Literarishe bleter · 1927-11-04 · 44 (4.11.1927) · p. Seite 862

44 .זא ליטערארישע גלןסזר 662 אין דער הונםט ט ײ ו / פ א ר י ז סערעסירט דאס מענסשלעכססע פונם מענטשן. געמןןלס האט ןיר דעם םענטשן אן שים אקצעסוארן, אפילו דער קערפער איז גע• װעןכײאים אםיטל צו זוכן אין דערגרײכן דורך אים צואהעכע• רער מדרגה. דאס איז אסטיל, און דורכאוים נישט םםיליזאציע. ם׳איז אמת, אז םען װיל זען אין דעם אלעם עפעס א מין זשעםס, א סײנשםעקערישע ראסינירטקײט. ם׳איז >ןבער פיל םער פון דעם. פונקס װי בײ םוםינען, קען םען אויך בײ פאדיליאני אויס• געפינען די גרענעץ, װו עם הײבט ױך אן קונםט אין װו לעבן פארװאנדלט זיך אין קונםס. דאס קאן אבער נישט ארופגעצױםס װערז םיט קײנע פעםטגעשסעלכ״ע קאנטורן. אויב םאדיליאני איז פאעטיש און צעזינגען, איז םוסין פראזאיש און א זיםצער. אויב מאדיליאני שוועבט אין די היפלען, איז םוסין אײנגעזינקען אין די ערדישע טיפענישן די צװײ ײדן, םאדיליאני און םיטין, זענען דאם אבסאלוםע גײםטיקע װארט אין דער הײנטיקער פאשעריאליססישער װענדונג פון דער מאדערנער קונםט, אין דעם נײעם איבערברוך םון דער םאדערנער קונסט• װענדונג מוז םען זיך צוהערן צו די צװײ שםיפען און רעכנען זיך מים זײ, װי פיט די פײנלעכע גלאקן-קלאננען, װןןס הילכן דײטלעך און אײגנארטיק. אויב םען הןןש זײ נישם געקענט דער• הערן אין די שטורםישע צײטן פון םוטוריזם, קיביזם און עקס• פרעסיאניזם, םוז מען זײ דערהערן איצס,אין דעם אױסװארטוננס• פאםענט פין דער שטילער, גרויער בין*השםשותדיקער תקיםה פון דער קינסט. *אײז״ *קסןבעי 1927. םארלאג ב. קלעצקין. װארשע געלליבעבע װעדק פין בררך גלאזמאן 1 I באנד. אינם ראד > פיןו םיםטעד בי. א ױט-םוב, *קעאן. װעלװל *נרןס, םװןרט ש ין קלל, שטילן װערםןד - 6,50 II באנד. אויף אן אינזל ד >ם>; — 8,50 III באנר. אויף די פעלדער פון דזשזןרדזשיװא דןרצ״למנןן *דרןם: ■ 2 1>1ז>\818א ,8זױ823ז8^ ,**161^810״_ פארלאג ב. קלעצקין, װארשע ע1זר װאר׳עזאװםקי שמוגלאוס רפם*ן *ין דרר םיילו. ■ר״ז 6 נילדן. ש נ י ט ־ צ י י ט ר#ם*ן םון דער םלחםה-צײם. ■רײז 8 ניידן. ■די״עס: *2 *ז€^810. פארלאנ כ. קלעצקין, װארשע װיכטיק פאר עמיגראנטזן אברדהם רײנװײן דער ײד אין קאנאדע פרײז 6.50 זל. ב *ד-עם: ■2 ז^1^ס31^י*1 ,■828ז<^\ *זטנ1ם81,_ דער איבערברור יצחק ליכטענש םיר שטײען שוין װידער בײ א שװעל פון א פרישן איבער• ברוך אין דער קונסש. םען קען עס נאך נישט אזוי דײטלעך זען, — ס׳זענען אבער םאראן שוין גאנץ״באםערקבארע סיםפטאמען. אלץ, דאס װןןס איז נאך נעכסן געװען םאדע, איז הײנט נישס םער װי אן האלב׳פארגעסענער עקספעריםענט, װאס דארף זיך סןןרגן םארװאנדלען אץ א פוזײ-םערקװירדיקײט. װעגן פושוריזם, קוביזם אין עקספיעסיאניזם איז אפנערעדם, — די װעלס־פלחםה האט זײ נישם נאר באזיגט און םארקריפלט, נאר אויך דענראדירס צו א קרענקלעכי פסיכאז םון א אומרויקן םאר־םלחשהדיקן באציל. די אײסנעלוישערטע מענסשהײט האט זיך דערװײל אפגערוקט פון דעם אלעם מים א שפןןטישער םאראכסוננ. ם׳איז אבער אױי גוט װי זיכער, אז די זעלבע םענטשהײם װעט אץ אשפע-זערן גלגול זיך נאך אומקערן צוריק צו די אלטע, גוםע, װײניקער זאשע צײטן א'ין דער קונסט. איצם האש מען זיך םארבענקם נאך עפעס שטילערס, בישס אזױ ששא״ק אײפפאדערנדיקס. דאס םענטשלעכע געםיס זוכט איצט א װײניקער פראבלעםאטישע שפײז םאר דעם םיד• נעװארענעם גײםס םען האט ״זיך פארבענקס נאך אוממיםלבארקײט, ןןבער נישט נאך אזא בעסטיאלע, מיט װעלכע עס איז נעקומען דער אויסטערלישער סאננװיניקער ס ו ט י ן, דער אופרויקער ײד, װאס האש נאך ביזן הײנסיקן סאג נישט נעפינען זײן אכתן אנ• שפאר־פונקט, נישש אכסנדיק דערויף. װאס ער האט דערגרײכט זײז גוט־םארדינטע אנערקענוננ צװישן די, װאס זוכן רײצנדיקע עםאציעס אין זײו שוידערהאםסן פײן. עם איז מערקװירדיק, אז האנט אין האנס מיט אס אזא קונםט םין ס׳סין, װיל םען אימבאדיננס ציריקקעין זיך צו אן אכדערן עקסםרעם — צו די אידילישע איכפרעסיאניסשן. פען װי זיך דערײאן־עםען בײ די זוניקע בילדער פון ר ע נ ו א ר, דע אנגעכעפען בירגערלעכן, כמעש-זיםן מײםטער פון װארעםע פרויען קערפערם, דיפשיקע בלופען און זוניק-שימערירנדיקע לאנדשאפשן נישס ל״נג צוריק, באלד נאכן סויט פונם לעצטן איפפרעם• יאניסס קל אד מאנע, האסימען זיך הארציק םארבענקט צו דעם אלעם, קענן-װאם פען האטאזויביטער געקעםפש לאנגעיארן. די װעגן םונם םענטשלעכן גײםס אין דער קונסט זענען באלת אומבאנרײםלעך! דאט אלץ, װאס איז נאך נעכסן געװען גארנישט, װערט פלוצים םאדװאנדלט אין א שפאגל נײעם פעטיש, םען הױבט או צו גארן נאך די פריער־פארדאםטע און אזוי ביטעד• געהאסטע פארפען. קונסט שײנט צו זײן א מין אימבאנרײםלעכקײם, װעלכע קען װערן םארשטענדלעך נאך א רײ אופגעהױערע פאראלעל• עקסטרעמע בײשפילן. עס איזי װײניק װען עם קוםט א םײססער• האסטער שעפער אץ װײזס אינז זײן נאקעטע נשמה, זײן פרײד און פײן — םיר װילן זען אויך זײן הארץ און זײן הײס בלוט. און דעפאלם, נאך דעם װי ער האש אװעקגעלײגס פאר אונז זײן םארפײניקס לעבן, דעםאלט... קערן םיר זיך אפ פון אים, כדי ציריקצוקערן זיך דעמאלט, װען ער האס שוין באצאלט םיט זײנע לעצטע קאנװולםיעם םון זײן פײנלעך-שעפערישן לעבן. א בײשפילז א ם א ד עיא מ א ד י ל י א נ י, דער איטאליענישער ײד. װאט האט זײן קירץ ױנג לעבן אװעקנעלײגט אויםן בלוס-דורשטיקן מזבח פון דער שײנער קינםט. (זאל דאס גישט זײן בלויז א שײן־קלױגנדיקע פראזע, פון א חבר־קינסשלער װעגן א ױנג״פארשטארבענעם אומגליקלעכן גרויסן םאלער — זאל עם בעםער דינען יאלס א קראנץ אויף דעם נאך פרישי קבר םוןיא אומפארגעסלעכן קינםסלער...) פאריליאני אױ א שװעל, צו װעלכער מען אױ דערגאנגען און םען װאגס נאך נישם אריבערצושפרײזן, כדי צו גײן װײטער. דערװײל קען םען נאך נישט זײן זיכער, צו םען באגרײשט שוין דאס גליענדיקע פײער און די םיבסעלע שאפונגען םון מאדיליאנים קונסם. םאדיליאני איז אבער אשסײן אויםן ברײםן װענ סון דער גרויסער אלפענסשלעכער קונסט, א ששײן, אן װעלכן נישט אײנער םוז ױך אנשטויסן, שפרײזנדיק אויף די ברײטע קינסט״װענן. םאדיליאני איז זײער און זײער םענטשלעך. אים הןןט אינ•