Literarishe bleter · 1927-11-11 · 45 (11.11.1927) · p. Seite 871

671 ליסןרװױן ניוסןר 45 זא איז אםת.—דאן — װען אין משך םון זײן 30־יעריקער עקזיסטענץ װאיט ער אויפגעסון נישס מער װי דאס. האט ער שוין אויך א סך אויםגעטון... זאל דער ״בונד׳ זוכן דיכטונג אלם מיטל. זז$ל ער װעלן ליטעראטור מיט א ״תכלית*, אבער ער מײנם ערנסט מיס זײן װעלן ליטעראטור, ײדישע ליטעראטור. װאס באמיט זיך אױםבוהאלטן א װעכנסלעכע בײלאגע פאר ליסעראטור, אז זי איז םון די געבײלסע בײטונגען אין פוילן, װאס גים אפ אזא ברײםן פלאץ פאר דער ײדישער שול< אז מיר הערן װי זײנע קעגנער םון רעכטם און פון לינקם װארםן אים םאר. אז ײדיש איז בײ אים א פעטיש,—טראכסן מיר זיך אױב ס־איז אמת. אז בײ יעדן בונריסט איז א הײליקײט א ײדיש ביך. א ײד-שע שול, א ײדיש טעאטער, אויב דאם װאס־זשע האבז מיר צו פארלירן און װאס האבן מיר צו געװינעףי: מל־־^ד ראוויטש װארשע ער װיל. אין אן אומגליק קען זײן, װאס עם װעלן גאר אפשר געהאלטן װערן 40 פראגראם־רעדעס. און נאך א גרעסער אומ גליק קען זײן, װאם עס װעלן אפשר געהאלטן װערן 42 פראגראם רערעס. אט קען איך טאקע אײן שרײבער אזא. און א שרײבער נישט אװעקגומאכן מיט דער האנט, װאס איך װײס. אז ער קען האלטן 3 פראגראם־רעדעס מיטאמאל, אין אײן װאך. אין אײן אװנט. אין אײן שעה אפילו. מאכט אײך נאר נישט װיסנ דיק, אז איר װײםט נישט. װער דאס איז: צוזאמענרוםן א ײדישן ליטעראטור-קאנגרעס בײ הײנטיקן טאג הײסט שאפן בידים א טירם פון בבל, ארויםרוםן דעם װןןלף םון װאלד, אױפװעקן די צרה. װאס דרימלט אײגנטלעך דערװײל. איך בין אויסגעװעזן אן ערך אנדערטהאלבן־הונדערטן שטעטלעך און שםעט אין פוילן. געהאט א קאנטאקט מיט םיל צענדליקער טויזנטער לעזער םון דער ײדישער ליטעראטור און איך װײס אז אין דעם דאזיקן לעגיאן פרעםט שוין דער באציל פון אומגלויבן אין ײדישן דיכטונגם > װארט און דער עיקר—דיכטונגם־װארט־פירער. װילט איר״זשע מאכן א קאנגרעס םון פערציק פלײצעס, װארוס מיט די פנימער װעט מען צו זיך נישס זײן געקערט (כמעט א ציטאט םון מארקיש). צי ױן יענעם באציל זןןל װערן א מגפהז און אויב איר מײנט, אז איך שטעל מיר פאר די מעג־ לעכקײט סון א קאנגרעס פון די טאי״ענטםולסטע פןןרשטײער םון דער דײטשער אדער פוילישער ליטעראטור — הןןט איר לנמרי א טעות. אין דעם פרט פין אידעענלאזיקײט איז אונזער ליטע ראטור נישט קײן בת־יחירה אין דער משפחה פון די װעלט ליטעראטורן. זעט איר. װעגן א ײדישן םירנדיקן מוסטער־זשורנאל לןןזט זיך רעדן. דאם איז אי פראקטיש, אי אויספירבאר. אי געװונטשן און אסילו א שםיק לעבנסנויטװענדיקײט. און אויב מיר האבן באסת װןס ,צו זןןגן, װעלן מיר זיך דערװײלע אויס־טורם־בבלען אין זשורנאל. א װײניקער געפערלעכע סןןרם און קען יעדנפאלס קײנמאל נישט םירן צו א קאטאסטראפע װי א קאנגרעס. נאר אזא זשורנאל דארף זײן א טאט םון עטלעכע ענער־ גישע יחידים און אײן ענערגישן רעדאקטאר. יערן ״געזעלשאפטלעכן״ צוגאנג צו דער אונטערנעמונג װארף איך אנטשײדנדיק אפ; דן$ס איז א סראגע םון 3 אדער סססג דןןלאר. און קײנער װעט מיר נישט אײנרעדן, אז 5000 דאלאר זענען אזש א פרןבלעם. י ׳ י. י. זינגער האט געװארפן די שײנע לאזונג: ײדישע שרײבער פון אלע לענדער פארײניקס אײךו די לאזונג נעמט אויס, אלע פאראינטערעסירםע װילן ארײנװארפן א װארט, צו װארפן צום פעלד־פײער פון זאמל־רוף זײערס א שפענדל.- פלא־ קערו און איך, דער כמעט ״קלאםישער״ טרומײטערער פון סארײניקונג, װיל דװקא מיט די דאזיקע װערטער מײנע ארויפ־ גיםן אן עמער װאםער אויף דעם זיך צעפלאקערנדיקן פײער םון פארײניקונגס־רוף. איך רענרעםיר. איבערגעלײענט דעם םארײניקונגס־רוף, די פאראפראזע פון דער שלום־םראזע סון ״קאמוניסטישן מאניפעסט״ און דערמאנט זיך איר אור־גענעזע: צו פארלירן האט איר בלױז די קײטן און צו געװינען—די גאנצע װעלט, און — א םראכט געסון: אויב יא םארײניקן. טא װאס־זשע האבן מיר צו פארלירן און װןןם צו געװינעןז איך האב מיט א קנאפ יאר צוריק םארעפנטלעכט אויף די דאזיקע בלעטער א םעריע ארטיקלען װעגן דער ״אקס, ארום װעלכער עס דרײט זיך די ײדישע ליטעראטור׳ און געקומען בין איך צו דעם זײער נישט אריגינעלן אויםפיר. אז זי האט טאקע נישט קײן אקס און אז דאס איז איר אומגליק, און איצט װיל איך ראס, דעמאלט שױן נישט אריגינעלע, לאנגװײ■ ליק גנבענען סון זיך אלײן און עס דןז, אנדערש — אפשר — אביםל געשלײערט, איבערזןןגן נאך אמאל. עלםער און דערפארענער געװןןרן מיט נאך א יאר. בין איך שוין הײנט סיף איבערצײגט אין דעם. אז נישט דאס איז דןס ראק-אומגליק פון דער ײדישער ליטעראטור, װאס אש איז נישם פרץ, און אויך דאם איז נישט דאם אומגליק, װןס די פעדעריםטן פון ניו־יןןרק פעדערן זיך דארט חודשדיק מיט א שלעכטן זשורנאל־נומער. און נישט דאס איז יאס אומגליק, װאס אין ארגענטינע װאקםט א ״באזונדערע ײדישע ליטעראטור*, און נישס דאס, װאס מיר האבן נישט קײן אײנהײטלעכע אי־ טאגראםיע. און נישס דאם, װןס יעדע װןןך װערן םארעסנטלעכט 10.000 נײע לידער און קוים א דריטל אײנציקער נײער ראמאן. און נישט דןןס, װאס מיר הןןבן כמעט לחלוטין נישט קײן נײע דראםע, און נישט דאס אםילו, װאם לאדז, םך־הכל 30 מינוט אעראפלאןיװײט םון װארשע, שאםס זיך אויך שוין א באזונדערע ײדישע ליטעראטור, און נישס נאך, און נןןך און נאך. אן אומגליק איז, װןןס עס װעלן צו דער דאזיקער גע• פלאנטעי גרױסער קןןנםערענץ אדער קאנגרעס פון די בעםטע ײדישע שרײבער קומען 30 אדער 40 דעלעגאטן םון גאר דער װעלט און קײנער םון זײ װעט בשום־אופן נישם קענען האלטן קײן פרוןגראם־רעדע, װײל קײנער װעט ^ישם װיםן קלאר, װןןם