Literarishe bleter · 1927-11-11 · 45 (11.11.1927) · p. Seite 873

873 ליטערארישע בלעטער 45 זא לעניש עװישן די פארשידענע געזעלשאםטלעכע שסרעמונגען און דאם זןפלײקענען אלע —איז געװען כאראקטעריסטיש פאר דעם קינםטלער, אבער נןןר אזוי׳ארום האט ער באקומען די מעגלעכקײט צו באמערקן די שװאכע זײטן פון די אלע ריכ סונגען און שילדערן זײ אין די דעמןןנטע דערצײלונגען. 3~£אין 1896 האט מענדעלע אנגעהױבן איבערצוזעצן זײן ,װינשפינגערל׳ אויף העברעיש (אונטערן נאמען ,בעסק הבכא״) צוליבן זשורנאל ״השלח׳, װאס אחד־העם האט דאן אנגעהויבן ארויסצוגעבן אין אדעס. דאס איז נישט געװען סתם אן איבער זעצונג, נאר א נײע קינססלערישע באארבעטונג מיט א באנײטן אינהאלט און װונדערלעך.אויפגעלעבטע פארמען פון דער הע ברעישעד שפראך. דער מחבר איז לאנג געזעסן אויף יעדער שורה, און דער כתב־יד. װאס ער ה$ט סאר מיר געלײענט כמעט בײ יעדן באזוך, איז געװען םול אנגעפיקעװעט מיט מעקעכצן און צוגאבן און צושריפטן. װען ס׳האט זיך געענ דיקט דער ײדישער טעקםט און ער האט באדארםט שרײבן די װײטערדיקע קאפיטלען גלײך אויף העברעיש, האט מענדעלע אויף אזא אוםן סארגרינגערט זיך די ארבעט: ער הו$ט פריער געשריבן די קאפיטלען אין ײדיש, און דערנאך אלײן זײ איבער געזעצט אין העברעיש. .אזײ איז מיר גרינגער — האט ער געזאגט — שאסן דעם אינהאלט. די לעבנס־בילדער אויף דער שפראך םון אט דעם לעבן, און דערנאך ערשט אנקלײדן די בילדער אין די קלאסישע נאציאנאלע קלײדער׳. (איך בין נישט ערב פאר דער פינקטלעכקײט םון אויסדרוק. נןןר דאס איז געװען דער אינהאלס). ס׳איז כאראקטעריסטיש נאך א פאל, װאס םיהאט מיר איבערגעגעבן אײנער פון םענדעלעס ליטערא ■ רישע .אײניקלעך׳. דער ,אײניקל״ קימט ארײן צום ,זײדן׳. ער טרעפט אים בײם שרײב־טיש און ער פרעגט אים: — װאס שרײבט איר, .זײדע׳ז — איך שרײב נישט, איך טרײב אװעק פליגן—ענטםערט מענדעלע. — װאם הײםט? — זעט איר, — ענטםערט מענדעלע, — אז איך שרײב העברעיש, פאלן אויף מיר אן אלע נביאים ישעיהו, ירמיהו. די מחברים פון שיר-השירים און תהלים, און יעדער פון זײ לײגט מיר פאר צו נעמען פא־ דעם אויסדרוק עפעס א פארטיקן פםוק. א םארטיקע םראזע נןןר בײ אים. כדי אנצושרײבן עפעם נישט לויט א פארטיקן שאבלזןן, מוז איך לכתחילה אפטרײבן $ט די אלע פליגן. כדי צו באפרײען זיך םון די מליצה־צװאנגען. אין װעל• כע די בעלי־מליצה האבן ארײנגעפרעסט דעם לעבעדיקן, מא־ דערנעם געדאנק. האט מענדעלע ארײנגעבראכט אין זײן לאבא־ ראטאריע א רײכן מאטעריאל פון משנה־ און מדרש-אויסדריקן. און דאך האט ער געהאלטן םאר מער נאטירלעך צו שילדערן דעם הײנטצײטיקן לעבנם־שטײגער אויף דער לעבעדיקער שפראך םון דעם לעבנם־שטײגער. (המסך קימס) פאילאכ כ. קלעצקין. װ א ר ש ע אויגרםט םטריבדבעיג ווידוי פוז א באד ( ר א ם א ן) ״דלש ■ין א אין ם■ זילבורנ — פרייז 7.50 נילרן — אדרעס: ס2 ו>1ז<ו6|6)י? ,פזװפבפ־ופ^ .*א14£ם8¥, גען. איך הןב נישט אײנס$ל געזןגט אים אלײן און אויך בײם נײ־זײן םון אנדערע: איר, אלם קינםטלער, קןןנקורירט מיט גאם, װזןס. לויט דער אגדה, םארנעמט ער זיך דערמיס. װאס ער בויט װעלטן און צעשטערט זײ, כדי װידער אויםצובויען; איר שסעלט־אויף א װעלט־ןןנשױונג און דערנאך װארםס איר זי אום. גאנץ ןןםט איז געװען א םארגעניגן צו שמועםן מיט מענ־ דעלען אויג אױף אויג ןןדער אין א קלײנעם קרײזל: אזוי טיף הןןט ער אויםגענומען א געדאנק אםילו מיס זײנע ןןפנײגונגען ןןן דער זײט אין דער טעמע און םיט זײנע פאראדאקסןז ןןבער אױף א פארזאמלונג, װו די אידעןןלןןגישע ויכוחים ה$בן באדארםט ברענגען א באשטימסן טעזיס ןןדער באשלוס, האט סענדעלע נןןר געשטערט, װי א םארקערפערונג םון א אנטי־ טעזיםן ער הןןס טאקע אױסגעסיסן אזעלכע מיני םארזאמלונגען. אין אונזערע שבת׳צו־נאכט־אװנטן האט מענדעלע אפט געלײענט םאר אונז אױסצוגן םון זײנע ערשט־אנגעשריבענע װערק. אין יענער צײט הןןט ער אויםגעהערט צו שרײבן ײדיש און זיך אוםגעקערט צו העברעיש, ריכטיקער—צו שאפן א נײ־ עם העברעישן סטיל. די םיבה איז געװען א צופעליקע. שלום עליכם הןןט אנגעװױרן זײנע פינאנםן און אויםגעהערט ארױס־ צוגעבן זײן .ײדישע פאלקם־ביבליןןטעק׳, און דער זיידע האט נישט געהאט װו צו דרוקן דעם המשך םון זײן.װינשםינגערל׳. קײן לײטישע פארלעגער אױף צו דרוקן ביכער אין ײדיש זע. נען נןןך דאן נישט געװען (דערנאך האבן זיך באװיזן דער םארלאג ,אחיאסף׳ און אנדערע, װאס האבן ארױסגעגעבן העב־ רעישע ביכער). און מענדעלע האט אװעקגעװארפן זײן בעסטע און גרעםסע ערצײלונג, און םיהאט נישט געהאלפן, װיםיל איך הןןב אין אים ארײנגעשמועםט, ער זאל םןןרטזעצן זײן ארבעט אױף שםעטער. געװענלעך הןןט ער געשריבן, װען דער רע■ דאקטאר ןןדער ארויםגעבער האט אים געצװונגען, פאדערנדיק אן ערצײלונג צוליב א זאמלבוך אדער זשורנאל. אין יענער צײט האם ראװניצקי ארויםגעגעבן אין אדעס גאנץ פײנן לי־ טערארישע זאמלביכער א. נ. .פרדס׳, און מענדעלע האט בא־ דארםט פאר יעדן באנד געבן אומבאדינגט אײן ןןדער צװײ מעשיות. ער האט דאן אויך געשריבן צוליב דעם װארשעװער .לוח אחיאסף׳. פאר מײנע צײטן זענען ןןנגעשריבן און כמעט אינגאנצן פארגעלײענט געװארן דורך דעם מחבר םון כתב־יד די ערצײלונגען םון דעםןןלסטיקן לעבן: ,בימי הרעש׳, .בישיבה של םעלה ובישיבה של מטה״, דער ארײנפיר אין ,שלמה ר׳ חײמס׳. אין אט די מעשיות האבן געפונען אן אויסדרוק די הײסע ױכוחים, װעלכע האבן זיך געפירט אין די שבת־צו־ נאכטן בײ אונז אין קרײזל װעגן חיבת־צױן, אמעריקאנער עמי• גראציע. השכלה־עפןןכע א. א. װ. שילדערנדיק די שטורעם־ צײט״ םון דער נײער נאציןןנאלער באװעגונג, האט מענדעלע גאנץ סרעםלעך כאראקטעריזירם זיך גופא צװישן די קעמפנדע פארטײען מיט דער פראזע: ,ויתרוצצו... ס׳האבן זיך די צװײ מענדעלעך געבוצקעט אינעװײניק, געריסן אין מיר און געםליקט װי די הענער׳. אט דער אידעאלאגישער ,ויתרוצצו׳, די װאק■ םארלאנ .*־יפחיס5ר', װארשע ערשט דערשינען ׳ע). ל־ צימראן אװעק פױ פאלק ...;ד!.יז?״ץ פרײז 0 זל. * 2 ו)1*ס1*א *ז ) ו1 ס ן 8,