Literarishe bleter · 1927-11-11 · 45 (11.11.1927) · p. Seite 870

45 .זא ליטערארישעי נלעסער 87 0 זיך געסרײס און געשסיעםס .ער איז אינגאנגן אונזערןר׳... און עם איז נישם געװען קײן גרויםער ליגנט. ער איז שוין א היפש ביסל געװען זײערער. ער הןן• שוין אפילו ןןנגעהויבן האבן די זעלביקע ברות װאם זײ: זײן ,באנםשע שװײג׳ הןןס די װילנער צענזור נישס דורכגעלןזן... יא, ער איז געװען מיט זײ. אבער בי אינגאנבןז — יןן, עם װןןלס נישט געװען קײן גרויסע טובה סאר דער ײדישער ליטעראטור—און ממילא אויך נישט םארן .בונד״, װעלכער איז דער אױפריכטיקםטער פרײנט סון אונזער ליטעי־אטור, — װען אונזער שטארקסטער װארט־מײםטער זןןל געװען בלײבן בײם .שטרײמל׳ און ,בןןנטשע שװײג׳. און אט האס פאםירט, אז אין די אײגענע העםטן, װו אלע זאכן כמעט זענען געװען םענדענביעז, אזוי אז זײ האבן געקענט באנובס װערן פון די ערשטע בונדינםסן אלס אגיסאביע־מאסעריאל — דארטן טאקע האט זיך פלובלינג באװיזן אזא זאך װי די ,מקובלים׳... מיר װײםן הײנם נישט גענוי, װי אזוי דער מחבר איז אױסגעפאלן דןןם בו טון. מיר װײםן נןןר, אז דאם האט געזןןלט זײן אזא םין שפאם, א םא־ טירע אויף מקובלים און גאנץ בוםעליק, געפירט סון מעכםיקן טאלאנט. איז ארויםגעקומען אן ערנסטע נאװעלע, װןןם װעם בלײבן לדורות מיט איר טיפקײט און װונדערלעכקײט. בוסעליק איז דאס געשען. און בופעליק און שטילערהײט האט ז־ןן די ײדישע װארט־קונסט מאניפעםטירט, אז אירע אינדיװידועלע קאמפן, געראנגלען און זוכענישן נאך םולקומענהײט, האבן נישט קײן קלענערן װערט װי דער קאמף פון נאביעס, װי דער גע־ דאנגל פון קלאסן... דער פאעט, אויפהויבנדיק זיך אין די סםערן פון פארטראכטונג און אבילות, שלעפט־מיט מיס זיך און בא״ פרײט פון אונטערן יןןך סון מאטעריע מיליןןנען אים נןןענטע, אבער שװאכע גײסטער. אזוי־ארום םירט ער אוים א טאט, װעלכע איז נישט װײגיקער רעאל, װי דןןס אײנםירן א װיכטיקע געזעלשאםסלעכע רעםארם. געװים האבן דעמאלט די ארבעטער־סירער געקװעטשס מיט די פלײבעם און נישט פארשטאנען פרבן: װי קוםם דןןם אהערז װאס איז פלובלינג םיט אים געשעןז נןןר ןןט דערבײלס אײנער פון די ערשטע בונדיםטן א טשיקאװע םעשה: בװײ זע־ נען זײ געזעסן אין א טורמע בוליב פאליסישע חטאים. בװײ חברים אין באזונדערע בימעדלעך. אין דער װאנט, װןןם הןןם זײ בעטײלט איז אונטן לעבן דיל געװען א לעכל, געמאכט םון םײז און פארברײטערט דורך ארעסטאנטן, — םלעגן די בװײ ליגן אין די אװנטן אויסגעבויגן אויפן דיל, יעדערער בײ זײן זײט, בוגעשפארט מױל און אויער בום לעכל, און זיך איבער־ שמועסן. און אײנמאל האט זיך אײנער פון זײ ןןסגערוםן: װײםסז נאר דא אין טורמע, װו עס איז דא אזוי פיל בײט אױף טראכטן, הןןב איך געכאפט דעם טיםן זינען פון פרבס ,מקובלים׳... דאם איז סימבןןליש פארן .בונד״ אין זײן באבױנג בו ײדישער ליטעראטור, דןןס נישם פארשטײן און שפעטער םאר־ שטײן, דןןס שטוינען און בײם סוף .דערכאפן׳ דעם זינען, דןןם מןןנען און פןןדערן בײם שרײבער און דןןך זיך סרײען סיט יעדן טאלאנט, דןןס םארלאנגען, אז די דיכטונג זןןל די־ נען דעם פרןןלעטאריאט און דןןך זי ליב הןןבן אזוי װי זי איז... און װען םיר זעען, אז אט דןןס געםיל םון םןןדערן און גלײכבײטיק ליב הןןבן ליטעראטור נעמט ביסלעכװײז ארײנדרינ־ גען אין די בענדליקער טױזנטער ןןנהענגער סון .בונד׳ו אז מיר זעען, װי די בןנדישע .םןןלקםבײסונג׳ איז, טרןןץ איר מאטעריעלער ארעמקײט. די אײנביקע טןןג־בײטונג אין פוילן, נ װײל די דיכטער, זײ װעלכע םארשװענדן מעת־לעתן גאנבע אויף דעד שײנקײט פון א שורה, זײ. װעלכע םארברענען זײער מארך אין דער גליענדיקײט סון באגײססערונג, װען עם שםידס זיך, שניבט זיך א װןןרם,—אױך בײ זײ איז אהײליקײט די שפראך, אויף װעלכער זײ שאםן. אװדאי קוםט אויך אמןןל דער ,בונדי בו דער ליטערא־ טור מיט פאדערונגען, אויף װעלכע םיר קענען נישס מסכים זײן. סוף־גל־םוף האט אויך דער .בונד״ בנוגע שײנער ליטע־ ראסור די מעלות און די שװאכקײטן םון א פארטײ, װעלכע האס נןןך פיל אנדערע אױפגאבן א חוץ קולטור און קונסט. אבער ערשסנם, איז דער .בונד׳ נישט;זזוי שלחן־ערוכדיק־ אויגן־פארגלאבס, נישט אזוי אבסורדאלפראלעטקולטיש. און בװײטנס מוז מען דעם ,בונד״ א םך מוחל זײן, װען מען שטודירס אביםל זײן קולטור־ארבעט פאר דער בײס םון זײן עקזיםטענץ. אין דער בײס, װען די שמ״רס און די בלאשטײנס האבן באלאגערם, װי די הײשעריקן, די ײדישע גאס, זענען די פיאגערן פון ,בונד״ געװען די ערשטע, װאס הןןבן פארגעלײענס אין ארבעטער־קרײזלעך פרבס פעליעטאנען און דוד פינסקיס דער־ בײלונגען. דער אויפקום פון דער מאדערנער ײדישער ליטע־ ראסור האס געלעבט אין ליבשאפטלעכער שכנות מיט דער אויסקריסטאליזירונג פון מאדערנעם ײדישן סאביאליזם. דענסט־ מאל, װען פון אײן זײס איז געװען פארגרעבטקײט, עם־הארבות. מאסן־פינסטערניש, און פון דער בװײטער זײט — פארכלינעטע אסימילאביע, אינטעליגענטישע רוסיםיבירטקילט, — זענען די ערשטע בונדיסטן געװען די .זשארגאניסטן״, װעלכע האבן אונטערגענומען אן אויפקלערונגם־ארבעט אינם פאלק אויף דער שפראך פונם פאלק. פון זײ האבן זיך עס רעקרוטירט די לעדערס, װעלכע האבן ערגעץ אין א דארף בײ אן ארענדאר אפגעקנעלט א גאנבן װינטער פאר א נישסוקן לוין, אבי בו קענען זיבן אין דער שסיל און פארטיק מאכן אן איבערזעבונג אויף ײדיש פון עפעס א פאפולער װיסנשאפטלעכן ביכל, װאס בײ דער דעמןןלטיקער שפראך־רויקײט איז עס געװען א גע־ װאלטיק־אנגעשטרענגטע ארבעט. זײ זענען עס נעװען די גרינ־ דער פון די ,זשארגאנישע קאמיטעטן׳. נאסירלעך איז עס אין אנהויב געװען בלויז א מיטל. אבער ביסלעכװײז איז פון מיטל געװןןרן א ביל. לכתחלה האט םען פאר די ארבעטער פארגעלײענט פרבם יום־טוב־בלעסלעך לשם אניטאביע. אזעלכע זאכן, װי ,א נאכט א סחיה, א נעכסל גאר סײער, הים אײך פאר פײער, היט אײך פאר פײער״, אדער .עשרת הדברות פון א קלײנעם באלעבעסל״, אדער .דער תענית׳ געשריבן אין ראדיקאלן גײםט, בי דער הושענא־רבה־פעליעטאן ,װאם זאל איך װעלןז׳ — די אלע זאכן זענען געװען אזוי בוגעפאםס בו װעקן, בו מונטערן. בו בינדן, און רופן בום קאמף, אבער בוזאמען מיט דער פראפאגאנדע פון סאביאלע אידעען, האט זיך אויך ארײנגעגליטשט אין אויער דער גע־ טאקטער זאץ, דער רײנער סטיל, דאס געשליפענע בילד. זײ האבן זיך דערנענסערט בום דיכטער און דער דיכסער — בו זײ. אונזערע ערשטע שרײבער האבן נישט געקענט אינגאנבן אראפװארםן פון זיך דעם אײנפלוס פון די ערשטע קעמפער אויף אונזער גאם. װען אונזער שענסטער קלאסיקער פאנטאזירט, װאם ער װאלט זיך געװונטשן הושענא־רבה־בײנאכט, אין דער אײנביקער מיגוט, װען דער הימל שפאלט זיך, רעכנט ער אויס םארשײדענע זאכן, און דער םינאל איז: ....נןןר שטיװל הןןבן אויערן, אקסן — לאנגע בונגען, און איך — איך הןב שטארק, שטארק מורא...' נאטירלעך הןןט מען דעמןןלט אין די ,קרוזשןןקן׳