסל שרײענדיק און פראװינביאנעל: אנשטאט זיך אויסבושלײפן און װערן גלאסיק בײ די מיל־שטײנער םון דער געזעלשאםט. בע• רײבס ער זיך די בײנער. ער איז אן אינטואיסיװער זשעני. $בער נישט קײן פסיכאלאג. ער מוז אלץ דורכלײדן, כדי בו קענען דאם לעבן. ,ער האט נישט געהאט דעם רויב־סויגלשן בליק פון די םראנגױזן און ײדן, װןןס כאפן־אויף און בעפיקן אים־ לעכס שטיקל ןןביעקט. װי א שװאם, זאפט ער זיך אן שװײגנדיק מיס אלעמען. ערשט נאך שעהן, טעג שפעטער באמערקט ער, אז ער האט אלץ אין זיך ארײננענומען״. םאר אים איז נישט םאראן קײן שום אויסערלעכס, ער סוז יעדע דערקענטניש דורכפילן אויף דער אײגענער הויט און סארדײען זי. ער טוישט נישט אויס קײן אידעען און באגריפן אײנע אויף דער אנדערע, װי באנקנאטן, נאר נןןך א לאנגן עקל־געםיל שפײט ער אוים די אלע פאלשקײטן, שקרים און באנאלע פארשטעלונגען, װעלכע די ױגנט הןןס אויף אים ןןנגעװארםן. ערשס נאך דעם קען ער אין זיך ארײננעמען נײע שפײז. אײדער ער דערקענט םראנק• רײך, מוז ער םריער ןןפרײסן םון דעם לאנד אלע מאסקעס אײנע נןןך דער אנדערער, און אײדער ער דערגרײכט בו גרא זױא, דער אומשטערבלעך״געליבטער, מוז ער םריער דורכגײן נידעריקע אװאנטורעס. און אײדער ער געפינט׳אויס זײן גאט, מוז ער פריער האבן דורכגעלעבט זײן גאנץ לעבן: ערשט אויף יענער זײט ברעג דערקענט כריסטאפארום, אז זײן משא איז געװעזן א בשורה פאר דער װעלט. אבער ער װײסט, אז .ס־איז גוט בו לײדן, מען מ׳איז שטארק״ און ער האט ליב זײנע מניעות. .אלץ. װאס איז גרוים איז גוס, און דער העכססער װײטיק גרענעבט זיך מים בא פרײונג. דאס, םון װןןס מ׳װערט דערשלאגן, װןס בויגם צו דער ערד און בעשםערט אומהײלבאר די נשמה — דאס איז די גרענעץ םון לײדן און םרײדך. ביםלעכװײז לערנט ער זיך אוים בו דערקענען זײן אײנביקן שונא, זײן אײגענע געבושע■ װעסקײט: ער לערנט זיך אויס צו זײן גערעכט. ער הויבט אן צו םארשטײן זיך און די װעלט. דער לײדנשאפטלעכער קריס• טאף װערס קלארער. ער באגרײםס. אז די שנאה איז נישט געװענדט אקעגן אים אלײן, נאר אקעגן דער אײביקער מאכט, װאס סרײבט אים. ער לערנט זיך אויס ליב צו האבן זײנע שונאים, װײל זײ האבן אים אויסגעלערנט גײן צו זיך אלײן און אויך גײן צום אײגענעם ציל. אויף אן אנדער װעג. די לערניארן ענדיקן זיך און — װי שילער דרוקט זיך אזוי שײן אוים אין זײן בריװ צו געטהען - ,לערניארן זענען א םאר העלטניש־באגריף. זײ םאדערן זײער קארעלאביע. מײסטערשאפט, און די אידעע םון די לעצטע מוז אפילו ערשס יענע קלאר׳