Literarishe bleter · 1927-11-11 · 45 (11.11.1927) · p. Seite 878

45 זא ליטערארישע בלעטער 878 דערקלערן זײ גיטאניק. נ>>ך לאנג װןלן רי ,עטערן זיננען׳ אײערע, װײל נןןר כײנאכט קען דזןר םענטש ארײנכלןקן אין זין >לײן'—*זזוי הןןט ןר נןםײנט םױן װןננא שפילער. און ר*ןך ר,#בן די *לן נרויםע מזרח־פעלקןר מוײ פלל נשםה *וײננעלײנם דוקאי אלן •ייק ארלין. ר*ס איז דער ס#טער *ריםלסיװער אופן זזו רערש#ירן דעם מאקט 6ון לעבן. אזוי הןןנ אלן אין *לע פײנזן רײון נערערט דעם םיסטעריעזן *פקלאננ פון סעכפן #ױק. דעד פויק םירט ארוים װללדע שככים אין *פריקע *ום סל.נ׳ן. אויף אים לײום זיך אײף רער עקססאז פון יאפזןנעזער און אוין דער עקםםאז פין אלנדזם, װען ער ר־יםט זלך אריים פון זיי־ן יחידוח, שויכט וזל דער כעפטער ױײן אלן קול און װידערקול םון אלערלײ פײקלעך און קליפערלעך. אין װעםען ז*ל םען זוכן דעם אויםררוק 6ון םןןלקפ• נ׳סםה׳ *י אין יל׳ ײיןס זיגן דזרך נעכט און זױפן די םםרונעס פון דער װלנגא. און טיט וי קלאננען נאזװינגען וײ רער נן>כט נאהעפכנדיק זײער טהזת םיטן נעז*;:, װןןם די .שםערן׳ זיננען זײ זײ—וןדער רי נרײטע םאכן, װאס היטן *פ רעם טפקם פון פױק ארן װןןם װל שםןןרקער װײן װירקט עם אויף וײערע דינע פוינלשע פלס, װאם רײםן זיך כשעת םעשה פון דער עוד און זוכן אויפזולײון וײער עקסטפז אין פריםיטיװע געשרײען און נענוגרעגעם פןןכ$םז װ*לט איך נישט געהערם רעם פו־ק כײם כרעננען קרבנות זװ דער געטין קא ל י, װ*לט איך בעםער געװ*לט זוצן אין אינדיען דעם אויםררוק פון פןלקם-נשםה רא־ט, װז דזןס כלוט עעחארלםט זיך כײ דער םאסע און םיט עקסםאו נײט זי אלנער אלן םןונע. און םוף*כל• סוף כאדארף םען ווכן ד* דאס לענן אלן די נאסן׳ װו עס שפרליטן;לך רי םאםן פלט דןם האלב־הינגעריקן און ה>לנ נאנײםטערטן אױםדרזק א ן פנים. איך הןןנ אטאל נאך האלנער נאצט פארנלוןנרזשעם אין נאםכײ אין דער געדינםענלש פון נרויס־שטאטישער אריםקײם, אין דל עננע גאסן, װו דאס לעבן קנוילט זלך און װיקלם סענטש אין שטויכ• עס האט די הלץ און ענגשאפט דעם עולם אפנע• ריםענע און האלב נאקעםע םענער ארױסנעטריבן אין נאס ארולם און װל הערינג זײט נײ וײם אויף רי טראטוארן האם יעדערער פאר זיך אלײן זלך נעטוליעט זנו רער שםױבלקײט אזן נעזינט אן ארט װו איכערזנישלאפן די נאכם. םים פלנםםערניש און טירקײם, אונםעוםעניקײט אין פאולוירנקײם הןןם נעשלןןנן פון די ןןפעגע טירן, װי װײנ און קלגד האנן זיך נעקןןרםשעט אין דער היסער נאכט. רא אײך הןןכ איך פלווליננ דערהערט די םענער פי/ דער ו ו י נ ג א׳ װאס האבן זיך נעקײקעלם נידעריק איכער רי אין שטױב אױסנענוינעזע, םירן קערפערס, אלע װאך׳ אלע אין רריםל. װי דער עולם האט ראם אויםנענוסעןז נעװיס, װי דאם געזא,ג פין די שטערן, װאם קוםם זנו זײ שוין פון די אײביקע יארען אן, 6ון רער עײט װען נעטער זע• נען איםנענאננען אױף דער ערד. ערנעץ האם נעביםם א פו ק פון אהינסער א הויז ארויט. אין די םענער פק דער װיננא און דעד נום-כום פין ערנסטן פויק האנן זיך נאנעננט אינער די קעפ פין די, װאם הןןבן נעריט אין שטויב. איך האב אינ״ דיען אין יענעד רנע נעזען קלערער, וױ אין לויטעדע םענ. פיר הןןט זיך אויםגעװי:ן, אז רי טענער 6ון די װיננא זענען דןןם א״נענע, װזןם איך הןןב םיט װןןצן זנוריק נעהערט אזושר סויזנם טײל װײט פון ראנען. 6ון רעםאלט אן נלאנרזשען וײ דורך נארג אזן םאל, רזרצנעקליכן זיך רורכן רזשאננל און דערגרײצט םיטנושפילן מיט רי שטערן לכבוד די, װאם װאלגערן ויך איע• טער נאך האלנער נאצם אין שטוינ. האט םען בלויז שטלקלעך נע6ליקט און לױז אײנגעפלאצםן אין אונזער םערב סוזיק, דער עיקר נינון האם םען רערװײל אוים־ נעלאזן. אין אינדיען װיקלט זיך םערער, װי אוםעטים אין רי םזרח־לענרער, א ניױםער נינון דירכן לענן פין 6אלק. אין אםאל ראצט זיך טיר אוים, או דער נינון שפרײם זיך בים ראנר 6ין לאנר און װערט פון די ה״ליקע טירן םארשװענקט. רי װינגא איז אין אינדיען אױםרערװײלט, או אויף איר ואלן שפילן נאר אויםדערװײלטע. אכער די פלײמ, רעם פאם־ םוצם 6ײ6ל — איו אין אינריען ארײנגע6אלן אין דער נחלה 6ון די ״נירעריקע״ םאסן, פין רי ארױסנעשסױסענע, װ״ל דער אינתם האלט זײן םויל פאר אומרײן. א כך םאל װאשט ער זיין םייל נאך וײן עםן אין פא־לויף פון טאנ, דער כער איז א לעפל םיאוס. װי נאלד םען האט א ם נעהאלטן אין םױל כײם ערשטן זופ, איז ער אוםר״ן נעװארן און זוום עח״פן סאל אים לײנן אין םויל ארײ;, םינט פאראיםרײניקן ויך. עםט רעריבער דער איג־ תס םים ת הענט. און א פלײט, א קלארנעם םוז םען ראך בםרר האלםן אין םויל אדער כ״ם םויל און אזוי איז רער נינון, װאם קוםט אתיםנענלאזן 6ון םענםשנם לונגען תרכן נאטבוק פײםל, אדער אגרערן םין נלאז אינסכתםענם — א םםור נינון, און די װאם שפילן אײף אזא איגםםתםענם — זײ וענען רעד א66אל טון דער נעזעלשאפט. רערינער זענען נאך רער װינגא רערהוינן נעװארן אין אינדיען אלערלײ קלינע פ״קלעך, װאם םים די הענט און פיננער תפט דער אינרום פזן זףי *רוים קלאננען. אויך ראם פײקל איז רא פארן יחיר און וײנע שטי־ םוננען. נאר 6אראן א זוײט װען נישט כלויז רי יחידים אין אינ• ריען זוצן תיקון הנפש תרך פארטראכםע קלאננען 6ון דער װיננא ארער פײקל. קוםט רי זנייט, װען דאס פאלק זוצם תרך םידק רעם װעג, װי זני לאזן אלע לירנשאפטן אפן זנום דרויםן. דעטאלט װען פאנאטיזם רײםט ויך אפ 6ון קײט בײם םיר פון םעםפל אדער אין א פראזנעםיע םיט די נעםער. דעםאלם זוכט נישט די וױנגא אין אירע םענער. רעםאלם זיננען נןשט רי שמערן םים דןר קאפעלע. דעםאלט איז די םחיק ניצזלה אוי6• זװסרײםלען דעם םאנ, װי לייטער, װי שרײענדיק ער זאל נישם ז״ן. א נרילזננדיקער קלארנעט, א נעלע הארן״שםיםע און דער עיקר — פויקן און םעשענע קלאפערם, אין ערגעץ האם רער פויק נישט אוא פילן אױסררוק, װי אין אינריען. צאטש רער יא־ פאנעזער אין צינעזער האט א סך נשםד׳ ארײנגעלײגם אין פײקל ארײן, נאר װי קוםט עם זו רי אינרישע פײקלעך. נײם אינרום זיזון רוחות און שרים אין די פיגנער. םיט דןר הוילןר האנט און הוילע פיננןר םאנזנם ער אויף אן אפגעזװיגענןם פארםעט. װי װערן ת הענט אין די פיננער נישט םיד אזוי שװינרלענדיק שעה נאך א שעה איכערן פײקל. דער טאקט איז א בולםער. א נערװעזער און דאך א באשטימםער. נאצן טאקט זיננען ת זיננער, צאםש רי פײקלעך שרײק זײ איבער. עקםטאז םון די םאסן שפילם ם־ט. נאר אפססאל, אין רער נאכס הערס מען כלויז אײן פײקל םיסטעריעז, םיט א ליצטער שאםירונג 6ון קלאננ ביז קלאנג. בוס־בום, און אין דעם כ ו ם — דער נאק־ םורן םהות 6ון אינתס, װאס איו װאך בעח ער ויזנט ם;ט פאר־ טאכטע אוינן. גלויכםט נארנישט, אז דער כום־כום קופט םון רעם אינענעם פױק, װאם אויף אים האבן בײטאנ רי שינ־ נער נאלאפירם נאך דער אײפרענוננ 6ון די םאסן אין דער זנײס 6ון א רעליניעוןר פראצעםיע. פאראנען נאװזסטזיניקע איגדוסן, ױאפ חילן דורצ6;רן א פאראלןל זװישן םערכ־םוזיק און זיער אינענער. שםעלן זיך ארײן אין א פארנאכםיקןר ליכם. אין צײס, װאם םערכ־םוױק