Literarishe bleter · 1927-11-11 · 45 (11.11.1927) · p. Seite 881

881 ליםעראר^ישע בלעסלר 45 .עא ע־ איו—און ד>ןס ר#ר*ן טיי זנונענן, םענן איני ווי םרעםר און װ• דןרוױדער זײן א םך £ון זײנע טײנוננען — ץר איו אײנער £ין אינזער נ פעיקםםע, געכילדעםםטע און ב י ל ד־ ל ע 5 ם ט ע זשײנאליםטן. וײן סם־ל ק*ן איניקע £ון איגז אײס׳ען זױ ג־איל ניק, דו נל&טיק; זוי אײנגע£א־ן, ײקא־עקם, זי לײכם, — ז^נער >ןם די חםרינות וײנען זו גליצער זוײם אויך םעלות. אין םאצנדיק א קײ־זון םך־הכל £ין די עםלעצע און זוװאנדיק יאר, װוןןס ם. איגין ש־ײכם, םעגען םיר יאגן, אז זײ זעגען, גישם געקיקם אויף זײן פארטײאישקײט אין זוכ טײל א דאנק איר, נעװען נוזלןך אין £־יצםכאי פא־ דער ײר שער ש#יאך. םא־ דעם ײרישן זשורנאל־ים אק £אר דער זשירנאל־סטיש־רעװ^ליזיאנןרןר כעןלעטריםםיק. אין גאנזע םאזיאלע טיפן, װאם וענען פיל םיט לעכן■ עש <ע• נען אין וײ כאאינעט געװןן־ן •יוןלעםארישע אין רעװאלוזיא־ נעיק דןר£לײננען £ין אםעייקע אץ סאץיעש־ר-םראגד. זײ זע• נןן באארבעט געװא־ן אין דער £א־ם £ון דערזיליננען ארער אין דער 6אים פון רײזע־נאםיזן אין זײ וענען אלע םער ארער װײניקער אינטערעםאנט. אין אײניקע £ון זײ איז דא טער לאגי- שער, װ־ פםיכאלאנישער אםת. אנרע־ע זענען, לויםן טאן און תוך, נענטער זי ■יכליזיםם־ק אין זי םאזיאלאנישע •.םק־ם, װי זו דע־זײליננם־קינפם. אכער אין זײ אלע £־לם זיך א נעלע• םריםםישןײ םאלאנם, און עם איז קײן שום ם£ק נישט. אז ם. אלנץ האם £יל אויפ^עטין—און איי אין א נעװיםן זין א פיא• נער—אויף יענעם ליםעוארישן נעכים, װעלכן סען קאן אנריםן בעלעטריםםישעי ישורנאליזם. 1 דײ חײם 30יװאק 1 זו די אלטע ײדישע נײסטיקע אוזרות. דער באארבעשוננ און םארשונב םון דער ײדישער שפראך האש ד־ר ספיװאק אפגעגעבן א גרויםן טײל םון זײן לעבן. כײ אים איז געװען א כלל: פיט א םענטשן, װאם קען ײדיש, האש ער קײנמאל נישט גערעדט קײן ענגליש אםילו אין אן ענגלישער געזעלשאםט. דאס איז בײ אים געװען א פרינזיפ. ...זו אלע זײנע םעלות איז נאך ד־ר ספיװאק געװען א גװאלדיקער ענױ. בדי מען זאל חלילה נישט איבערשאזן דעם חלק, װאם ער האט בײגעטראנן זום װערטערבוך. הזןט ער ערשט נישם לאנג, אין אן ארטיקל אין.פנקם׳, זיך באװארנט װעגן דעם. דארט שרײבט ער: .די ארבעט (פיט יהואשן)" איז געװען א שותפות פ.ץ כוח אין םוח: איך האב געסון די טעכנישע און םע• כאנישע ארבעט, יהואש — די װיסנשאםטלעכע ארבעס; איך הןןב נעואםלט דעם מאסעריאל, די װערטער, און אויםגעשריבן אויף זעטלעך, יהואש האם דיקטירט די איבערזעזוננען און איך הןןב זײ םאדשריבן׳ נישט נאר ײדישע װערטער האס ד*ר ספיװןוק געקליזנן, \ נאר בכלל ײדישע אלטערטיםלעכקײטן״ ער האט געזאפלט ײדישע נ־וםען, און אויםנעקליבן גאנזע ח2ז סײונס ײדישע םאםיליען נעמען םױ םארשײדענע לענדער אץ םארשידענע זײסן. םען קען נישט רעדן װעגן ד*ר ספיװאקן און נישט דערפא• נען זײן פרײנדשאםט מיס יהואשו. דאר זענען געװען, אין אפתן זין סין װאיט, זװײ גוסים מיט אײן נשפה. זײ האבן געלעבט אײנער מיט דעם אנדערנס גײםשיקע אינטערעסן. יהואשס שענםטע אידעא״ו דזנעי געװען םאר םפיװאקן דער שענסטער חלום זו פארװירקלעכן. א ן דאם זעלבע סארקערט. װער עם װעט שרײבן די לעכיס-געשיכטע םון יהואשן אדער םון סםיװאקן, װעס דארםן אפנעבן א סך פלאץ זו אס דער״ זעלםענער, אײדעלער. גײםטיקער חברשאםם. אץ װען יהואש איז געששארבי, האט זיך דר. םפיװאק נישש געלאזט טרײםטו. ער איז נעבליבן גײםטיק סאריתוםט, און עם איז קײן סםק נישט, אז דער טויט םװ יהואשן האט םארשנע• לערט אויך דעם טויט סץ זײן שענסטן םרײנט. דאם ביםל לעבן, װאס איז נאך סםיװאקן סארבליבן נאך יהואשס טויט, האט ער געװידמעס זו יהואשם לעבנס-ארבעט — דער ײדישער איבערזעזוננ פין תנ״ך ער איז געודארן דער פרע• זידענט םץ רער ,יהואש פאכליקײשאן םאסײעטי־, װעלכע איז געגרינדעט געװארן ארויםזונעבן דעם גאנזן תנ״ך אין יהואשם ײדישער איבערזעזונג. יהואש אלײן האם דערלעבס זו זען בלויז דעם חומש אסגעדרוקט, און ד־ר םפיװאק האט קראנקערהײט אס• גענעבז זײנע לעזטע כוחות זו זען אז אויך די אינעריקע סײלן פין תנ*ך זאלן אסגעררוקס װערן. אין דענװער איז אין עלסער םון 66 יאר געשסארבן דער באװוםםער ײדישער שריםטשסעלער, שפראך-סארשער און געזעל• שאפטלעכער םוער ד״ר חײם םפיװאק. ער איז געבױרן אין קרעפענסשוג, פאלטאװער גוב״ אין אן ארעמער סאמיליע, עטלעכע זםנים נעלערנס אין חדר, דערגאך מיטן פאסער אין בית־םדרש. ער האט ױנג אנגעהויבן זו לײעגען העברעיש און אויםגעהאלטן דעם עקזאםען םאר 6 קלאסן רעאלשול. אונטער דער װירקונג םון ליבערםאנס ״האםת* איז ער ארײן אין א רעװאלוזיאנערן קרײזל, זיך באטײליקט אין זײן אונסערערדישער העקשאגראף־דרוקערײ און געםוזס סארלןןזן רוס׳ לאנד. אץ םעיץ 1882 — געקיפען קײן אמעריקע. לכתחילה האט ער נעארבעט שװארזע ארבעט, זיך אויך באשעפםיקס אלס הע״כ• רעישער לערער. אין 1890 געענדיקט דעם םילאדעלסער םעדיזי• נישן םאקולםעט םיט א גןןלדענעם םעדאל. ער האט םארעםנטלעכט פיל ארטיקלען אין ײדיש און אין ענגליש, איבערהויפם איבער םעדיזיגישע און פאלקלאר-םראגן. אין 1911 ארױסגענעבן םיט יהואשן דעם .ײדישן װערטדרבוך*. .אץ פנקם*, װאם איז ערשט אױיס א־ן אםעריקע, איז אפנעדרוקם ד״ר חײס ססיוואקם אן אר• טיקל .יהואש אלס װיםנשאםםם-םאן״, אין זװײסן באנד .שריפשן םון ײדישן װיסנשאםסלעכן אינםטיסוט׳ (װאם דערשײנט בקרוב אין קלעזקין-פארלאנ) דרוקם זיך םפיװאקם אן ארטיקל .אלםע און נײע װערסער אץ יהואשעס חוטש*. אין מינםקער .זײטשריםט• איז געדרוקס געװארן ספיװאקס אן אינטערעםאנטע ארנעט .דער קאפ* — װערסער, װערםלעך, אסאריזפען, װאם װערן געברויכט אין ײדיש אין שײכית םיטן װארט .קאפ״. ד*ר חײם םפיװאק איז געװען פון די סיםפאטישסטע און באליבססטע פער• זענלעכקײטן אין רער ײדישער אםעריקע. זײן סױס איז א גרויסע אבדה סאר דער ײדישעד שפראך• װיסנשאסט. אין די אנגעקוםענע אםעריקאנער ײדישע זײטונגען געםי• נען פיר א רײ ארסיקלען-זכרונות װענן דעם פארשטארבענעם ד׳ר ח. ספיװאק. עד איז געװען א הערלעכע פערזענלעכקײס, א םענשש מים *אזונדערע שײדע םדות. ל. הערםאן שרײבס אין ״פארװערטם׳ זװישן אנדערן: ד״ר ספיװאק געהערס זו דעם ערשטן דור רוסיש ײרישע איםיגראנטן, װאם קען אנגערוםן װערן דער בױענדער דור. דער מר, װאם הןןט דןן אױםגעבױס די ײדישע ■רעסע, די ײדישע אנשסאלטן, די גרויסע ײדישע ארגאגיזאזיעם און געלײגט דעט זיגדאפענס םארן ײדישן לעבן דןן אין לאנד. ד*ר םםיװאק איזגעװען אגליקלעכע םארײניגוגג סון א מא רעינעם םענטשן םיט דעם אלםן טי■ םון ײדישן תלםיד חכס 'יאם װײטער, האט ער זיך נעסילט אלץ מער און םער זוגעזוינן